Rutte III koerst af op eerste parlementaire mijlpaal: intrekking referendumwet

D66-minister Ollongren vandaag in debat met Kamer

Het kabinet-Rutte III koerst met grote toewijding af op zijn eerste parlementaire mijlpaal: het intrekken van de referendumwet. D66-minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken heeft de twijfelachtige eer om dit besluit door beide Kamers te loodsen. Vandaag mag zij de geharnaste oppositie in de Tweede Kamer uitleggen dat het 'logisch' is dat het kabinet een mogelijkheid tot inspraak afpakt van de kiezer.

Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren. Foto anp

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen namelijk zo snel mogelijk van het referendum af. De afspraak uit het regeerakkoord kreeg de hoogste prioriteit. Met stoom en kokend water knutselden de ambtenaren van Binnenlandse Zaken een intrekkingswet in elkaar. Aangespoord door de haastige minister gaf de Raad van State in december binnen tweeënhalve week advies, in plaats van de gebruikelijke zes weken.

Nog net iets meer haast had het kabinet met het afbouwen van de wet-Hillen, een belastingvoordeel voor huiseigenaren zonder hypotheek. Financiën duwde dat nog voor het kerstreces door Tweede en Eerste Kamer. 50Plus gaat nu voorop in het verzamelen van handtekeningen voor een referendum over de 'aflosboete'.

Laatste referendum

Ollongren moet daar een stokje voor steken. Het referendum over de nieuwe inlichtingenwet (de 'sleepwet') op 21 maart moet het tweede en laatste raadgevende referendum worden. Dat de coalitiepartijen zo erover denken is niet verwonderlijk. In 2013 stemde van deze vier alleen D66 in met de Wet raadgevend referendum. Andere voorstanders waren SP, PVV, PvdA, GroenLinks, 50Plus, Partij voor de Dieren; allemaal partijen die nu in de oppositie zitten.

Drie jaar later kwam de partij van Pechtold van een koude kermis thuis. Tot zijn afschuw moest D66 toezien hoe Brexit-voorman Nigel Farage in Nederland campagne kwam voeren tegen het Oekraïne-verdrag en, in het verlengde daarvan, tegen de EU. Het D66-congres bepaalde vorig jaar eensgezind: geen referenda meer over internationale verdragen.

Vertegenwoordigende democratie

VVD, CDA en ChristenUnie zagen door het Oekraïne-referendum hun gelijk bevestigd. De beste democratie is de vertegenwoordigende democratie, vinden zij. In de formatie was dit onderwerp tussen de vier partijen dan ook snel geregeld. Andere, minder directe, vormen van inspraak komen ervoor in de plaats: een staatscommissie buigt zich over vernieuwing van de parlementaire democratie, in gemeenten krijgen inwoners een 'right to challenge' (zodat zij zelf, in plaats van de gemeente, hun buurt kunnen vormgeven), de kroonbenoeming van de burgemeester gaat uit de Grondwet.

Het is schamele munitie voor Ollongren. 'Toch fijn, dat hebben we inmiddels binnengesleept als Tweede Kamer, dat we wel over parkjes mogen blijven praten', zei PVV-Kamerlid Martin Bosma smalend in een eerder debat. SP'er Ronald van Raak beschouwt vandaag als 'een zwarte dag voor onze democratie'. Funest voor het vertrouwen, meent hij: 'Eén keer hebben mensen nee gestemd en daar worden ze nu voor afgestraft.'

70 procent is voor

PVV, SP en Thierry Baudets Forum voor Democratie zullen de minister arrogantie verwijten. Niet alleen trekt zij de referendumwet in, maar zij maakt het ook onmogelijk over de intrekking zelf nog een volksraadpleging te organiseren. De oppositiepartijen hebben een groot deel van het electoraat aan hun zijde. Het Sociaal en Cultureel Planbureau meldde in december in zijn nota De sociale staat van Nederland dat gemiddeld een kleine 70 procent van de bevolking voor referenda is. Het rapport bevatte één opsteker voor Ollongren: onder hoogopgeleiden kelderde de steun na het Oekraïne-referendum tot minder dan 50 procent.

Waar de oppositie de minister ook mee om de oren zal slaan: op de voormalige DDR na schrapte geen enkel land het referendum na de invoering ervan. NRC Handelsblad beoordeelde deze bewering van oud-PvdA-Kamerlid Niesco Dubbelboer als waar. Ollongren, de minister van de enige coalitiepartij die wel voor referenda was, mag geschiedenis schrijven.

Het debat is vandaag, de stemming dinsdag. De intrekkingswet krijgt dan steun van een meerderheid dankzij in elk geval de coalitie en de SGP. Daarna gaat de wet met dezelfde spoed naar de senaat, waar de coalitie ook over een (krappe) meerderheid beschikt.