Rutte groeit in zijn rol van oliemannetje

RUTTE & MERKEL Jazeker, Mark Rutte en Angela Merkel denken verschillend over de verre toekomst van Europa. Maar over de problemen van vandaag zijn ze het aardig eens.

Het is een misverstand dat de meningsverschillen tussen Mark Rutte en Angela Merkel groter zijn dan ooit. Hun toekomstbeeld van de EU mag dan uiteenlopen, over de problemen van vandaag zijn ze het aardig eens.


De kritiek op Ruttes tweeslachtige houding ten aanzien van de EU - thuis kritisch, in Brussel meegaand - komt op een opmerkelijk moment. Want als er één ding opvalt aan het premierschap van Rutte, dan is het wel dat hij is gegroeid in zijn rol als lid van de Europese Raad van ministers. Ondanks zijn demissionaire status is zijn positie in Europa het afgelopen half jaar versterkt.


Rutte is af van de in de EU verfoeide gedoogconstructie met de PVV. En dankzij het Lenteakkoord van de Kunduz-coalitie is hij op het laatste moment geslaagd voor het begrotingsexamen van eurocommissaris Olli Rehn. Bovendien heeft Merkel hem nodig nu de crisis een nieuw dieptepunt heeft bereikt.


Rutte is het oliemannetje tussen de afvallige David Cameron en de terughoudende Madam No. Als er iemand in staat is om de Britten te verleiden toch weer mee te doen, dan is het de joviale Rutte. Ondanks zijn kritiek op de Europese bureaucratie en regelgeving is hij in Brussel in zijn element.


Dat is weleens anders geweest. Voordat hij premier werd, zomer 2010, reisde Rutte in campagnetijd naar Brussel om zijn kritiek op de EU-subsidies kracht bij te zetten. Het moest maar eens afgelopen zijn met de 'Brusselse geluksmachine': de structuurfondsen moesten worden afgebouwd en Nederland moest als nettobetaler bij de EU een extra korting van 1 miljard euro afdwingen, boven op de jaarlijkse korting die Nederland al had.


Als jonge premier zette hij zich in om deze doelen te bereiken. Juist in Brussel toonde hij zijn liberale gezicht. Samen met David Cameron en een aantal andere regeringsleiders schreef hij brieven aan Van Rompuy en Barroso om te pleiten voor meer markt en deregulering, lastenverlichting voor bedrijven, meer innovatie en voor het aanboren van nieuwe markten. Of er met deze joint letters veel is gedaan, blijft ongewis. In de media vielen ze nauwelijks op.


Keerpunt in Ruttes strategie was de zomer van 2011, toen de Griekse schuldencrisis als een boemerang op zijn bureau terugkeerde. Na excuses aan het parlement voor het voorleggen van 'een verkeerde som' bereidde Rutte zich beter voor en bracht hij steeds vaker bezoekjes aan de hoofdsteden van de belangrijkste lidstaten, recentelijk nog aan Madrid en Berlijn.


Het laatste bezoek gaf aanleiding te veronderstellen dat Rutte en Merkels wegen definitief uiteenlopen en dat dit schadelijk is voor de Nederlandse positie. Maar verschillen van mening tussen Nederland en Duitsland zijn er altijd geweest. Ze worden meestal voorafgaand aan een EU-top weggemasseerd, zodat beide landen - waarvan de standpunten zo dicht bij elkaar liggen - uiteindelijk gezamenlijk optrekken. Het is onderdeel van het politieke spel.


Merkel kan zich best in Ruttes liberale beginselen vinden, maar als christen-democraat is zij bevoogdender dan hij. Veel sterker dan Rutte denkt Merkel vanuit de Europese verdragen. Voor alles streeft zij naar nieuwe controlemechanismen en hervorming van structuren - die uiteindelijk in een nieuw verdrag moeten worden vastgelegd.


Duitsland was geen voorstander van het Nederlandse plan voor een supercommissaris die de begrotingsdiscipline van de EU-landen zou moeten controleren. Dat laatste moest het Europese Hof van Justitie maar doen. Duitsland vindt nu Nederland op zijn weg in zijn streven naar invoering van een financiële transactietaks. Omdat ook andere landen daarin weinig heil zien, ligt het niet voor de hand dat Merkel dit voorstel nu wel door de EU-top heen krijgt, al staat het thema hoog op de Duitse politieke agenda.


Nederland en Duitsland trekken samen op bij het stellen van strenge garanties voor het komen tot Europees bankentoezicht. Stapje voor stapje, dat is wat ook Nederland wil.


De kloof tussen Rutte en Merkel - die er zeker is - gaat over het perspectief voor de EU op de lange termijn. Rutte houdt de kiezers voor geen nieuwe soevereiniteitsoverdracht te willen, slechts handhaving van het stabiliteits- en groeipact. Hij wil praten over een bankenunie, maar alsjeblieft, nu even geen nieuwe vergezichten. Merkel daarentegen praat over een politieke unie, zonder al te concreet te worden.


Beiden weten dat het in de politieke praktijk niet gaat over vergezichten maar over besluiten die vandaag en morgen genomen moeten worden. Een crisis helpt regeringsleiders bij het nemen van beslissingen. Immers, vooral dan zijn zij op elkaar aangewezen. Ook Rutte en Merkel.


HANCO JÜRGENS


is medewerker van het Duitsland Instituut Amsterdam.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden