Rutte III is kwetsbaar als porselein. Als één Kamerlid rebelleert, dreigt de val

Mark Rutte is de enige partijleider die het kabinet ingaat. Zijn evenknieën bij CDA, D66 en ChristenUnie kiezen voor de rol van fractievoorzitter. Het tekent Rutte III: de meerderheid van 76 zetels is kwetsbaar als porselein; de partijleiders moeten de fracties in het gareel houden.

Buma (CDA), Pechtold (D66), Segers (ChristenUnie), informateur Zalm en premier Rutte tijdens de formatie op landgoed De Zwaluwenberg. Beeld anp

Alexander Pechtold was de eerste die het maandag meldde: ik ga niet het kabinet in. Onmiddellijk klonk het Binnenhofcliché: de D66-leider kiest voor 'de Frits Bolkestein-rol', vernoemd naar de voormalige VVD-leider die onder Paars I zich als fractieleider geregeld afzette tegen het kabinet en een onversneden rechts verhaal verkondigde. Zo voorkwam hij dat zijn eigen partij kleurloos werd.

Kort na Pechtold maakte ook CDA-leider Sybrand Buma bekend dat hij voor de Kamer kiest en niet de Trêveszaal. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers bevestigde daarna wat iedereen al wist: ook hij blijft in de Kamer. Gaan ze zich allemaal profileren als buitenboordmotors van Rutte III?

De drie kopstukken willen 'het eigen geluid' laten horen, maar er zijn ook andere motieven. Het nieuwe kabinet heeft een flinterdunne meerderheid. Voortaan gelden op het Binnenhof de regels van 'sudden death': als één Kamerlid rebelleert, dreigt de val van Rutte III. De partijleiders zijn tot de slotsom gekomen dat ze die verantwoordelijkheid niet op de schouders van een onervaren opvolger kunnen leggen. Een nieuwe fractievoorzitter heeft mogelijk niet genoeg overwicht om potentiële dwarsliggers in toom te houden. Het motto van het nieuwe kabinet is 'Vertrouwen in de toekomst', maar zoveel vertrouwen hebben de architecten van Rutte III ook weer niet in hun eigen fracties.

Daar komt bij dat ook in de Eerste Kamer de meerderheid miniem is. Rutte II heeft al aangetoond dat senatoren niet automatisch voor kabinetsplannen stemmen. De partijleiders zullen het spel moeten spelen met de onafhankelijke fracties aan 'de overkant', zoals de Eerste Kamer wordt genoemd. Dat vergt overwicht.

Sybrand Buma (CDA) Beeld anp

Scepsis en bedenkingen

In het achterhoofd zitten mogelijk ook minder nobele drijfveren. De partijleiders houden een vluchtroute open door zitting te nemen in de Kamer. Als dit kabinet toch niet levensvatbaar blijkt, kunnen ze makkelijker hun handen ervan aftrekken. Uit te sluiten valt zo'n scenario niet. Zeker bij partijen als D66 en ChristenUnie zijn er bedenkingen. In de commentaren van Pechtold en Segers klinkt die scepsis ook door. 'Er zijn meer plussen dan minnen', zei Segers maandag onderkoeld. 'Ik heb er wel vertrouwen in', verkondigde Pechtold zakelijk. 'Het is een stabiel en solide akkoord.'

Rutte ('er ligt een ontzettend mooi akkoord') en Buma ('de fractie is enthousiast over het resultaat') maken een geestdriftigere indruk. Verwonderlijk is dat niet. VVD en CDA hadden voor de verkiezingen al meer fiducie in een coalitie met ChristenUnie dan met het onvoorspelbaar geachte GroenLinks. Ze hebben hun zin gekregen, al kostte het 208 dagen.

Na de langste formatie ooit, is Rutte III bijna verplicht om snel een begin te maken met de voorgenomen plannen, waarvan het merendeel inmiddels is uitgelekt. Veel tijd is er niet. Door de lange formatie blijft er nog amper 3,5 jaar over om te regeren tot de volgende verkiezingen.

Gert-Jan Segers (CU) Beeld anp

Het moet dus snel, maar tegelijkertijd voorzichtig. Dat bleek ook maandag. De partijleiders maakten 's ochtends bekend dat er een akkoord was, maar daarna kregen de fracties de hele dag de tijd om het regeerakkoord te bestuderen, op locaties buiten het Binnenhof. De VVD-fractie, die in 2012 nog aan 1,5 uur genoeg had, nam nu het langst de tijd. Pas rond half twaalf in de nacht kwam het groene licht. De andere partijen waren uren eerder klaar.

De onderhandelaars zullen vandaag nog één laatste keer spreken met informateur Gerrit Zalm over de minieme suggesties die vanuit de fracties zijn gekomen. Later op de dag volgt dan de presentatie van het regeerakkoord. Na het Kamerdebat donderdag kan Rutte zijn nieuwe bewindsliedenploeg gaan samenstellen.

Voor de premier begint dan een ongewis avontuur. Met een kabinet zonder politieke kopstukken moet hij het beleid van zijn derde kabinet langs een groot en kritisch oppositieblok zien te slepen.

Mark Rutte arriveert vanochtend op het Binnenhof. Beeld anp

Lees het laatste nieuws over de regeerplannen van Rutte III

Overzicht: Dinsdag wordt het regeerakkoord van Rutte III verwacht. Dit zijn de belangrijkste beleidspunten die daar al uit werden gelekt.

Analyse: Na 206 dagen formeren doemen eindelijk de contouren van Rutte III op. Frank Hendrickx ontwaart een middenkabinet dat zich nu al schrap zet voor aanvallen van de flanken en onrust binnen de partijen.

Experiment: Tien gemeenten mogen wiet gaan verkopen. Deze wiet wordt onder overheidstoezicht geteeld. Ook kan toezicht worden gehouden op de kwaliteit van de wiet.

Referendum: Naar alle waarschijnlijkheid kunt u op 21 maart 2018 voor of tegen de sleepwet stemmen. Hier zetten we alles over de sleepwet en het referendum handzaam voor u op een rijtje.

Hypotheekplannen: De coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie laat de zogenoemde villabelasting intact. Ook wordt het voor huizeneigenaren onaantrekkelijk om geen of een kleine hypotheek te hebben.

Rutte III-filter
Na een recordlange formatie is het kabinet Rutte III er bijna. Wij gidsen je door het regeerakkoord. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.