'Rutte keek moeilijk, maar dat is toneel: dit is droomuitkomst voor de VVD'

Na weken campagnevoeren begint het volgende hoofdstuk van de verkiezingen: de formatie. We bellen met Raoul du Pré, chef van de politieke redactie. 'Mark Rutte houdt van snelheid, dus het hoeft niet heel lang te duren.'

Lijsttrekkers Lodewijk Asscher (PvdA), Alexander Pechtold (D66) en Mark Rutte (VVD) komen aan bij Nieuwspoort voor het slotdebat in de verkiezingsuitzending van de NOS. Beeld anp

Goedemorgen, beetje geslapen?
'Een korte nacht, maar dat is niet erg.'

De formatie kan gaan beginnen.
'Ik zag Mark Rutte vanochtend heel moeilijk kijken, maar dat is toneel. Dit is echt een droomuitkomst voor de VVD. Hier hadden ze vantevoren voor getekend. Sterker: de voor de hand liggende combinatie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie ging twee jaar geleden al rond op het Binnenhof.'

'Na de Provinciale Statenverkiezingen van 2015 bleek ook de Eerste Kamer versnipperd te raken. Ook toen leek de enig werkbare coalitie er een met die vier partijen.'

Meer over de verkiezingen

'In Europa heerst opluchting, maar in Nederland ziet het toneel er minder geruststellend uit. Het regeringsbeleid is keihard afgestraft en het land is rechtser geworden', schrijft politiek analist Martin Sommer.

De verkiezingen in acht opmerkelijke feiten.

Coalitie vormen wordt nog lastig: dit zijn de mogelijkheden.

Gaat het ook deze combinatie worden?
'Ik weet zeker dat de top van de VVD vannacht heeft genoteerd dat deze combinatie zou moeten slagen als iedereen een beetje inschikt. Wat niet wil zeggen dat Pechtold, Buma en Segers als eerste aan de onderhandelingstafel aanschuiven.

'Het is goed gebruik dat de grootste partij eerst gaat praten met de winnaars van de verkiezingen. In dit geval denk ik dat de verkenner die vandaag namens de VVD wordt aangewezen, ook nadrukkelijk bij Jesse Klaver aanklopt.'

Fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens de verkiezingsavond van GroenLinks Beeld anp

Een coalitie met VVD en GroenLinks, is dat mogelijk dan?
'Alles is denkbaar. GroenLinks zal in ieder geval met de VVD gaan praten, al is het maar voor de vorm. Maar die twee partijen staan sociaal-economisch wel heel ver van elkaar af, verder nog dan de PvdA en de VVD. Dus dan moet er wel heel veel water bij de wijn. En bij GroenLinks hebben ze ook gezien wat dat uiteindelijk met de PvdA heeft gedaan.'

De VVD is in vergelijking met coalitiepartner PvdA goed weggekomen.
'Je moet niet vergeten dat ook de VVD flink verloren heeft. De premierbonus is dit keer een verlies geworden van acht zetels. Maar ze zijn veruit de grootste partij geworden, dus ze hebben wel een sterke onderhandelingspositie. Ze gaan nu alle opties heel nadrukkelijk onderzoeken.

'Formeren is faseren, zei Rutte gisteren meteen.'

Wat bedoelt hij daarmee?
'Een van de redenen dat de PvdA zo hard is afgestraft, is de formatie van 2012. Die ging veel te snel voor de achterban. VVD en PvdA vlogen elkaar zowat in de armen. Daar zullen de lijsttrekkers van geleerd hebben. Zo onbedachtzaam als vier jaar geleden zal het dit keer niet gaan.

'Formeren is ook een gewenningsproces. Alle opties zullen worden bekeken en gecommuniceerd met de kiezers. Soms zullen dingen worden gelekt uit de onderhandelingsbesprekingen om te zien hoe een bepaalde beslissing valt bij de achterban. Het zal niet voor het eerst zijn dat er eerst weken of maanden met een partij wordt gepraat, waarna het roer toch omgaat.'

Samsom (L) en Rutte (R) presenteren samen het regeerakkoord in 2012 Beeld anp

Dus die formatie kan wel even duren?
'Dat hoeft niet hoor. Rutte houdt van snelheid. Dus als de juiste partijen rond de tafel zitten, kan het toch nog snel gaan. Nadeel voor de liefhebbers van snelheid is dat er geen enkele economische druk is. Ook als het demissionaire kabinet Rutte II nog maanden regeert, zullen weinigen daar iets van merken. De omstandigheden zijn beter dan in 2012, maar dat maakt het politiek niet altijd eenvoudiger.'

De rol van Wilders lijkt wel echt uitgespeeld.
'Dat vind ik te gewaagd om te zeggen. Het is een protestpartij, met Wilders als eloquente vertolker van de boosheid in het land. Dus als er de komende jaren weer ergens tegen te protesteren is, zoals de vluchtelingencrisis in 2015, kan het weer snel gaan met de PVV.'

Nog even over de nieuwkomers dan. Op Twitter worden al weddenschappen gesloten over hoe snel Forum voor Democratie, van Thierry Baudet en Theo Hiddema, uit elkaar zal vallen. En wat kunnen we verwachten van Denk?
'Ik ben benieuwd naar Baudet en Hiddema, die ken ik niet goed genoeg om überhaupt mee te doen aan zo'n weddenschap. Ze zullen als kleine partij hun debatten heel scherp moeten kiezen.'

'Het zelfvertrouwen van de Denk-leiders zal flink zijn toegenomen. Waren ze eerst nog een afsplitsing van de PvdA, nu hebben ze hun zetels zelf verdiend. Ze hanteren de Wilders-methode, maar dan vanuit de loopgraven aan de andere kant van het veld. Ze voeren agressieve oppositie tegen het kabinet, maar ook tegen de media. Ze zullen veel via hun eigen kanalen spelen, zoals ze dat deze campagne ook al deden. De uitslag geeft hen ongetwijfeld het vertrouwen dat ze het ook zonder de traditionele media kunnen.'

Theo Hiddema en Thierry Baudet Beeld anp

Meer over de verkiezingen vindt u hier:

Ondanks historische afstraffing voor kabinet kan Rutte door als premier
Na het tellen van ruim 95 procent van de stemmen verloor zijn VVD vannacht 8 zetels in de Tweede Kamer, maar overstijgt alle prognoses en torent hoog uit boven alle anderen. De vaak voorspelde opmars voor Geert Wilders' PVV blijft uit: hij werd nipt groter dan CDA en D66.

Volg alle uitslagen, reacties en ander verkiezingsnieuws in ons liveblog

Bekijk hier de totaaluitslag, de uitslagen per gemeente (tot nu toe) en welke coalities mogelijk zijn

Juncker: 'Deze verkiezingsuitslag is van fundamentele waarde voor Europa'
De kabinetschef van de Duitse bondskanselier Angela Merkel twitterde in het Nederlands: 'Nederland oh Nederland jij bent een kampioen! Wij houden van Oranje om zijn daden en zijn doen! Gefeliciteerd met dit geweldig resultaat!'.

Opiniepeilers voorspelden de grote trends verbazingwekkend goed
'Hoeveel zetels zaten de opiniepeilers er naast?' Het is een populair gespreksonderwerp vlak na de verkiezingen, maar wel een met een vreemd uitgangspunt. Peilingen zijn namelijk geen voorspellingen, het zijn momentopnames.

GroenLinks vrouwenpartij, CDA weer in trek bij de boeren en nog 9 opmerkelijke feiten

Internationale media over verkiezingsuitslag: klap voor populisme, Rutte is de held
Volgens veel internationale media, die massaal waren uitgerukt om een eventuele populistische monsterzege te kunnen verslaan, betekent de uitslag 'een nederlaag voor het populisme'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden