'Rutte, leg het uit bij Al Jazeera'

Het valt heel goed in moslimlanden uit te leggen dat Wilders bij ons niet de dienst uitmaakt. Maar het moet wel gebeuren.

Oud-minister Ben Bot raadt beoogd premier Mark Rutte aan via Al Jazeera, en andere media in de islamitische wereld, duidelijk te maken dat de grondrechten van moslims in Nederland gewaarborgd zijn. 'De boodschap moet zijn: beoordeel ons op onze daden, niet op de woorden van de heer Wilders. Hij laat CDA en VVD regeren, maar kan het kabinet niet dicteren.'


Voormalig CDA-minister Bot van Buitenlandse Zaken zegt dat aan de vooravond van het driedaagse staatsbezoek dat de Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono aan Nederland brengt. Het is demissionair premier Jan Peter Balkenende die hem woensdag ontvangt, maar het kabinet-in-wording met gedoogsteun van de PVV heeft al gezorgd voor een rimpeling in de betrekkingen tussen Nederland en Indonesië.


De ambassadeur van het grootste islamitische land ter wereld, Yunus Effendi Habibie, liet zich in een recent interview met het Financieele Dagblad laatdunkend uit over de PVV-kiezers. Zij zouden lijden aan een angstpychose. Ook betichtte hij Geert Wilders van 'haatzaaierij', en noemde hem een 'schreeuwer'. Wilders eiste dat CDA-minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken de diplomaat de oren zou wassen. Na een interventie van Verhagen zei Habibie zijn uitspraken over de PVV-stemmers te betreuren.


Is daarmee de kous af, of werpt het relletje een schaduw over het komende staatsbezoek?


Bot: 'Het betekent helemaal niks voor het staatsbezoek. De ambassadeur heeft misschien iets te openhartig zijn hart gelucht. Hij heeft fris van de lever gesproken, zoals de heer Wilders doet. Toegeven, een diplomaat hoort dat niet te doen. Maar Habibie, die ik zeer hoog acht, vertolkt natuurlijk wel gevoelens die bij veel mensen leven - niet alleen onder zijn landgenoten. Ik weet dat hij veel steunbetuigingen heeft gehad in de trant van: goed dat een ambassadeur zijn mond open doet. Minister Verhagen heeft hem erop aangesproken, en Habibie zag zijn fout in. Daarmee is het boek gesloten.'


Eén vuiltje is uit de lucht. Maar ook in andere moslimlanden wordt met argusogen gekeken naar Wilders als steunpilaar van een nieuw kabinet. Sommige Nederlandse diplomaten zeggen: dat valt niet uit te leggen.


'Daar ben ik het totaal mee oneens. Ze moeten het uitleggen, en ze kunnen het ook. Waar zijn moslimlanden benauwd om? Dat Nederland tornt aan grondrechten als de vrijheid van religie, het recht om samen te komen in een moskee. Maar CDA en VVD staan pal voor die vrijheden. Met het regeerakkoord in de hand kan het kabinet-Rutte onrust en bezorgdheid in het buitenland wegnemen. Dat de heer Wilders een andere mening is toegedaan, is dan jammer voor hem. Hij zegt wat hij wil, en dat zal hij wel blijven doen.


'Ik besef dat de rol van Wilders moeilijk uit te leggen valt in het buitenland. Je stuit op gevoelens, niet op ratio. Ik weet het uit eigen ervaring, ik ben pittig aan de tand gevoeld door Al Jazeera. De strekking van de vragen was: waarom staat u in het Westen zo vijandig tegenover de islam? Maar als Nederlandse politici duidelijk maken dat twee partijen hier de dienst uitmaken, en dat de dingen niet gebeuren zoals Wilders het wil, is er een wereld gewonnen.


'Daarmee is het Nederlandse belang gediend, dat zou juist Wilders moeten aanspreken. We verdienen onze boterham in toenemende mate op markten in Azië en het Midden-Oosten - regio's met veel islamitische landen. Ik vind het onbegrijpelijk dat Wilders daar amper oog voor heeft. Hij weet toch dat zijn kiezers hechten aan goede sociale voorzieningen en gezondheidszorg? Die kunnen alleen betaald worden als de economie, en dus de export, groeit.'


Daarmee komt het gesprek weer op Indonesië, het vroegere Nederlands-Indië waar Bot in 1937 geboren werd. Het land ontvangt honderd miljoen per jaar aan ontwikkelingshulp vanuit Nederland, maar de steun wordt verminderd omdat Indonesië rijker wordt.


Tijdens het komende staatsbezoek zal een 'alomvattend partnerschap' worden ondertekend, dat de nieuwe verhoudingen markeert. Het strekt zich uit van justitiële samenwerking tot uitwisseling van studenten, van terrorismebestrijding tot handel.


Bot heeft tijdens een bezoek aan Jakarta in 2005 de basis gelegd voor het akkoord. Belangrijker was dat de toenmalige minister 17 augustus 1945 'accepteerde' als Indonesische onafhankelijkheidsdag.


Wat was uw beweegreden? Volgens ambassadeur Habibie heeft Indonesië er nooit om gevraagd.


Bot: 'Je moet het bekijken vanuit Indonesisch standpunt. Indonesiërs hebben, net als veel andere volkeren in Azië, een buitengewoon groot eergevoel. Het betaamt hen niet iets te vragen waarop ze recht menen te hebben. Maar het was mij wel duidelijk dat acceptatie nodig was voor een normale relatie met het land. Dat klemde temeer wegens ons koloniale verleden. Ik ben het met Habibie eens dat toen een psychologische barrière is weggenomen die onze betrekkingen hinderde.


'De effecten zijn moeilijk meetbaar. Feit is dat de Indonesiërs open staan voor intensievere betrekkingen. En nu de verhouding tussen beide landen gezuiverd is, hoef je er niet langer over te spreken.'


Resteren de mensenrechten, voor Nederland een vast agendapunt bij internationale contacten. Kamerleden willen dat Indonesië wordt aangesproken op agressie en intolerantie van moslims jegens christenen.


Bot: 'Indonesië heeft godsdienstvrijheid verankerd in de Grondwet. Ver van Jakarta zijn er wel lokale opstootjes, waarbij de ene bevolkingsgroep zich keert tegen de andere. Maar ik vind dat het de autoriteiten niet valt aan te rekenen.'



Programma staatsbezoek

Het Indonesische staatshoofd Susilo Bambang Yudhoyono wordt woensdag ontvangen door koningin Beatrix. Daarna spreekt hij met de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, en heeft hij een ontmoeting onder vier ogen met premier Balkenende.


Donderdag legt de president een krans bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam. Terug in Den Haag zal hij topmensen uit het Nederlandse bedrijfsleven ontmoeten, in het bijzijn van Balkenende en het kroonprinselijk paar. Donderdagavond houdt de president een rede op de Leidse universiteit. Vrijdag brengt hij een bezoek aan de Universiteit van Wageningen, in gezelschap van onder anderen prof.mr. Pieter van Vollenhoven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden