Rutte hoopt dat Pechtold en Van Ojik zijn superprovincie willen redden

In een ultieme poging de fusie van de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland door te zetten, opent premier Rutte vandaag onderhandelingen met D66 en GroenLinks. Met name GroenLinks eist in ruil voor steun een zichtbare tegemoetkoming, zoals een forse investering van enkele honderden miljoenen euro's in natuurontwikkeling.

DEN HAAG - De partijleiders Pechtold en Van Ojik komen in het Torentje bijeen met Rutte, minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en de fractieleiders Zijlstra (VVD) en Samsom (PvdA). Vanwege massief verzet van de provincies sleept het dossier al maanden. Wellicht meer nog dan vakminister Plasterk is Rutte erop gebrand de fusie voor elkaar te krijgen. Hij hecht zeer aan een efficiënter en kleiner openbaar bestuur. Zeker nu veel rijkstaken naar gemeenten gaan, is hervorming van het middenbestuur voor hem cruciaal. Rutte wil dat zijn kabinet voor de zomer alsnog met een wetsvoorstel komt, met tevoren georganiseerd politiek draagvlak in Tweede én Eerste Kamer (waar de coalitiepartijen geen meerderheid hebben).


De vorming van de zogenoemde Noordvleugel is het enige onderwerp op de agenda voor bestuurlijke vernieuwing van Rutte II dat nog kans van slagen heeft. Anders dan het regeerakkoord wilde, is het niet gelukt het aantal leden van provinciale en gedeputeerde staten per 2015 met een kwart te verminderen. De passage dat het kabinet 'gemeenten van ten minste honderdduizend inwoners voor ogen heeft', is afgezwakt. Ook de voorgenomen halvering van de 24 waterschappen, die later weer met de landsdelen zouden moeten worden samengevoegd, blijft vooralsnog achterwege.


Daarmee is de totstandkoming van de Noordvleugel nu een prestigeproject, waarvan bovendien de vorming van de vier overige landsdelen (Nederland zou uit vijf in plaats van twaalf provincies moeten bestaan) afhankelijk is. Maar de strijd om geld, macht en invloed is tot nog toe een te grote sta-in- de-weg gebleken. Waar het kabinet had gehoopt de hervorming 'samen met de medeoverheden' voor elkaar te krijgen, werken die niet mee, maar tegen.


Plasterk heeft de geprobeerd draagvlak in de provincies te vinden, maar dat is niet gelukt. Op een persconferentie eind april verklaarden de drie commissarissen van de koning zich unaniem tegen de 'gumfusie zonder visie'. Vooral onduidelijkheid over het toekomstige takenpakket van de provincie noopte hen tot een gezamenlijk: 'Zo niet.'


Behalve Rutte en Plasterk zijn ook vicepremier Asscher (Sociale Zaken) en minister Schultz (Infrastructuur en Milieu) bij het dossier betrokken. De fusie vergt bijvoorbeeld een antwoord op de vraag hoe het verder moet met de vervoerregio's. En vooral: met de financiële middelen daarvoor. Zoals een betrokkene zegt: 'Gaat het geld naar 020, 030 of de nieuwe provincie?'


Ook het politieke draagvlak is broos. Minder provincies is een VVD-wens waarmee de PvdA in de formatie heeft ingestemd. Maar de bestuurders in die partij zijn geen warme voorstanders van het plan. Via hun lijntjes naar de fracties in Tweede en Eerste Kamer organiseren zij verzet.


Bijzonder is de positie van GroenLinks. Die partij is nodig voor een meerderheid in de senaat. Ze wil best aan de plannen meewerken, maar stelt wel voorwaarden. In het wetsvoorstel moeten waarborgen komen voor natuur en milieu, met bijbehorend budget en concrete maatregelen. Die komen erop neer dat de bezuinigingen onder Rutte I van toenmalig staatssecretaris Henk Bleker ongedaan moeten worden gemaakt. Dat zou naar schatting 400 miljoen kosten.


Precair is de verhouding met ChristenUnie en SGP. Deze 'constructieve' oppositiepartijen zijn tegen de provinciefusie. Na het akkoord over het leenstelsel (ook met D66 en GroenLinks) moeten zij toezien hoe het kabinet opnieuw een plan probeert uit te voeren dat zij niet willen. En dit keer kost het ook nog eens extra geld. Aangezien zij wel weer bij het begrotingsoverleg zijn betrokken, en GroenLinks juist niet, wordt daar hogere politieke evenwichtskunst van Rutte verlangd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden