twistgesprek

'Rutte is populistisch: schaf het overerven van vermogen af'

Het belasten van een erfenis roept sterke emoties op. Toch is het beter om die belasting zo hoog mogelijk te maken. Of niet? Opinieredacteur Henk Müller in een twistgesprek met Sem de Maagt, promovendus in de normatieve ethiek aan het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht.

Beeld thinkstock

U wilt de erfbelasting verhogen en u verwijt Mark Rutte populisme omdat hij erfbelasting de 'meest onrechtvaardige vorm' van belastingheffen noemt. Verhogen is volgens u juist liberaal bij uitstek. Zo wordt u nooit erelid van de VVD.
'Erfbelasting staat dankzij Thomas Piketty en de aanstaande hervorming van ons belastingstelsel hoog op de politieke agenda. Wilco Dekker merkte onlangs terecht op dat dit onderwerp gevoelig ligt, omdat de VVD traditioneel een fel tegenstander is van een verhoging. Een SP'er of sociaal-democraat hoef je niet te overtuigen.

'Maar die weerzin is in strijd met de liberale beginselen van de VVD. De kernwaarden zijn vrijheid en verantwoordelijkheid. Vrijheid houdt in dat een individu zijn eigen leven vorm kan geven en verantwoordelijkheid houdt in dat mensen zelf voor hun leven verantwoordelijk zijn. Het overerven van vermogen is daarmee in strijd.'

Hoezo?
'Waarom zou een individu verantwoordelijk zijn voor het vermogen van zijn ouders? Liberalen vinden dat mensen hun eigen boontjes moeten doppen.'

Het dopt veel lekkerder met een flinke erfenis.
'Erfbelasting belast niet de verdiensten van een individu maar een vermogen dat iemand heeft verkregen door een loterij die bepaalt of je wel of niet in een welvarende familie bent geboren. Als je erfenissen substantieel belast, kan iedereen daadwerkelijk als vrij en verantwoordelijk individu door het leven gaan.'

En Vadertje Staat regelt dat.
'Nee, sinds de Verlichting bepalen we dat zelf. Niet God of afkomst of uitverkiezing maar het individu is verantwoordelijk. Ook rechts-liberalen pleiten voor een staat die bijvoorbeeld veiligheid garandeert. Daarvoor moet de staat belasting heffen.

'Als klassiek liberale partij heeft de VVD een algehele afkeer van een hoge belastingdruk. Ik vind het daarom veel logischer om de inkomstenbelasting te verlagen, zodat mensen kunnen beslissen wat ze doen met hun zelf verdiende geld en de erfbelasting te verhogen om zo'n verlaging mogelijk te maken.'

Ik snap u niet. Vermogen is wat je overhoudt na belastingafdracht. Dat geld is van jou en daarmee mag je doen wat je wilt. En als ouders dat hun kinderen willen schenken, prima. Blijf van dat geld af. Er is al tig keer belasting over betaald.
'Het feit dat er al verschillende keren belasting over is betaald, vind ik een vreemd argument. Als ik een euro verdien dan betaal ik daar inkomstenbelasting over. Als ik deze euro op de bank zet, betaal ik er vermogensbelasting over.

'Als ik een lekkere fles whisky ga kopen, dan betaalt de slijter hierover btw en accijnzen. Kapitaal wordt dus sowieso al vaker op verschillende manieren belast. Waarom zou dit ineens problematisch zijn als het gaat om erfbelasting? Bovendien is het in het geval van erfbelasting niet de schenker die voor de zoveelste keer belasting betaalt, maar de ontvanger die voor het eerst belasting betaalt over dit vermogen.'

Als u iedereen gelijke kansen wilt geven, stel dan de erfbelasting op honderd procent.
'Schaf het overerven van vermogen af, maar hou een zekere ruimte voor zaken met emotionele waarde, ik denk aan familiesieraden bijvoorbeeld.'

Dus u laat de staat de emotionele waarde van de erfenis bepalen voor de erfgenamen.
'Er moet een belastingvrije voet komen voor emotionele goederen, 20 duizend euro bijvoorbeeld, dat moet genoeg zijn. En echt, er zijn ergere dingen op de wereld. Ik vind dat een decadent probleem.'

U bent intelligent en dat deels door een loterij, want u heeft slimme ouders. Stel u wordt hoogleraar. Dan moet u ook extra belasting betalen. U kreeg iets voor niets.
'Dat is een lastige vraag, dan komt u op een hellend vlak. Er is inderdaad een breed gebied waarover we moeten nadenken.'

Beeld thinkstock

Iemand die arm wordt geboren moet ook extra geld krijgen, anders kan hij zijn eigen boontjes niet doppen. Niet eerlijk!
'Ik zou de opbrengsten van hogere erfbelasting inderdaad gebruiken om mensen een gelijkwaardige uitgangspositie te geven via onderwijs bijvoorbeeld. Maar intuïtief voelen we dat het geboren worden in een bepaalde familie niet iets is waar je verantwoordelijk voor bent.'

Je ouders hebben altijd spaarzaam geleefd. En dan gaat de erfenis naar de belasting. Dat wordt potverteren.
'Dat laatste zou Rutte omarmen. Maar je weet niet hoe mensen reageren. Sommigen werken door, zoals mijn moeder, ook als ik zeg dat ze iets leuks moet gaan doen. Ze vindt werken leuk. Maar als iemand zijn vermogen erdoorheen wil jassen met cruises... Je weet nooit of misschien niet langzamerhand het inzicht doorbreekt dat erfbelasting juist liberaal is, en Rutte die erfbelasting verhoogt.'

Dat gaat hij niet doen. U vindt hem daarom een opportunist.
'Dat Rutte erfbelasting de 'meest onrechtvaardige' vorm van belastingheffing noemt, heeft niets met liberalisme maar alles met opportunisme te maken. Hij wil een wit voetje halen bij zijn kapitaalkrachtige achterban.'

Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.
Sem de Maagt (1987) is promovendus in de normatieve ethiek aan het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht. Hij is mede-auteur van het havo eindexamenboek filosofie (2018-2021) over persoonlijke identiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden