Rutte maakte een rommelboel van het referendum

Ariejan Korteweg in Den Haag

Hoe Rutte erin slaagt Buma het Oekraïneverdrag op de rug te binden.

Onwrikbaarheid ondermijnen is een kolfje naar Ruttes hand.

Als je bedenkt dat de premier een staart van een half jaar achter zich aan sleepte toen hij de perszaal van Nieuwspoort binnenstapte om met vacuümbommen te dreigen, dan vielen die 10 minuten vertraging nog best mee. Opmerkelijk was het wel: de klokken van het land kunnen doorgaans worden gelijkgezet op de stiptheid van de premier.

Ook die klappen op het katheder waarmee hij zijn 'cri de coeur' over het Oekraïneverdrag ritme gaf, waren ongebruikelijk. Rutte is doorgaans geen man van ongewenste akoestische bijvangsten.

Zwaar weer dus. Of misschien ook niet, de watchers kwamen er niet uit. 'De premier leek geagiteerd', zoveel was zeker. Of hier sprake was van politiek theater, dat horen we misschien later.

Die staart, daar had de premier een broertje dood aan. Dat er in de aanloop naar 6 april geen lessen waren getrokken uit het 'nee' van 2005, dat het campagnevoeren goeddeels was overgelaten aan de kornuiten van GeenPeil - vragen in die richting wekten zijn ergernis. De politieke horizon reikt als dat zo uitkomt van dageraad tot avondschemering - morgen een nieuwe dag en gisteren is voorbij.

Een 'ja' tegen het Oekraïneverdrag moest ons indertijd worden verkocht met corruptiebestrijding en economische meewind als argumenten. Zo stond het in de communicatierichtlijnen voor regeringsleden, verstrekt in de aanloop naar het referendum. Poetin en de Russische invloed dienden daarbij vermeden te worden - dat was bangmakerij. Een half jaar later resteert Rutte één argument om de 'redelijke krachten' aan zijn zijde te krijgen: angst voor Poetin, aangewakkerd met verwijzingen naar Aleppo. Het kan verkeren.

De premier ging het weekeinde in zonder vaste grond onder de voeten. In Brussel moest hij onderhandelen zonder te weten waartoe Den Haag bereid is, in Den Haag steun vragen voor een appendix die nog niet bestaat: dit werd vrijzwevend politiek bedrijven.

Buma stelt zich onwrikbaar op. Beeld ANP

Het fascinerendste deel moest nog komen. Daarvoor was de hulp van Alexander Pechtold - pro-Europa, pro-referendum - nodig, die wel oren bleek te hebben naar de appendix die Rutte in Brussel binnen wil slepen. Zo verlegden VVD en D66 met vereende krachten alle druk naar het CDA, dat niets beters wist te doen dan de hakken in het zand te zetten.

Het Oekraïneverdrag draait daardoor uit op een botsing van de meest buigzame man van het Binnenhof met misschien wel de rechtlijnigste. De oppositiekoers van het CDA is al vier jaar strak als een streep: geen achterkamertjespolitiek dus geen akkoorden met de regering; maar ook geen tegenstem louter om de regering dwars te zitten. Het bracht de partij geen helder profiel, maar wel een aureool van betrouwbaarheid buiten de (gedoog)coalitie om.

Die betrouwbaarheid, daar staat Sybrand Buma voor. Zijn partij is tegen referenda, maar had beloofd de uitslag van dit raadgevend referendum te respecteren en houdt daaraan vast. Een appendix is geen verdrag - Buma kan zoiets onwrikbaar formuleren.

Die onwrikbaarheid vervolgens ondermijnen is een kolfje naar de hand van Rutte. In de Eerste Kamer was dinsdag te beluisteren hoe dat in z'n werk gaat. Voor veel CDA-senatoren staat het niet ondertekenen van het verdrag met Oekraïne haaks op alles wat ze in het leven hebben gedaan: handel bevorderen, akkoorden sluiten. Zo'n verdrag gaan ze niet torpederen, ook niet als ze daarmee de toorn van Buma over zich afroepen. Ze willen een eigen koers varen, en zijn om die te legitimeren snel tevreden. Je kunt alles een resultaat noemen, dempen ze de verwachtingen over de appendix alvast. Die 5, 6, 7 senatoren van het CDA staan daarin niet alleen. Dankzij Trouw weten we dat CDA-coryfeeën buiten de Kamers eveneens voor ondertekening zijn. Ook bij andere partijen zijn waarschijnlijk dissidenten.

Zo slaagt Rutte erin het Oekraïneverdrag bij Buma op de rug te binden. Dat de premier door Roos en Baudet met hoon zal worden overladen als hij met een halfbakken aanhangsel terugkomt uit Brussel, zal hij voor lief nemen bij de gedachte aan het duivelse dilemma waarmee hij de CDA-leider opzadelt: voet bij stuk houden door zijn senaatsfractie op te dragen tegen te stemmen - met alle heisa van dien. Of zijn senatoren de vrije teugel laten, ook als ze daarmee Rutte vlak voor de verkiezingen een opkontje geven.

Rutte maakte een rommelboel van het referendum. Dat hij die rommel nu doorschuift naar een ander is, ambachtelijk gezien, vakwerk.

Zo wordt het Oekraïneverdrag een probleem voor Buma.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.