Rutte II wacht bed-bad-brood maal duizend

De vraag voor Nederland is niet of Schengen overleeft maar of het kabinet overleeft.

Rutte: Oostenrijk is plan b...Beeld AFP

Ineens zijn we in het eindspel van de vluchtelingencrisis beland. Merkel ligt zwaar onder vuur in haar eigen partij. Zweden blijkt het beslist niet aan te kunnen. EU-president Tusk luidt de noodklok. We hebben nog twee maanden voordat Schengen instort, zegt hij. Oostenrijk stelt een quotum in. Ook premier Rutte dreigde na zijn eerste speech als EU-voorzitter met een 'plan b' en verwees daarbij naar de Oostenrijkers.

Eigenlijk is Nederland na Oostenrijk voor een quotum aan de beurt, als vierde EU-land qua aantal asielzoekers. Maar de uitspraak van Rutte valt voorlopig onder het chapiter druk ontwikkelen. De nood moet hoog zijn voordat een EU-voorzitter eenzijdig maatregelen neemt. Nederland heeft veel ervaring met overleggen en coalities smeden, zei Rutte in zijn speech. En inderdaad, toen staatssecretaris Dijkhoff (VVD, asiel) donderdag in de Kamer de vraag kreeg naar een eenzijdig 'plan b', zei hij keurig 'dat er geen plan b op de plank ligt'.

Plan a, b én c, aldus Dijkhoff, dat zijn de Turken. In ruil voor drie miljard moeten de Turken de opblaasboten richting Lesbos tegenhouden. Hij moest toegeven dat het resultaat niet overhoudt. Maar hij hield de moed erin en probeerde de Kamer te overtuigen dat er ook niet helemaal niets gebeurt. Van de afgesproken 160 duizend vluchtelingen die zouden worden herverdeeld over de EU-landen, zijn er nu 272 onder de pannen. Dat 'probeert Nederland naar 372 te trekken'. Van de elf 'hotspots' in Griekenland en Italië, waar vluchtelingen moeten worden geregistreerd, zijn er nu drie open. Eind februari komen er twee bij. 'Zo moet dat zich gaandeweg ontwikkelen.'

Ik had medelijden met Dijkhoff en zijn beginnende migraine. Nederland is nog maar nauwelijks voorzitter. Als er iets glashelder is, dan is het de ongeschiktheid van de EU voor dit soort noodsituaties. Illustratief is de afspraak die de lidstaten momenteel trachten te maken, juist over noodsituaties zoals nu. Zoals bekend werkt de Dublin-verordening niet. Daarin staat dat vluchtelingen in het land van aankomst moeten worden geregistreerd én opgevangen. Italië en Griekenland registreren niet of nauwelijks. Vluchtelingen weigeren dat omdat ze liever doorreizen naar Duitsland en de landen zelf zijn evenmin happig, want ook zij willen niet dat de vluchtelingen blijven.

Nu wordt wat anders bedacht, centrale registratie en herverdeling. Dat gaat tergend langzaam, want de helft van de 28 EU-landen ziet deze hete aardappel liever zijn deurtje voorbijgaan. Nederland houdt vast aan de stap-voor-stapbenadering. En beloften nakomen, zei Rutte in zijn speech, wordt de nieuwe Europese norm. Hij zei er traditiegetrouw bij dat er geen behoefte is aan weidse vergezichten.

Wel, beloften nakomen zou al een enorm vergezicht zijn. Maar Nederland blijkt voor dit voorzitterschap veel verdergaande plannen in petto te hebben. Het lijkt in de kern op de zogenoemde septemberbrief waarin het kabinet uiteenzette hoe het vluchtelingenvraagstuk moet worden opgelost. Als het aan Nederland ligt, gaat de buitengrens van Europa echt dicht. Registreren gebeurt dan aan de overkant van de Middellandse Zee. Van daaruit zou ook de herverdeling van vluchtelingen over Europa moeten gebeuren. Per jaar 'een paar honderdduizend', zegt een bron.

Dijkhoff: Er is geen plan b...Beeld ANP

Het is een goed plan, vind ik. Mensen verdrinken niet meer, smokkelaars moeten omzien naar een andere baan. En Europa heeft de gang van zaken in eigen hand. Want er hoort ook bij dat niemand meer asiel kan aanvragen in Europa zelf. Elk bootje gaat linea recta terug naar Turkije. Een goed plan, maar vermoedelijk te laat. Binnen zes tot acht weken! Dan moet de instroom volgens Rutte immers flink omlaag zijn. Lees die septemberbrief nog eens terug. Zoveel schakels, zoveel hypotheses die allemaal moeten kloppen. Ik hoor net op de radio dat de Turken geen genoegen nemen met hun drie miljard. En de Polen moeten natuurlijk niet flauw doen, om maar te zwijgen van de asieladvocaten, aangezien het plan in strijd is met het Vluchtelingenverdrag. Dit is een plan voor over zes jaar, niet voor over zes weken.

Tijd is politiek. Soms moet een kwestie rijpen. Dit vluchtelingenprobleem is duidelijk overrijp en de tijd werkt niet mee maar tegen. Schengen zal het wel half overleven, zoals de euro half overleeft. Aan het Oostenrijkse quotum zien we wat de toekomst wordt. Grenzen blijven open maar als het quotum is bereikt, krijgen vluchtelingen bij aanmeldcentra zoals Ter Apel te horen dat ze een land verder moeten - dáár is nog plek.

De vraag voor Nederland is niet of Schengen overleeft maar of het kabinet overleeft. Deze week begon met een relletje over de te verwachten aantallen vluchtelingen komend jaar. De officiële verwachting is 58 duizend maar er deed ook een ambtelijk getal van 93 duizend de ronde. De Kamer voelde zich in het ootje genomen: 93 duizend komt het kabinet natuurlijk slecht uit en is veel duurder. Maar wat nauwelijks werd opgemerkt, was de politieke lading van dat getal.

Nederland: Grootse plannen...Beeld Henk Brands000

De VVD heeft gezworen dat wij hier geen 93 duizend mensen gaan opvangen. Bij die partij weten ze dat ze in dat geval bij de verkiezingen van voorjaar 2017 zullen worden verpulverd door de PVV. Vandaar dat Halbe Zijlstra voor de kerst in deze krant al een schot voor de boeg gaf, als de aantallen niet voor het eind van het eerste kwartaal drastisch zijn gedaald. Natuurlijk staat ook de PvdA niet te springen om zoveel asielzoekers.

Maar stel dat er een quotum van 58 duizend zou komen, dan volgt de vraag die Pechtold deze week opwierp: wat gebeurt er als de eerstvolgende die zich meldt een homo is of een gezin uit een hongergebied? Die zal de PvdA nooit de deur wijzen.

Ik ben bang dat dit zo direct bed-bad-en-brood wordt, maal duizend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden