Rutte laat onderhandeling met oppositie aan ministers

De Algemene Beschouwingen hadden dit jaar een open einde. Op tal van dossiers moet het kabinet de komende maanden nog steun verwerven bij de oppositie: de 5 miljard lastenverlichting, de justitiebegroting, de vermogensbelasting. Een groot deel van het debat ging over de vluchtelingenproblematiek, vooral de verdeeldheid in de Kamer werd erdoor zichtbaar. De Volkskrant deed live verslag. Lees het hieronder terug.

Premier Rutte in gesprek met minister Dijsselbloem van Financiën.Beeld anp

De angel was eigenlijk al uit het debat voordat het begon. Na de provinciale verkiezingen dit voorjaar slonk het aantal Eerste Kamerzetels van de coalitie naar 21, dat zijn 17 zetels te weinig voor een meerderheid. Het betekende het einde van de gelegenheidscoalitie met D66, ChristenUnie en de SGP. Terstond mislukten onderhandelingen over een hervorming van het belastingstelsel.

De basis is zo klein geworden dat het kabinet de naarstige zoektocht naar oppositiesteun, die de rode draad vormde in de afgelopen drie jaar, zo goed als geheel heeft gestaakt. De nieuwe tactiek: een begroting vol voordelen voor de burger. Een knappe oppositie die daar nee tegen zegt.

Met die houding ging premier Rutte vandaag de confrontatie aan met de Kamer. Lastige vragen schoof hij veelal door naar de begrotingsbesprekingen die de komende maanden per departement gaan plaatsvinden. Voorgaande jaren sprak de premier voortdurend over zijn ‘uitgestoken hand’ richting de oppositie. ‘De deur staat open’, was toen de boodschap. Dit jaar moet de Kamer het maar uitvechten met de vakministers.

Hij werd geholpen door verdeeldheid tussen de oppositiefracties. Het CDA sprak als enige partij expliciete steun uit voor een belastingverlaging van 5 miljard, maar Sybrand Buma waarschuwde dat die steun zou slinken als er groene belastingmaatregelen bij zouden komen. Hij plaatste zichzelf tegenover GroenLinks en D66, die graag meer vergroening zouden zien in ruil voor steun aan de 5 miljard.

Slechts op één dossier vond de voltallige oppositie elkaar: de begroting van Veiligheid en Justitie. Daar moet meer geld bij, adviseerden bijna alle oppositiefracties in een gezamenlijke motie. Ruttes reactie: ‘De dekking mist, dus ik ontraad de motie.’ De zorgen waren wel overgekomen, zei hij. Het kabinet zou echt nog eens goed naar de begroting gaan kijken. Dit dossier zal terugkeren bij de financiële beschouwingen met minister Dijsselbloem en later het begrotingsdebat met minister Van der Steur van Justitie.

De grootste spanning in het debat werd veroorzaakt door de vluchtelingenproblematiek, die in de wereld buiten de vergaderzaal steeds ergere vormen aanneemt. ‘Zonder meer het meest nijpende en complexe vraagstuk dat ons de komende tijd zal bezighouden’, concludeerde Rutte aan het eind van het debat. Eerder op de dag nam hij krachtig afstand van de retoriek van PVV-leider Wilders. De PVV’er draagt niks bij aan een oplossing, zei hij. ‘Wat de heer Wilders doet, is suggereren dat we dit probleem kunnen oplossen met een toverstokje. Dat toverstokje is er niet, maar hij heeft er belang bij om die suggestie te wekken.’

En opnieuw was het vandaag de PVV-leider die de Kamer op de kast joeg met een tirade tegen asielzoekers. ‘Dit is een nep-parlement’, sneerde hij. ‘Miljoenen Nederlanders zijn tegen de komst van asielzoekers, maar dit kabinet en deze Kamer vertegenwoordigen het volk niet meer.’ Waarop D66-leider Pechtold reageerde: ‘U heeft de ballen begrepen van democratie.’

Halverwege de dag kwam bericht uit Brussel: EU-president Donald Tusk heeft voor volgende week woensdag een Europese top ingepland over de asielproblematiek. Het debat in de Kamer was bij vlagen heftig: emotie stapelde zich op onmacht, een antwoord kwam er niet. Misschien moet het toch uit Brussel komen, lukt het daar wel om tot actie te komen. Volgende week zal het blijken.

PvdA-leider Diederik Samsom gebruikte zijn tweede termijn om te concluderen dat, ondanks verschillende toekomstvisies, ‘PvdA en VVD elkaar telkens weer wisten te vinden’. ‘Dat lukt ons ook de komende anderhalf jaar, daar ben ik van overtuigd.’ Vooralsnog deelt hij die overtuiging met Rutte. Maar nee, zei de premier vandaag nog eens, ‘de rit uitzitten is geen doel op zich’.

Beeld anp

De algemene politieke beschouwingen zitten erop. Bij de stemmingen krijgen enkele moties steun van een meerderheid van de Kamer: erkenning van de relatie tussen klimaatverandering en vluchtelingenproblematiek, meer geld voor opvang in de regio, en onderwijs voor asielzoekerskinderen. Zo'n veertig andere moties worden verworpen.

Premier Rutte ontraadt de motie van de oppositie die oproept tot meer geld voor Justitie omdat in de motie geen dekking is opgenomen. Hij zegt erbij dat hij wel goed heeft geluisterd naar de zorgen van de oppositie.

De lange duur van het debat krijgt uiteindelijk toch nog vat op premier Rutte. Als D66-leider Pechtold verontwaardigd vraagt waarom het onderhoud van de boot van de Oranjes, de Groene Draeck, een ton per jaar moet kosten, schiet de premier in de lach. 'Echt, ik ben tot de tanden toe gewapend', gniffelt hij. Ook Pechtold staat proestend bij de interruptiemicrofoon. 'Mag ik dit antwoord schriftelijk afdoen?', vraagt Rutte, die zijn best moet doen om zijn lach te bedwingen. Pechtold kan enkel lachend knikken terwijl hij terugloopt naar zijn bankje.

Premier Rutte begint zijn tweede termijn met een mededeling: morgen nodigt minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie alle politiebonden uit voor een gesprek. Doel is om uit de impasse te komen waarin de onderhandelingen over de politie-cao zitten. SP-leider Emile Roemer wil weten of die gesprekken ook echt 'open' zijn. Rutte wil daar niet op ingaan. Hij stelt dat hij niet via de Kamer wil onderhandelen, maar dat wil overlaten aan zijn minister en de bonden.

Het kabinet krijgt van Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg 20 minuten de tijd om een oordeel te vormen over de ruim dertig ingediende moties. Daarna zal premier Rutte zijn commentaar geven op de moties. Uiteindelijk is het laatste woord aan de Kamer: die stemt tenslotte over de moties.

Slob tussen Pechtold (D66) en Klaver (GroenLinks).Beeld anp

Tunahan Kuzu, van de van de PvdA afgesplitste fractie Denk, is de volgende spreker. Ook hij heeft moties. Hij wil dat gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden een koopkrachtverbetering krijgen.

Hij wordt gevolgd door Van Klaveren, van het van de PVV afgesplitste Voor Nederland. Hij bepleit fors lagere belastingen. ‘Want dat leidt tot veel meer banen en welvaart.’ En een veel strenger asielbeleid. Hij dringt gedurende het hele debat erop aan dat het kabinet een maximum stelt aan het aantal asielzoekers en dat getal ook noemt. Tot dusver ving Van Klaveren bot, zowel bij Rutte, als bij Zijlstra van de VVD.

Tot slot is Norbert Klein, ooit van 50-Plus, aan het woord. Hij bepleit decentralisme en dient daarover een motie in, die verzoekt ‘de opschalingskorting van gemeenten ongedaan te maken’. En hij wil dat in de koopkrachtplaatjes voortaan de gemeentelijke heffingen worden meegenomen.

Kamerlid Tunahan KuzuBeeld anp

Volgens Henk Krol van 50Plus deelt het kabinet na het zuur, het zoet niet eerlijk uit. Gepensioneerden vissen achter het net, vindt Krol. ‘Ze hebben recht op een evenredig deel van het zoet en moeten er structureel op vooruit gaan.’ Daarmee verwijst Krol naar het gegeven dat de koopkrachtreparatie van het kabinet voor ouderen volgend jaar eenmalig is.

Ook wil Krol dat de zogenoemde mantelzorgboete voorgoed van tafel gaat. Die boete bestaat eruit dat de AOW-uitkering van een oudere wordt gekort zodra die bij bijvoorbeeld een verzorgend kind inwoont. In 2018 zou die ingaan, volgens Krol en dat moet niet gebeuren.

50Plus-leider Henk Krol.Beeld anp

Na twee volle dagen debatteren heeft VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra nog energie om vanavond aan te schuiven in talkshow Pauw.

De beurt is aan Thieme van de Partij voor de Dieren. Ook op haar maakt het kabinet een fletse indruk. Ze wijst erop dat de vluchtelingenproblematiek samenhangt met klimaatverandering. Klimaatbeleid, grondpolitiek dragen bij aan oorlog en geweld en zorgen voor ‘klimaatvluchtelingen’, zegt ze. Het kabinet moet daar aandacht aan besteden. Zoals het kabinet aandacht moet besteden aan het klimaat. Het kabinet moet met een ‘klimaatwet’ komen, zegt Thieme bij motie, zonder duidelijk te maken wat ze daaronder verstaat.

Kees van der Staaij van de SGP complimenteert alle ministers en staatssecretarissen die gedurende het twee dagen durende debat aanwezig zijn geweest. Hij dient een motie in over een onderwerp dat de SGP na aan het hart ligt: defensie. Het geld dat er volgens Van der Staaij bij defensie bijkomt, is bij lange na niet genoeg. Hoeveel er precies bij moet, meldt de motie niet, maar dat de 375 miljoen die zijn toegezegd niet voldoende zijn, is volgens een groot deel van de Kamer duidelijk.

SGP-leider Kees van der Staaij.Beeld anp

Na Slob (ChristenUnie) is Klaver van GroenLinks aan de beurt, want nadat de laatste coalitiepartij is geweest, wordt de volgorde bepaald door de grootte van de fractie – ChristenUnie heeft vijf zetels en GroenLinks vier. Klaver geeft een compliment aan Rutte: ‘Hij komt overal mee weg. De feiten glashard ontkennen, zo kennen we hem weer. Maar zijn teflonlaag begint krasjes te vertonen.’

Er zijn nog heel veel resultaten te boeken, ‘maar heeft de premier daar nog wel zin in?’ Klaver denkt dat er geen meerderheid is voor het plan om de belasting met 5 miljard te verlagen. ‘Volgens mij heeft Slob de sleutel in handen’, zegt hij, verwijzend naar de doorslaggevende steun die de ChristenUnie kan leveren in de Eerste Kamer.

Klaver wil niet dat het geld voor de opvang van asielzoekers van het budget voor ontwikkelingssamenwerking wordt gehaald. Hij dient een motie in, samen met D66 en ChristenUnie, om daar een eind aan te maken.

Jesse Klaver wint de NJR Klare Taalprijs tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen.Beeld anp

'Gisteren vroeg ik de premier: waar zit uw vuur?', brengt Arie Slob van de ChristenUnie in herinnering. 'Ik reken het mijzelf aan dat de uitnodiging niet is aangekomen. Hij is hier niet op ingegaan.' Slob hekelt de fletse beantwoording van de premier. Te vaak ontweek Rutte vragen of gaf zelfs helemaal geen antwoord.

Slob waarschuwt dat het kabinet leunt op een historische kleine basis in de Eerste Kamer: slechts 21 zetels, 17 te weinig voor een meerderheid. Hij roept Rutte op om leiderschap te tonen in het vluchtelingenvraagstuk. 'Ik wens hem wijsheid, die zal hij nodig hebben.'

Nu is Pechtold zelf aan de beurt om het woord te voeren. ‘De glans is eraf’, constateert hij over het kabinet. Hij brengt een tv-interview met Samsom en Rutte in herinnering waarin beiden zeiden: we willen dit wel acht jaar met zijn tweeën doen. Dat is verleden tijd, want VVD en PvdA werken wel samen, maar wat daar uitkomt zijn waterige compromissen, meent Pechtold. ‘Er is grote onduidelijkheid, bijvoorbeeld over het belastingplan voor volgend jaar en de justitiebegroting. Rutte laat die kwesties aan zijn minister van Financiën over als over twee weken de overheidsfinanciën worden besproken in de Tweede Kamer.’

Pechtold in gesprek met VVD-fractievoorzitter Zijlstra.Beeld anp
Beeld anp

‘Dit kabinet, deze Kamer vertegenwoordigt het Nederlandse volk niet meer’, is de terugkerende boodschap van PVV-leider Wilders. Hij memoreert het moment van gisteren waarop hij werd uitgelachen toen hij zei dat het opkomen voor het eigen volk een christelijke waarde is. ‘Geen parlement ter wereld lacht een parlementariër uit die opkomt voor zijn eigen volk.’

D66-leider Pechtold beent naar de interruptiemicrofoon. ‘Ik ben het volk, zegt Wilders hier. Waar haalt u het lef vandaan te zeggen dat 138 gekozen Kamerleden het volk niet vertegenwoordigen.’ Waarop Wilders roept: 'Dit is een nep-parlement.’ Met de 12 zetels die de PVV nog heeft, vertegenwoordigen we miljoenen Nederlanders, blijkt uit de peilingen, zegt hij. ‘Want miljoenen Nederlanders zijn tegen de komst van asielzoekers.’

‘Leuk dat u naar peilingen kijkt’, reageert Pechtold, ‘maar laat u het niet naar de bol stijgen.’ Het wegzetten van het parlement als een nep-parlement is volgens Pechtold historisch gezien levensgevaarlijk en ondemocratisch. Wat hier gebeurt is democratie, zegt Pechtold afgemeten. ‘En daar heeft u de ballen van begrepen.’

PVV-leider Wilders tegenover premier Rutte.Beeld anp

De vierde spreker is Diederik Samsom van de Partij van de Arbeid. ‘Over dit debat hing de donkere wolk van het vluchtelingenprobleem. We worstelen er allemaal mee, maar het debat is waardig gevoerd.’ Er sluipt een misverstand in dat debat, constateert Samsom, namelijk dat je óf niemand wilt toelaten óf iedereen. Maar bij ons allemaal, meent Samsom, zitten beide gevoelens in het hoofd.

Maar het debat ging niet alleen daarover. Ook over de justitiebegroting. De motie van de oppositie daarover spreekt van ‘noodzakelijke financiële middelen’ die moeten worden ingezet om het ‘ongemak met die begroting’ weg te nemen. ‘Maar dat is precies het probleem: we weten niet wat die noodzakelijke financiële middelen zijn', zegt Samsom.

In innovatie zit de oplossing voor alle problemen, stelt de PvdA'er. ‘Dat geloof ik ten diepste.’ Vooral als het om innovatie op het gebied van duurzaamheid en duurzame energie gaat. Daarom dient Samsom, samen met het CDA en met D66, een motie in om een ‘innovatiebank’ op te richten die vooral start-ups moet stimuleren.

Het klopt dat PvdA en VVD een andere stip op de horizon hebben gezet, zegt Samsom. ‘Dat was vier jaar geleden zo en dat is nog steeds zo.’ Maar het gaat om de weg ernaartoe. ‘Ondanks onze grote verschillen hebben wij elkaar steeds weer weten te vinden. Dat lukt de VVD en de PvdA de komende anderhalf jaar, daar ben ik van overtuigd.’

Roemer overlegt tijdens de dinerpauze met Samsom en Zijlstra.Beeld anp
PvdA-leider Diederik Samsom in de Tweede Kamer.Beeld anp

Het CDA steunt grosso modo het pakket van 5 miljard lastenverlichting. Hoe meer daarvan afgeweken wordt, bijvoorbeeld omdat andere oppositiepartijen dat willen, hoe minder het CDA genegen is de 5 miljard te steunen. Maar wel moet het plan voor een nieuwe vermogensbelasting losgeknipt worden van de 5 miljard lastenverlichting, is de strekking van een motie van Buma.

En als u uw zin niet krijgt, vraagt Pechtold van D66. Dan wordt de kans kleiner dat het CDA de ‘5 miljard’ steunt, zegt Buma. 'Ik zit sinds gisteren in een tuinstoel', zegt hij, verwijzend naar een grap van Pechtold van gisteren. 'U snoeit maar door en ik blijf zitten in die stoel, maar de tuin wordt er niet mooier op.' Terwijl Pechtold weer naar zijn bankje loopt, roept Buma hem na: 'De grote overeenkomst tussen de Duitse keizer en Alexander Pechtold is dat ze allebei houden van houthakken op de Utrechtse Heuvelrug.'

CDA-leider Sybrand Buma.Beeld anp

De beurt is aan Sybrand Buma van het CDA, de derde spreker in de tweede termijn van de Kamer. Ook hij begint over asielzoekers. ‘Het asielbeleid is ontploft’, zei ooit staatssecretaris Cohen van vreemdelingenzaken. ‘Maar nu is de situatie veel ernstiger’, vindt Buma. Hij noemt de poging van het kabinet om de regio zodanig veilig te maken dat er in Nederland geen asielzoekers meer komen, ‘volksverlakkerij’.

‘De vluchtelingencrisis raakt ook onze veiligheid. Dat is een acuut probleem dat meteen moet worden aangepakt.’ Vandaar dat het CDA de motie van Roemer heeft gesteund om niet te bezuinigen op Justitie en Veiligheid. Ook de bezuinigingen op de rechtbanken moeten grotendeels worden teruggedraaid, is de strekking van een motie van Buma.

Wat denken de mensen die naar dit debat hebben zitten kijken, vraagt de volgende spreker, Zijlstra van de VVD, zich af. ‘Wij moeten ons als politici zeer bewust zijn van het effect dat onze uitspraken kunnen hebben. Je bent óf beschaafd óf racistisch en dat is niet goed. Nederland zit niet te wachten op de oplossing van Wilders en ook niet op de politieke correctheid van anderen.’

Pechtold van D66 voelt zich aangesproken. Hij ging woensdag voorop in het applaudisseren voor gemeenten met een asielzoekerscentrum. ‘Ik nodig Zijlstra uit om niet te doen alsof hij buiten deze zaal staat. Hij maakt een belangrijk onderdeel uit van de Kamer.’ Dat applaus, zegt Zijlstra,was echt een verkeerd signaal naar de mensen thuis. Ze moeten niet denken dat als ze kritiek op het ene leveren racistisch zijn en op het andere beschaafd.

‘U ging Wilders helpen’, stelt Pechtold, ‘en u kreeg een tik van hem terug.’ Ik hielp Wilders helemaal niet, reageert Zijlstra. ‘Wat ik zeg: er is niet één route aan de ene kant óf een route aan de andere kant. Ik denk dat er een route is door het midden.’

Klaver van GroenLinks zegt dat als er weer een lijst van gemeenten met azc’s voorgelezen wordt, hij er weer voor zal applaudisseren. Niet doen, vindt Zijlstra, want zo creëer je tegenstellingen, terwijl we juist samen een oplossing moeten vinden. Ook Klaver wil zoeken naar een oplossing, maar hij vindt niet dat applaudisseren voor gemeenten die hun verantwoordelijkheid nemen een tweedeling creëert. 'Ik snap niet waarom Zijlstra dat zegt naar aanleiding van dat applaus.'

De PVV-leider laat de discussie aan zich voorbij gaan. Hij heeft voor zijn optreden van gisteren een debatprijs gekregen van het Nederlands Debat Instituut. En een nog belangrijker buit heeft hij ook al binnen: aandacht.

Zijlstra tegenover Wilders in de Tweede Kamer.Beeld anp

SP-leider Roemer mag de tweede termijn beginnen en doet dat op dezelfde manier als de eerste: ‘De cadeautjes zijn verdeeld, de fut is eruit.’ Maar 2016 mag geen verloren jaar zijn, zegt Roemer. Hij vreest een verkiezingscampagne van 1,5 jaar.

De SP'er benadrukt dat het verzet tegen de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid ‘breed wordt gedeeld in de Kamer’. Roemer dient een motie in om voor de rechtelijke macht meer financiële middelen te geven. Daar moet voordat de begroting in behandeling wordt genomen, duidelijkheid over komen. In ieder geval zo snel mogelijk, zegt Roemer. De motie wordt door vrijwel de hele oppositie gesteund: SP, D66, CDA, ChristenUnie, GroenLinks, SGP, PvdD en 50-Plus. VVD-fractievoorzitter Zijlstra zegt dat zijn partij de motie niet zal steunen. ‘Er staat niet in om hoeveel geld het gaat.’

Een rolletje King, een rolletje drop en een iPad-oplader, eerste levensbehoeften van een Kamerlid tijdens de Algemene Beschouwingen.Beeld anp

Nog één vraag over 'Caribisch Nederland' en dan is Rutte toch echt door zijn antwoorden heen. 'En daarmee komt een einde aan de eerste termijn', zegt Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg. Ze schorst het debat voor een diner- en vergaderpauze van anderhalf uur. De fracties krijgen daarin de tijd moties en vragen voor de tweede termijn voor te bereiden.

Alle bewindslieden in Vak K.Beeld anp

De Kamer lijkt wat minder aandacht voor de monotoon doorpratende Rutte te hebben. ‘Voorzitter!’, roept hij opeens, ‘daarmee denk ik…’ ...alle vragen beantwoord te hebben, is de impliciete boodschap. Maar zover is het nog niet.

Pechtold heeft nog een vraag over de restauratie van de Groene Draeck, de boot van de Oranjes (‘Antwoord in tweede termijn’, zegt Rutte), en Buma komt met een vraag over de Groningse gaswinning. Dit jaar winnen we 30 miljard kuub, zegt Rutte, plus 3 miljard uit de gasvoorraad. ‘Voor volgend jaar is nog niets besloten, maar in de begroting zijn we voor volgend jaar van hetzelfde uitgegaan. In december nemen we een definitief besluit over de gaswinning in 2016 en kan het dus minder worden dan 30 miljard.’

Prins Claus aan boord van de Groene Draeck in 1968.Beeld ANP

Hoe keek onze parlementaire redactie naar dag twee van de Algemene Beschouwingen? Lees hier de laatste aflevering van Dagkoersen, de politieke nieuwsbrief van de Volkskrant.

Nu de kleinere, diverse onderwerpen kort na elkaar aan bod komen, blijkt dat elke fractievoorzitter een eigen ‘hobby’ heeft waar hij geld voor vraagt. Pechtold (D66) wil 50 miljoen weghalen bij het miljard dat de overheid aan consultants zou uitgeven en dat ten goede laten komen aan passend onderwijs. Slob (CU) wil meer geld voor het groene onderwijs, omdat de zogenoemde AOC’s per leerling 1.000 euro minder krijgen dan ROC’s. Samsom (PvdA) wil geld voor ‘leven lang leren’.

Inmiddels is het ‘motiespel’ op gang aan het komen. Fractievoorzitters die straks bij het tweede termijn een motie willen indienen, lopen met de tekst door de zaal en vragen elkaar of ze genegen zijn die motie te steunen.

Een onderwerp in het blokje restonderwerpen is ‘vechtscheidingen’. Als Rutte het woord uitspreekt loopt Geert Wilders van de PVV langzaam naar de interruptiemicrofoon. Hij blijkt een vraag te hebben over de zorg in het algemeen. ‘Daaraan kun je de beschaving van een land afmeten’, vindt Wilders. Hij richt zich vooral op de ouderenzorg – ‘in Nederland een beschaafd land onwaardig’. Rutte werpt tegen dat de Nederlandse gezondheidszorg tot de top drie in de wereld hoort. Hij was in een geriatrische instelling in Wezep. ‘Hier wil ik straks wonen’, zei hij na afloop van een werkbezoek.

Waar Wilders eerder, toen het over asielzoekers ging, de persoonlijke verhalen van vluchtelingen die onder andere Slob vertelde, wegzette als geneuzel – ‘ik interesseer me niet voor die zielige voorbeelden van één iemand’ – komt hij nu zelf met het verhaal van een vrouw die in een verpleeghuis werkt en het moeilijk heeft. Meer geld is volgens hem de oplossing. Dat leidt volgens Rutte evenwel tot nog meer bureaucratie.

PVV-leider Wilders interrumpeert de premier.Beeld anp

Het betoog van Rutte wordt steeds technischer. Als het gaat over landbouwbeleid, duurzaamheid en ook eerder bij justitie, leest de premier hele lappen voorgeproduceerde, departementale tekst voor. Een groot verschil met het begin van het debat, toen het nog over de vluchtelingen ging en over de lastenverlichting van 5 miljard.

Nu de premier is aangekomen bij zijn ‘blokje Overig’, leest Rutte alles van papier zonder op te kijken of zich een fractievoorzitter bij de interruptiemicrofoon meldt. Dat hoeft ook niet, want dat gebeurt nu veel minder vaak dan in het begin. Ook zijn die interrupties geen stellingnamen, maar eerder technische vragen om verduidelijking. Voor de fijnproevers dus.

Na een korte schorsing gaat Rutte nu spreken over klimaat en duurzaamheid. Het gaat over de Urgenda-zaak waarbij de rechter de staat heeft gesommeerd zijn milieudoelen te halen. Het kabinet is daartegen in beroep gegaan. Een heel slecht signaal, vindt Thieme van de Partij voor de Dieren, alsof je het klimaat en het halen van klimaatdoelstellingen niet serieus neemt. Maar het kabinet, zegt Rutte, is heel serieus in het halen van die doelstellingen: dat 14 procent van de energie duurzaam is in 2020 en 16 procent in 2023.

Zonde van de energie, vindt Arie Slob van de ChristenUnie. Want wat gaat het kabinet doen? Onderzoeken hoe de doelstellingen gehaald gaan worden. Dat duurt sowieso tot 2016, zegt Slob. ‘Hoezo urgent probleem? Ga niet die papieren weg in, maar ga concreet aan de slag.’ Precies, zegt Klaver van GroenLinks. Maar wat hem betreft is premier Rutte veel te traag met het aanpakken van ‘het opwarmen van de aarde’. Dat is een contrast met de aanpak van Rutte op sociaal-economisch terrein. ‘Daar pakt dit kabinet wel door met alle negatieve gevolgen van dien.’

De justitiebegroting is deugdelijk, zegt Rutte. Eindelijk is hij bij dat onderwerp aangekomen. ‘Ik ga laten zien dat die in de praktijk houdbaar is.’ De uitgaven voor de Nationale Politie liggen nog niet volledig vast, want daar wordt nog onderzoek naar gedaan, legt Rutte uit. Voor de uitgaven aan het openbaar ministerie geldt min of meer hetzelfde. Het sluiten van rechtbanken is een kwestie van huisvesting, zegt de premier. Er staat 100 duizend vierkant meter leeg, vandaar de sluitingsplannen en tegelijk ‘zaakverschuivingen’. Ook de verhoging van de griffierechten is nog onderwerp van onderzoek. ‘Kortom, iedere begroting kent risico’s’, zegt Rutte. Hij is gebaseerd op wetten die nog door de Eerste Kamer moeten worden aangenomen.

Roemer wijst erop dat de justitiebegroting het in die Eerste Kamer niet gaat halen. Kan de premier vandaag aanpassingen toezeggen om die mislukking voor te zijn? De wetten waarop de bezuinigingen zijn gebaseerd, zijn al door de Tweede Kamer aangenomen en liggen nu bij de senaat. Dat wil Rutte niet terugdraaien. ‘Dan steekt u de kop in het zand’, concludeert Roemer.

De voltallige oppositie is ontevreden over de justitiebegroting. CDA-leider Buma richting Rutte: 'U heeft een politiek probleem en ik vraag me af of u de omvang daarvan snapt.’

D66-leider Pechtold waarschuwt dat de coalitie in de Eerste Kamer geen meerderheid heeft. 'En toch stuurt u die braverik Van der Steur naar de Eerste Kamer voor een pak op z'n donder.' Rutte blijft erbij dat het kabinet verschillende onderzoeken laat uitvoeren naar de begroting en de precieze inhoud nog niet vaststaat. 'Veel succes', zegt Pechtold omineus. 'Veel succes.'

Rutte antwoordt de Kamer tijdens de algemene beschouwingen.Beeld anp
CDA-leider Sybrand Buma: 'Justitiebegroting is een probleem.'Beeld anp

D66-leider Pechtold vraagt naar een oude uitspraak die premier Rutte deed in campagnetijd. Staat de premier nog steeds achter zijn uitspraak dat een Nederlandse jihadstrijder beter in oorlogsgebied in het Midden-Oosten kan sterven, dan terug te keren naar Nederland? En geldt dat ook voor de Nederlandse sergeant van de Koninklijke Luchtmacht die zich bij IS heeft aangesloten?

‘Dat vind ik en niemand kan me daarvan afbrengen’, zegt de premier. Pechtold vindt het een minister-president onwaardig, zo’n opvatting. Deserteurs zoals de sergeant moeten voor een rechter verschijnen.

Volgens Buma (CDA) zegt de premier het ene ('val dood') en doet het andere (jihadstrijders voor de rechter brengen). ‘Ja, want dat is de taak van het OM’, zegt Rutte, ‘maar mijn persoonlijke opvatting is dat mensen die zo achterlijk zijn zich bij die griezels aan te sluiten, die zijn totaal mataglap. Die kunnen beter daar sterven.’

Maar dat onderscheid, werpt Buma tegen, dat zien de burgers toch niet? Wat de premier persoonlijk vindt, doet niet ter zake, zegt PvdA-leider Samsom. Hij wil dat Rutte zijn eigen opvattingen voor zich houdt. Of op zijn minst ze niet vijf keer herhaalt, maar het bij één keer laat. Dat is Rutte niet van plan: ‘Ik zeg voor de zesde keer, dat wie zo achterlijk is zich daarbij aan te sluiten, zijn eigen mensen in de steek laat, die kan beter daar sterven.’ Vanuit zijn bankje roept Pechtold: 'Een premier onwaardig!'

Samsom tegenover premier Rutte.Beeld anp

De premier lijkt het te willen gaan hebben over de begroting van justitie, maar SP’er Roemer wil eerst dat Rutte reflecteert op zijn banenmotor sinds zijn aantreden. Er zijn nauwelijks banen bijgekomen, zegt Roemer: waardeloos. ‘Er zijn 100 duizend banen bij gekomen’, reageert Rutte, ‘maar doordat mensen terugkeren naar de arbeidsmarkt daalt de werkloosheid niet met die 100 duizend.’

Het aantal mensen dat werkt zoekt, daalt nauwelijks, werpt Roemer tegen. ‘Werkloosheid is de uitwerking van uw beleid.’ Dat is een karikatuur, zegt Rutte. Dat zegt iemand die geen argumenten meer heeft, vindt Roemer. ‘Ik kan alleen maar constateren dat uw banenmachine de afgelopen vijf jaar louter in zijn achteruit heeft gestaan.’ Ja maar, zegt Rutte, we hebben zeven jaar crisis achter de rug. De werkloosheid daalt nu, maar we zijn nog niet tevreden.

'Uw banenmachine staat in z'n achteruit'Beeld anp

Rutte gaat in op de betogen die Halbe Zijlstra van de VVD en Diederik Samsom van de PvdA gisteren hielden. Die schetsten vergezichten ‘die misschien wel verder reiken dan 2017’. De premier las in de ochtendkranten dat de verreikende visies van de twee coalitiegenoten ver uit elkaar lagen, maar hij zag vooral overeenkomsten tussen de wijze waarop VVD en PvdA de verre toekomst zien.

Zijlstra op de voorgrond, Samsom rechts.Beeld anp

‘Iedere werkloze is er één te veel’, zegt premier Rutte tegen D66-leider Pechtold. ‘En dat geldt vooral voor oudere werklozen.’ Het debat gaat nu over de arbeidsmarkt. Kunnen we daar niet iets meer aan doen?, vraagt Pechtold. Er is volgens hem 150 miljoen euro over om daarvoor in te zetten. ‘Om de 50 à 55-plusser wat makkelijker aan een baan te helpen.’

Zo werkt het niet, legt Rutte uit, want de bedragen die Pechtold en ook Buma menen te zien om in te zetten voor hun voorstellen, zijn eenmalige bedragen. Dat geld kun je niet inzetten voor iets dat meerdere jaren beleid moet worden, houdt de premier de Kamer voor. Kunnen we dan, vraagt Pechtold, duidelijk krijgen wat er over is van het geld voor alle banenplannen? Dat is niet erg simpel, waarschuwt Rutte, want er zijn 32 van zulke banenplannen. Maar we gaan ernaar kijken. Althans: ‘We sturen een update van hoe het met die banenplannen staat. Of op zijn minst een analyse.’

Premier Rutte lacht om een grap tijdens de algemene beschouwingen.Beeld anp

Ook oud-CDA-fractievoorzitter Willem Aantjes volgt de Algemene Beschouwingen. Hij heeft advies voor Kamervoorzitter Van Miltenburg. 'Kan de Kamer niet zorgen voor een voorzitter die ingrijpt als het nodig is en haar mond houdt als het alleen maar stoort?'

Het debat verplaatst zich van de politie-cao naar de voorgenomen 5 miljard lastenverlichting. D66, GroenLinks, de SP en de ChristenUnie willen weten wat Rutte van hun tegenvoorstellen vindt. De premier legt zich nergens op vast: ‘Daar moeten we het over hebben bij de Financiële Beschouwingen.’

De Financiële Beschouwingen, het Kamerdebat over het belastingplan, zijn over twee weken en dan gaat het puur over de financiële kant van het kabinetsbeleid. ‘Alles is bespreekbaar’, zegt Rutte, ‘vergroening, gemeentelijke belastingen.’ Zolang de uitgangspunten van het kabinet maar overeind blijven, legt de premier uit. ‘Dus dat het goed is voor de werkgelegenheid. Maar daar komen we wel uit.’

Premier Rutte memoreert dat vandaag een kort geding dient waarin de FNV bij de rechter probeert af te dwingen dat het loonakkoord niet geldig is. Dat akkoord betekent een loonstijging voor Rijksambtenaren van 5 procent, plus eenmalig 500 euro (dit zou ook gelden voor de politie).

De uitspraak is pas op 1 oktober, over twee weken. Dat vindt PvdA-leider Samsom een probleem. ‘In die twee weken kan de spanning nog flink verder oplopen. Daarom vraag ik de premier om zo snel mogelijk met de FNV in gesprek te gaan en een oplossing te bedenken.’

Ik spreek de voorzitter van de FNV regelmatig, zegt Rutte. De premier zegt Samsom toe Ton Heerts wederom op te zoeken.

Op de voorgrond PvdA-leider Samsom; premier Rutte bij het spreekgestoelte.Beeld anp

De premier spreekt momenteel over de loononderhandelingen met de politie. Volgens hem ligt er een goed bod op tafel. De overheid biedt de agenten een loonstijging van 5 procent. De demonstrerende agenten menen dat het extra loon een 'sigaar uit eigen doos is', ze zouden een deel pensioen moeten inleveren. ‘We hebben ze nodig’, zegt hij over de politie.

Volgens Roemer is het enige wat politiemensen erbij krijgen ‘extra werk’. Rutte erkent dat de gesprekken over de cao moeizaam verlopen. Omdat het kabinet de hakken in het zand zet, reageert Roemer. ‘Er ligt een loonakkoord met de relevante vakcentrales’, zegt Rutte, ‘maar niet met de FNV, die is natuurlijk ook relevant.’ Het is niet goed dat wij hier spreken over de cao, dit is niet de plek.

Om met de politie tot overeenstemming te komen, zegt Roemer, moet je dat loonakkoord loslaten en openbreken. Daar piekert Rutte niet over, want het is gesloten met drie van de vier grote vakcentrales. ‘Dit duurt maar en dit duurt maar’, klaagt Slob (CU). De politie krijgt steeds meer werk en steeds minder geld en dan hebben ze ook nog eens geen cao. Slob wil nog vandaag hiervoor een oplossing van het kabinet. Dan voeren we hier cao-onderhandelingen, vindt Rutte, en dat gaan we niet doen.

Gisteren hielden duizenden politieagenten een grote demonstratie in Den Haag. In de Tweede Kamer waren de sirenes van de politieauto's te horen.

Rutte en Roemer schudden elkaar de hand.Beeld anp

Ondertussen in Brussel: Europees president Donald Tusk laat via Twitter weten dat hij volgende week woensdag een extra Europese top met de regeringsleiders organiseert om te spreken over de vluchtelingencrisis. De asielproblematiek is ook in de Algemene Beschouwingen vandaag en gister in de Tweede Kamer het belangrijkste onderwerp van debat. De besluitvorming in Europa gaat te langzaam, zei premier Rutte eerder vandaag nog.

Tusk wil met de extra top tonen dat het onderwerp hem menens is en hij snel knopen wil doorhakken. Vooralsnog lopen Europese ondehandelingen stuk op het Commissievoorstel om vluchtelingen te herverdelen over de lidstaten.

Het debat gaat over de plannen van het kabinet om vermogen voortaan progressief te belasten, dus naarmate het vermogen hoger is, is het belastingpercentage hoger. Spaargeld wordt minder zwaar belast dan beleggingen. CDA-leider Buma ziet er niets in, het systeem vindt hij veel te ingewikkeld en uitnodigen tot kapitaalvlucht.

Rutte legt het systeem uit. In plaats van één vaststaand belastingpercentage komen er drie vaste percentages die om de zoveel tijd veranderen op basis van werkelijke rendementen op spaargeld en beleggingen. Dat is het beste alternatief voor wat de eigenlijke wens van het kabinet en een groot deel van de Kamer was: het belasten van het werkelijk behaalde rendement. ‘Dat had voor enorme werkgelegenheidsprojecten bij de Belastingdienst gezorgd’, zegt Rutte.

Het CDA wil alleen met de plannen voor de 5 miljard lastenverlichting instemmen als het plan voor de nieuwe vermogensbelasting daarvan los wordt gekoppeld. Dat zegt Rutte niet toe. ‘Laten we eerst het debat over die nieuwe vermogensbelasting voeren en dan bezien of het wel of niet gekoppeld wordt.’ Buma dringt verder niet aan.

CDA-leider Sybrand Buma: 'Vermogensheffing veel te ingewikkeld.'Beeld anp

PvdA-leider Samsom meldt zich aan de interruptiemicrofoon. Zijn houding verraadt dat hij iets aparts gaat doen. ‘Wat betekent een btw-verlaging van 2 procent zoals SP-leider Roemer wil? Weet de premier hoeveel een Porsche Panamera kost?' Rutte: ‘Wat de prijs van zo’n Porsche is, weet ik niet, dat zou ik aan mijn voorganger moeten vragen.’ Voormalig premier Balkenende is een liefhebber van sportauto's en liet zichzelf geregeld fotograferen in de meest flitsende bolides.

Samsom heeft de prijs opgezocht: een Porsche van het type Panamera kost 'ongeveer een ton'. 'Dat betekent dat een Porsche Panamera 2.000 euro goedkoper wordt en een brood 3 cent.' Wat vindt de premier daarvan?

Rutte herhaalt zijn opmerking dat het SP-voorstel 'VVD-light' is. ‘En vanavond na het debat gaan we allemaal uit het raam kijken om te zien met welke auto de heer Roemer uit de parkeergarage rijdt.’

Voormalig premier Balkenende in een Ferrari Enzo (februari 2005)Beeld ANP

GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft kritiek op een van de belastingmaatregelen van het kabinet. De derde belastingschijf wordt ‘verlengd’. Dat wil zeggen dat mensen 8.548 euro moeten verdienen om in de vierde en hoogste belastingschijf terecht te komen. Die ‘begint’ als iemand een inkomen van 66 duizend euro heeft (voorheen was dat rond de 58 duizend euro).

Dat kost 900 miljoen euro, zegt Klaver, waarom heeft het kabinet dat niet gestoken in het ondersteunen van de laagste inkomens? ‘Want het repareren van de koopkracht van de hoogste inkomens levert totaal geen werkgelegenheid op.’ Rutte: ‘Klaver kijkt alleen naar de hoogste inkomens, terwijl we juist aan de onderkant wel degelijk een heleboel maatregelen hebben genomen.’

GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver.Beeld anp

SP-leider Roemer haalt het Centraal Planbureau aan, de economisch adviseur van het kabinet. Volgens het CPB groeit de inkomensongelijkheid, zegt de SP-leider. Hij noemt wat voorbeelden en vraagt: ‘Wat is hier evenwichtig aan?’

Rutte ziet de koopkracht van de laagste inkomens juist stijgen, de koopkracht van hogere inkomens stijgt minder hard. Hij weet Roemer er niet van te overtuigen dat hierdoor de inkomensverschillen verkleinen. ‘Roemer wil de inkomensverschillen verkleinen door de btw te verlagen’, zegt Rutte, ‘dat is bijna VVD-light’. Roemer houdt vol: de allerrijksten gaan er fors op vooruit en die 830 duizend gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden leveren in.

SP-leider Roemer in de Tweede Kamer.Beeld anp

Feitje: de enige twee vrouwen in de Kamer die tijdens de Algemene Beschouwingen aan het woord komen zijn Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren en Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg. Verder wordt het debat gevoerd door veertien mannen: premier Rutte, Zijlstra (VVD), Samsom (PvdA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Pechtold (D66), Buma (CDA), Klaver (GroenLinks), Slob (ChristenUnie), Van der Staaij (SGP), Krol (50Plus), Van Klaveren (VNL), Kuzu (Denk), Klein (Vrijzinnige Partij).

Minister van Economische Zaken Henk Kamp toont iets op zijn iPad, wat op hilariteit kan rekenen bij minister Asscher en premier Rutte.Beeld anp

Arie Slob van de ChristenUnie vraagt de aandacht van het kabinet voor wat hij beschouwt als zijn achterban: gezinnen waar maar één partner een inkomen heeft – de alleenverdieners. Hij vindt dat die worden achtergesteld ten opzichte van tweeverdieners. Dat zit hem er vooral in dat de kinderopvangtoeslag omhoog gaat. Dat stimuleert beide ouders van jonge kinderen te gaan werken. ‘Dat verschil, repareer dat nu eens’, is de oproep van Slob.

Hij krijgt bijval van Van der Staaij. De SGP-leider komt traditiegetrouw ook op voor gezinnen met één kostwinner. De belastingmaatregelen van het kabinet dienen vooral om werk te stimuleren. Een belastingkorting die voor iedereen geldt wordt afgebouwd ten gunste van een korting voor mensen met een baan. Dat pakt volgens Van der Staaij dusdanig uit dat vooral vrouwen die voordien niet werkten, of een klein aantal uren, gestimuleerd worden te gaan werken, of meer uren. Dat is niet naar de zin van de streng gelovige SGP. ‘Ik snap dat’, zegt Rutte, ‘daar moeten we het debat met elkaar over aangaan.’

SGP-leider Kees van der Staaij bij het spreekgestoelte in de Tweede Kamer.Beeld anp

Pechtold wijst erop dat de bijna 900 miljoen euro die het kabinet besteedt om de koopkracht te repareren van groepen die er aanvankelijk op achteruit zouden gaan, eenmalig is. Hij vindt dat lijken op de bijsluiter van een financieel product: rendementen behaald in het verleden vormen geen garantie voor de toekomst. Rutte werpt tegen dat het elk jaar zo werkt. Het kabinet kijkt vooraf naar alle koopkrachtplaatjes en als blijkt dat groepen er onevenredig op achteruit gaan, dan kijkt het kabinet of dat gerepareerd kan worden.

Buma (CDA) spreekt met D66-leider Pechtold.Beeld anp

SP-leide Emile Roemer voelt zich aangesproken door Ruttes betoog over de koopkracht van ouderen. ‘De koning heeft in de Troonrede gezegd: voor gepensioneerden en mensen met een uitkering blijft de koopkracht op peil. Dat blijkt dus niet te kloppen.’ Er zijn 700 duizend gepensioneerden en 130 duizend uitkeringstrekkers, zegt Roemer, die er op achteruit gaan. Zo werken koopkrachtplaatjes nu eenmaal, reageert Rutte. ‘Nederland is het enige land met koopkrachtplaatjes’, meldt de premier.

Henk Krol van 50-Plus zegt niet te begrijpen waarom Rutte koning Willem-Alexander heeft laten zeggen dat iedereen erop vooruit gaat. Volgens het Nibud, zegt Krol, gaan sommige ouderen er honderden euro’s op achteruit. Ook Jesse Klaver van GroenLinks valt Rutte aan op de inhoud van de Troonrede: ’16 procent van de mensen gaat er op achteruit, waarom laat u de koning dan zeggen ‘iedereen’?’

Verslaggever Jorn Jonker van De Telegraaf heeft de motie in handen over de justitiebegroting die door de volledige oppositie wordt gesteund.

De motie luidt als volgt:

De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende, dat de financiële problematiek bij het ministerie van Veiligheid en Justitie groot is en dat onder andere de politie, het openbaar ministerie, het Nederlands Forensisch Instituut en de rechterlijke macht extra financiële middelen nodig hebben om de wenselijke prestaties op het gebied van opsporing en vervolging te kunnen blijven leveren,

Verzoekt de regering de noodzakelijke financiële middelen vrij te maken voor de begroting van Veiligheid en Justitie en de Kamer hierover vóór de Algemene financiële beschouwingen te informeren.

En is ondertekend door Emile Roemer, fractieleider van de SP.

Het debat gaat verder. Premier Rutte kondigt aan dat hij nu bij het blokje 'financiën, economie en koopkracht' is aangekomen. Ook wil hij in het specifiek vragen uit de Kamer beantwoorden over de koopkracht van ouderen. Ouderen zijn er de afgelopen decennia als inkomensgroep relatief op vooruitgegaan. Maar hij geeft toe dat sinds 2013 die koopkracht wat terugloopt ten opzichte van werkenden. Wel stelt hij: 'De kans op armoede is het laagst onder ouderen. Twee keer zo laag als het landelijk gemiddelde van 9,7 procent.'

Jesse Klaver van GroenLinks in de Tweede Kamer, op de achtergrond premier Rutte in vak K.Beeld anp

Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg schorst voor de lunchpauze. Door de microfoon van de premier is nog net te horen dat vicepremier Asscher hem een compliment geeft: 'Dat deed je heel goed.' Vervolgens drukt de voorzitter het geluid weg. Rond circa 14.00 uur gaat het debat verder.

Verslaggever Deborah Jongejan van het AD bericht op Twitter dat de voltallige oppositie zich beraadt op een motie voor extra geld voor Justitie. Vooralsnog zouden de coalitiepartijen VVD en PvdA er nog geen steun aan verlenen.

Hoe zit het eigenlijk met het budget voor de JSF? Alexander Pechtold van D66 vraagt de premier hoe het kan dat het gevechtsvliegtuig mogelijk duurder uitvalt. Volgens Rutte wordt slechts gesignaleerd dat door een onvoordelige wisselkoers de kosten van de vliegtuigen hoger zou kunnen uitvallen. Maar geen zorgen, zegt de premier, tegen de tijd dat de JSF's worden gekocht kunnen de koersen van de dollar en de euro weer heel anders zijn.

Wacht even, zegt Pechtold, de politieke afspraak was juist dat de wisselkoers geen rol zou spelen in het JSF-budget. Rutte: 'Prik me lek, maar ik kan niet voorspellen wat de koers van de dollar is in 2023.' Hij concludeert: dit is niet een probleem wat zich nu voordoet. Toch zint het Pechtold niet: 'Dit onderschrijft voor mij des te meer dat het een avontuur is waar we niet in hadden moeten stappen. We hadden de ontwikkeling moeten afwachten en de vliegtuigen na productie van de plank moeten kopen.' Maar dan hadden we al het voordeel van deelname aan de ontwikkeling misgelopen, zegt Rutte.

Het debatje eindigt in enkele grappen over en weer. Rutte: 'Pechtold kan nu al de dollarkoers van 2019 voorspellen.' Pechtold: 'En dat zegt de pindakaasverkoper' (verwijzend naar Ruttes verleden bij Unilever). 'Dat is toch wat anders dan schilderijen', lacht Rutte, met een knipoog naar Pechtolds vorige baan als veilingmeester.

Pechtold in gesprek met minister Dijsselbloem.Beeld anp

Opnieuw staat PVV-leider Geert Wilders bij de interruptiemicrofoon. 'Wat een gekkenhuis is het hier', sneert hij. 'We spreken over geld voor opvang, voor asielzoekers. Maar we moeten ervoor zorgen dat pensioenen worden geïndexeerd, dat mensen meer koopkracht krijgen, dat mensen in verzorgingshuizen betere zorg krijgen, daarvoor staan we hier. En als u dat niet doet, dan moet u opstappen.'

Premier Rutte herhaalt dat hij niet 'de boel de boel gaat laten' en verkiezingen uit gaat schrijven. De tegenstelling tussen mensen in verzorgingshuizen en de asielproblematiek is er niet, zegt Rutte. De politiek pakt alle problemen aan. Waarop Wilders reageert: 'Het is geen fatsoenlijk bestuur om miljarden te besteden aan asielzoekers en ouderen uit verzorgingstehuizen te knikkeren. Dat is wanbestuur. U moet opkomen voor de Nederlander, niet voor de asielzoeker.'

Rutte: 'Wat de heer Wilders doet is suggereren dat we dit probleem kunnen oplossen met een toverstokje. Dat toverstokje is er niet, maar hij heeft er belang bij om die suggestie te wekken.' De interruptie van Wilders ketst af op de vlotte reactie van de premier. De PVV'er keert terug naar zijn bankje.

Rutte in debat met PVV-leider Geert Wilders.Beeld anp
PVV-leider Wilders in debat met premier RutteBeeld anp

Het debat gaat na de onderbreking over Nederlandse bedrijven in ontwikkelingslanden weer verder over de stijgende aantallen asielzoekers die naar Nederland komen. ‘Ik herken dat de heer Pechtold geagiteerd is, want dat gebeurde in het debat vorig week ook’, zegt Rutte. Volgens de premier zijn de politieke beschouwingen op precies hetzelfde punt aanbeland als het laatste debat over de vluchtelingencrisis. VVD-fractievoorzitter Zijlstra spreidt de armen in een ‘zie je wel-gebaar’. Volgens Buma doet ook Rutte hetzelfde als in eerdere debatten: het VVD-standpunt uitdragen dat louter ingezet moet worden op opvang in de eigen regio. ‘De premier zou er wijs aan doen als premier hier te staan en niet als de VVD-campagneleider.’

Maar volgens Rutte worden de kabinetsvoorstellen wel degelijk gedragen door coalitiepartner PvdA. En dat is, legt Rutte uit, dat de situatie in de regio veilig moet worden gemaakt, want dan kun je tegen mensen uit die regio zeggen die zich in Nederland melden, dat hun asielaanvraag niet ontvankelijk is.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren legt een link tussen de vluchtelingencrisis en Nederlandse bedrijven die in landen als Ethiopië werken. ‘Dat zag ik niet aankomen’, reageert Rutte. Volgens Thieme vergen Nederlandse bedrijven zo veel van de landen dat de belangen van de eigen bevolking dusdanig in de knel komen dat een vluchtelingenstroom op gang komt. Rutte, die jarenlang bij multinational Unilever werkte, is het niet met Thieme eens. Westerse bedrijven zijn volgens hem juist de meest zorgvuldige bedrijven als het gaat om landgebruik, arbeidsomstandigheden en duurzaamheid.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren.Beeld anp

SP-leider Roemer vraagt wat het kabinet met het geld-voor-de-regio heeft bereikt. Rutte leunt zijn rechterelleboog op het sprekersgestoelte ten teken dat een lange uitleg volgt. Er is volgens hem bij de laatste EU-top over de vluchtelingenkwestie geen unaniem besluit genomen over de korte termijn. Wel over de lange termijn. ‘Om de opvang in de regio te verbeteren.’ Aanstaande dinsdag, zegt Rutte, gaan de Europese regeringsleiders er verder over praten. ‘Eerder dan gepland, maar het gaat allemaal veel te langzaam.’ Dat betekent, concludeert Roemer, dat er nog niets concreets is geregeld voor de korte termijn, ‘voor nu’.

SP-leider Roemer groet de premier vooraf aan het debat.Beeld anp

Volgens Klaver van GroenLinks en Van der Staaij van de SGP gaat het kabinet voor volgend jaar uit van aanzienlijk minder asielzoekers en de daarbij behorende budgetten. Rutte probeert Klaver gerust te stellen: afhankelijk van de ‘volatiele vluchtelingenstromen’ wordt het geld aangepast. En voor volgend jaar gaan die budgetten sowieso omhoog.

Slob en Klaver blijven aandringen: uit de begroting blijkt echt dat er volgend jaar minder geld gaat naar het opvangen van de vluchtelingenstroom. Rutte reageert met een verhaal waaruit moet blijken dat niet goed te zien is hoeveel geld er is, omdat de begrotingstechniek de werkelijke bedragen over verschillende posten verdeelt.

Premier Rutte vertrouwt erop dat het Nederlandse volk verstandig handelt als het zich geconfronteerd ziet met een moeilijk probleem als de toenemende vluchtelingenstroom. Hij denkt dat de steun voor een extreme aanpak zoals PVV-leider Wilders voorstaat, in de samenleving zeer beperkt is.

ChristenUnie-leider Slob waarschuwt dat er niet genoeg geld is om de asielzoekers op te vangen. ‘Ik kan de heer Slob gerust stellen: de ramingen gaan omhoog.’ Rutte belooft dus meer geld te reserveren voor opvang. Maar volgens Slob gaat het budget omlaag in 2016. ‘Daar ben ik het niet mee eens’, zegt Rutte. Nederland is het zesde land in de wereld dat een bijdrage levert aan opvang in de regio, zegt hij.

Beeld anp

Wilders plaatst zijn eerste interruptie. Hij begint over de gestegen aantallen asielzoekers en wijst Rutte erop dat zijn kabinet in peilingen nog 20 procent steun heeft. ‘Schrijf verkiezingen uit en laat de kiezer beslissen.’ Dan is de politiek de komende vier maanden vleugellam, reageert Rutte.

Maar, zegt de premier, op een bepaald punt ben ik het met Wilders eens, over het ‘asielshoppen’. Dat hoewel asielzoekers door veilige landen reizen ze toch in welvarende landen als Duitsland en Nederland koersen om daar asiel aan te vragen. Maar nieuwe verkiezingen lossen niets op, zegt Rutte. Wilders doet aan illusiepolitiek. ‘Met één maatregel alle problemen oplossen kan niet en Wilders weet dat als geen ander.’

Wilders verwijt zijn opponenten in de Kamer en in het kabinet dat ze in een droomwereld leven. Rutte zegt smalend: 'Ik heb weleens gehoord dat uw favoriete attractie in de Efteling de Droomvlucht is. U leeft in een droomwereld.'

Premier Rutte bereidt zich in het Torentje voor op de algemene beschouwingen.Beeld anp

Rutte begint met de al bekende boodschap: het gaat goed, maar er is geen reden voor feest. Het werd tijd om positief te kunnen zijn over de economie. ‘Dit zijn mijn vijfde Algemene Politieke Beschouwingen en nog nooit stonden zoveel seinen op groen.’

Maar waar we niet tevreden over kunnen zijn is de ontwikkeling van de werkloosheid. ‘Nog meer dan 600 duizend mensen zitten thuis en dat vind ik te veel.’ Vandaar de lastenverlichting van 5 miljard. ‘Het zal allemaal helpen om de werkgelegenheid een duw in de rug te geven.’

‘We hebben vorige week een uitgebreid debat gehad over de vluchtelingenproblematiek en daar is nog lang niet alles over gezegd, integendeel.’ Daarom begint Rutte daarover zijn betoog deze dag.

Buma, Roemer en Pechtold staan inmiddels bij de interruptiemicrofoons. Pechtold wil weten waarom het kabinet de ambitie voor een nieuwe belastingstelsel laten vallen. ‘Omdat er geen draagvlak voor is’, reageert Rutte. Maar dat kan toch niet, zegt Pechtold: ‘Omdat de oppositie verdeeld is laat u het vallen. Waarom is die ambitie verdwenen.’ Rutte wijst op ‘het goede nieuws’ dat mensen die zich van de arbeidsmarkt hadden afgekeerd weer terugkomen. Resultaat is wel dat daarmee het drukken van de werkloosheid deels ongedaan wordt gemaakt.

Volgens Buma (CDA) staan de seinen niet op groen, maar op oranje. ‘En we moeten oppassen dat het niet code rood wordt.’ Rutte reageert door te zeggen dat de seinen vooral economisch op groen staan, maar dat er wel degelijk zorgen zijn, zoals bijvoorbeeld rondom de vluchtelingenproblematiek.

Buma haalt de ontboezeming van Rutte aan op Prinsjesdag. De premier zei in een gesprek met de pers dat het ‘uitzitten van de rit geen doel op zichzelf is’. Dat had Buma Rutte niet eerder horen zeggen: ‘Dat is een winstwaarschuwing.’ Het is het omgekeerde, zegt Rutte. Hij wil met zijn kabinet de resterende 1,5 jaar fatsoenlijk besturen. ‘Ik heb geen reden aan te nemen dat dat niet gaat lukken.’ Maar louter het kabinet bij elkaar houden om als eerste kabinet sinds 1998 de rit uit te zitten, daar voelt Rutte niet voor.

Premier Rutte (rechts) en PvdA-leider Samsom, gisteren in het gebouw van de Tweede Kamer.Beeld anp

Om 10.36 uur opent Kamervoorzitter Van Miltenburg de vergadering. Eerst zal minister-president Rutte een inleiding geven van tien minuten en het is de bedoeling dat de premier niet geïnterrumpeerd wordt. Daar is Wilders het niet mee eens. ‘Geen speciale behandeling voor die man.’ Wilders wil dan meteen een interruptie plaatsen. Premier Rutte komt de Kamervoorzitter te hulp: hij zal zijn inleiding beperken tot drie minuten. Schoorvoetend loopt Wilders terug naar zijn bankje. 'Ik wil het debat met de heer Wilders niet ontlopen', zegt de premier. 'Integendeel, ik verheug me daar altijd zeer op.'

Het kabinet in Vak K in de Tweede Kamer. Premier Rutte heeft een onderonsje met minister Kamp van Economische Zaken.Beeld anp
Wilders gisteren bij dag één van de APB.Beeld anp

Als één front keert de oppositie zich tegen de voortgaande bezuinigingen op de rechtspraak, politie en opsporing. Het is de enige keer dat de oppositiepartijen woensdag gezamenlijk optrekken tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen en daarmee een serieuze bedreiging vormen voor de coalitie van VVD en PvdA. Mocht het kabinet het erop aan laten komen in de Eerste Kamer, dan loopt het een groot risico. Een verworpen begroting leidde in het verleden op z'n minst tot een ministerscrisis.

En zo eensgezind als de oppositiepartijen zich tegen de justitieplannen keren, zo verdeeld zijn ze over iets als het asielvraagstuk. Geen enkele partij is te spreken over de weg die het kabinet kiest namelijk dat het in de toekomst onmogelijk wordt om in Nederland asiel aan te vragen. Maar daarna scheiden de wegen.

Bijna nostalgisch keken Halbe Zijlstra (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) tijdens de Algemene Beschouwingen terug op de prestaties van het kabinet de afgelopen drie jaar. Over de toekomstplannen zijn ze minder eensgezind, zag Frank Hendrickx gisteren.

Na verdeeldheid over bijvoorbeeld de noodhulp aan Griekenland willen beide coalitiepartijen nu weer hun eigen verhaal vertellen. Dat Zijlstra en Samsom nogal anders denken over de koers op de lange termijn wordt op de koop toegenomen. Zo deelt de VVD-fractievoorzitter sneren uit richting vicepremier Lodewijk Asscher, die eerder waarschuwde voor de gevolgen van robotisering. 'Sommige politici zijn daar net zo bang voor als mensen eerder waren voor de stoommachine of voor de computer', aldus Zijlstra.

PvdA-leider Samsom en VVD-fractievoorzitter Zijlstra, gisteren in de Tweede Kamer.Beeld anp

Alle interventies, spreekbeurten en debatten werden gisteren gerecenseerd door Eva Kloosterman, Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut. Hun voorlopige conclusie: alleen Diederik Samsom leverde een retorisch hoogstandje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden