analyseval kabinet

Rutte III na de val: het effect zal niet spectaculair zijn

De val van het kabinet zal het land niet lamleggen. De aanpak van de coronacrisis gaat onverminderd door. Wel is het de vraag wat er gebeurt met controversiële maatregelen als een avondklok.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA) vanochtend op weg naar de ministerraad. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA) vanochtend op weg naar de ministerraad.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het aftreden van het derde kabinet-Rutte moet welhaast de meest bloedeloze val uit de parlementaire geschiedenis zijn. Het bittere politieke conflict, de scheldpartijen, de anonieme verdachtmakingen, de slaande deuren: alles wat normaal gesproken aan zo’n einde voorafgaat, is dit keer achterwege gebleven. In de ministerraad was alles er vrijdag op gericht om het in volstrekte harmonie eens te worden. Dat bleek na afloop goed gelukt. 

Die sfeer heeft ook gevolgen voor wat er nu gebeurt: hoe wordt het land de komende maanden geregeerd? Zodra een kabinet demissionair is, is in feite de Tweede Kamer aan zet. Die zit er immers gewoon tot de verkiezingen van 17 maart. En ook daarna, in nieuwe verhoudingen. Een Kamermeerderheid is ook na vrijdag gewoon een Kamermeerderheid. Een kabinetsval kán het land lamleggen, als de verhoudingen in een regering verbitterd zijn geraakt en de coalitiefracties in de Kamer recht tegenover elkaar staan, maar daarvan is nu dus geen sprake.

Binnenkort zal de Kamer wel een lijst opstellen van ‘controversiële onderwerpen’. Een meerderheid kan beslissen dat het kabinet sommige dossiers moet laten liggen. Zeker bij onderwerpen die ook de coalitie ten diepste verdelen – denk aan de openstelling van vliegveld Lelystad – kan het kabinet geen doorbraken meer forceren.

Coronacrisis

Maar ook in dat opzicht zal het dit keer anders gaan dan anders. Het kabinetsbeleid wordt immers al sinds maart 2020 volledig gedomineerd door de coronacrisis en vrijwel niemand in de Kamer wil dat het kabinet daarmee stopt. 

Het standaardverzoek van koning Willem-Alexander aan het demissionaire kabinet om ook na de val ‘alles te blijven doen wat in het landsbelang noodzakelijk is’, is dit keer veel meer dan een beleefde lege huls. Ook de oppositie benadrukt dat Rutte III gewoon beslissingen moet blijven nemen over winkelsluitingen, thuisonderwijs en noodpakketten voor de horeca en zzp’ers. De Catshuis-sessies, de briefings van het RIVM en de regelmatige persconferenties van premier Rutte en minister De Jonge: ze zullen gewoon doorgaan.

Avondklok

De vraag is wel hoe het verder gaat met de controversiële delen van het coronabeleid. Het meest actueel is de avondklok, die de premier sinds dinsdag nadrukkelijk overweegt als de Britse mutatie van het virus hier opstoomt. Daar is niet alleen het grootste deel van de oppositie, maar ook een partij als D66 zeer terughoudend in.

Het gebrek aan een gegarandeerde meerderheid kan het kabinet belemmeren. Maar ook daarin is dit een ongebruikelijke kabinetsval: dat gebrek was er immers al geruime tijd. De coalitie had nog maar 75 zetels, het kabinet weet allang niet meer beter. Aftreden kan zelfs omslaan in een politiek voordeel omdat het makkelijker wordt zaken te doen met de oppositie als die een meerderheid kan regelen. Coalitiepartijen die dat niet prettig vinden, hebben weinig meer over om mee te dreigen. Het kabinet is dan immers al gevallen.

Lees ook

‘Het zou toch te gek voor woorden zijn als je diezelfde hoofden straks weer ziet bij de verkiezingen’
Wat vindt het Volkskrant-panel van zwevende kiezers hiervan? ‘Op Rutte zou ik nog steeds kunnen stemmen.’

Rutte III treedt af: ‘We hebben gefaald in de bescherming van de zwakken’
Door alles wat er mis is gegaan in de toeslagenaffaire is aanblijven geen optie meer, zo luidde uiteindelijk de conclusie na het beraad in de Rolzaal. ‘Als het hele systeem heeft gefaald, kan alleen gezamenlijk verantwoordelijkheid worden genomen’, aldus premier Rutte.

Rutte belooft openheid; stukken die ten grondslag liggen aan kabinetsbesluiten voortaan openbaar
Het kabinet maakt voortaan alle ambtelijke documenten die ten grondslag liggen aan een kabinetsbesluit openbaar. Dit geldt ook voor adviezen en opvattingen van ambtenaren die relevant waren voor dat besluit. Hiermee wil het kabinet de informatievoorziening aan de Tweede Kamer verbeteren naar aanleiding van de kinderopvangtoeslagenaffaire.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden