nieuws

Rutte krijgt steun voor kritiek op Orbán: ‘We hebben hem ongekend stevig aangesproken’

Premier Mark Rutte daagde Hongarije donderdagavond tijdens een Europese top uit de EU te verlaten. Hij kreeg daarbij veel steun van collega’s. ‘We hebben Orbán ongekend stevig aangesproken’, zei Rutte na afloop van het beraad dat tot diep in de nacht duurde.

De Hongaarse premier Viktor Orbán donderdag op de EU-top in Brussel, waar hij zwaar onder vuur kwam te liggen van andere EU-leiders over de omstreden anti-homowet. Beeld AP
De Hongaarse premier Viktor Orbán donderdag op de EU-top in Brussel, waar hij zwaar onder vuur kwam te liggen van andere EU-leiders over de omstreden anti-homowet.Beeld AP

Tijdens de top kwam de Hongaarse premier Viktor Orbán onder vuur te liggen. De regeringsleiders van de Europese Unie voerden een verhitte discussie over de onlangs aangenomen Hongaarse antihomowet. Hij kreeg het zwaarder te verduren dan premier Rutte ooit met enig ander leider heeft meegemaakt. ‘Dit was wel heel heftig en indrukwekkend’, zei Rutte nadat hij en ‘het overgrote deel’ van zijn collega’s Orbán hadden aangesproken op de omstreden nieuwe lhbti-wet.

De Portugese premier Costa zei dat de Europese Unie geen imperialistische organisatie is, zoals Orbán beweerde, maar een unie waar Hongarije vrijwillig lid van is geworden. De lidstaten dienen zich aan de afgesproken regels te houden.

Tranen

Vooral het persoonlijke verhaal van de Luxemburgse premier Xavier Bettel, die zelf met een man is getrouwd, raakte velen volgens Rutte. ‘Iedereen had wel tranen in de ogen.’ Bettel zei dat Hongarije een grens overschrijdt met de wet die ‘propaganda’ voor homoseksualiteit en geslachtverandering onder minderjarigen verbiedt. Hierdoor mogen homo’s en andere seksuele minderheden niet meer worden afgebeeld in schoolmateriaal en media die voor minderjarigen toegankelijk zijn. ‘Het was niet zo dat ik op een ochtend opstond en zei: ‘Ik ben homoseksueel’, omdat ik een advertentie had gezien’, aldus Bettel voor aanvang van de top. ‘Het zit in mij, ik koos er niet voor. Om jezelf te accepteren is al moeilijk genoeg. En om dan gestigmatiseerd te worden, dat is te erg.’

Premier Mark Rutte staat de pers te woord bij het gebouw van de Nederlandse vertegenwoordiging in de EU voor de eerste dag van de Europese top. Beeld ANP
Premier Mark Rutte staat de pers te woord bij het gebouw van de Nederlandse vertegenwoordiging in de EU voor de eerste dag van de Europese top.Beeld ANP

Nu Orbán zich kennelijk niet aan de waarden en normen van de unie wil houden, daagde Rutte hem uit de vertrekprocedure uit de EU dan maar in gang te zetten. ‘Dat heb ik niet eerder gedaan’, aldus de premier. Maar zijn Hongaarse collega ‘was dat niet onmiddellijk van plan, geloof ik’.

Er was volgens Rutte slechts een enkeling die begrip voor Hongarije vroeg. Orbán kreeg bijval van Polen, Slovenië en Bulgarije, zeggen Brusselse bronnen.

Het is voor het eerst in elf jaar aan EU-toppen dat Rutte ‘meemaakt dat we zo stevig en diepgravend een collega aanspreken op iets wat gebeurt in dat land, wat gaat over iets fundamenteels’. De sfeer was dan ook ‘niet geweldig’, al werd er volgens de minister-president niet geschreeuwd.

Rutte denkt echter niet dat de klemmende oproep van zoveel premiers en staatshoofden veel teweeg heeft gebracht bij de Hongaren. Maar ‘uiteindelijk zal de Europese Commissie verder gaan met de procedure tegen Hongarije’ om het land te dwingen zich aan de EU-regels te houden, verzekert hij. En de commissie ‘is daarvoor volgens mij echt zeer gemotiveerd’.

‘Koloniale arrogantie’

Premier Orbán gaf te kennen dat hij het probleem van zijn collega-leiders niet begrijpt. Eerder betichtte de Hongaarse minister van Justitie Judit Varga premier Rutte van ‘oude koloniale arrogantie’. ‘Ik zal er met al mijn kracht voor vechten dat het Hongaarse volk nooit meer hoeft te knielen voor Rutte of een andere kolonisator’, aldus Varga op Facebook.

Voorafgaand aan de top publiceerden zeventien Europese lidstaten, waaronder Nederland, een gezamenlijke brief waarin ze beloofden te strijden tegen discriminatie van lhbti’ers in de Europese Unie. De brief was duidelijk tegen Hongarije gericht, hoewel het land niet bij naam werd genoemd.

De EU en Hongarije liggen al jaren met elkaar overhoop. Veel EU-leiders vinden dat de regering van premier Orbán de democratie en rechtsstaat ondermijnt en de Europese regels aan zijn laars lapt, terwijl het wel geld ontvangt. Het is echter uitzonderlijk dat de regeringsleiders zelf zo’n harde toon aanslaan tegen een collega. Het geduld met Orbán lijkt langzamerhand op te raken.

Stap voor stap

Premier Rutte erkende dat het juridisch niet eenvoudig is om Hongarije aan te pakken. Het land kan niet uit de EU worden gezet en er hooguit zelf uit stappen. ‘Ik kan ze er niet uitduwen. Dat gaat stap voor stap’, zei Rutte voor aanvang van de top. ‘Het langetermijndoel is Hongarije op dit punt op de knieën krijgen.’

Voorafgaand aan de top zei hij niet te verwachten dat Orbán zich iets aantrekt van de kritiek van zijn collega-regeringsleiders: ‘Hij is schaamteloos.’ Orbán zelf zei bij aankomst in Brussel dat hij niets tegen homoseksuelen heeft. ‘Ik was een vrijheidsstrijder onder het communisme. Homoseksualiteit was strafbaar en ik vocht voor hun rechten’, zei hij. De wet, die donderdag werd ondertekend door de Hongaarse president, is slechts bedoeld om kinderen en ouders te beschermen, aldus Orbán. Seksuele opvoeding moet aan de ouders worden overgelaten, niet aan het onderwijs en de media.

Naar verwachting zal de Europese Commissie een inbreukprocedure tegen Hongarije beginnen, die kan leiden tot een veroordeling door het Europese Hof van Justitie.

Podcast De kamer van Klok

Hoe staat het met de formatie? Uit de brief van Mariëtte Hamer blijkt dat ze geen flauw idee heeft waar het heen moet. Ondertussen maakt Rutte Kaag het hof. Via Orbán. Hoe zit dat? Luister onze politieke podcast met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, correspondent Marc Peeperkorn, chef politiek Raoul du Pré en presentator Gijs Groenteman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden