Rutte gooit deur naar Wilders dicht: 'Maar zijn kiezers sluiten we niet uit'

Voor het eerst sinds de oprichting van zijn Partij voor de Vrijheid wordt Geert Wilders door de gehele gevestigde politiek uitgesloten van regeringsdeelname. Ook minister-president Mark Rutte laat er geen misverstand meer over bestaan: zijn VVD zal na de verkiezingen niet regeren met de PVV. 'De kans is niet 0,1 maar nul', zei Rutte zondag. Daarmee is regeringsdeelname voor de PVV na 15 maart uitgesloten.

Rutte in debat met Wilders. Beeld anp

Die uitsluiting komt op een moment dat het Binnenhof er serieus rekening mee houdt dat de PVV als grootste partij uit de komende stembusstrijd naar voren komt. Eerder deden PvdA, CDA, D66, SP en GroenLinks de deur al dicht, nu volgt de VVD. Wilders zelf ging zondag meteen in de aanval tegen 'de arrogantie van de macht'. Hij roept zijn kiezers op 15 maart te laten zien wat zij vinden 'van deze politiek van uitsluiten en verketteren'.

De precieze houding van de liberalen jegens de PVV was in de afgelopen jaren intern aan discussie onderhevig. Na Wilders' minder-Marokkanenoproep in maart 2014 zei Rutte dat samenwerking uitgesloten was zolang de PVV-leider die woorden niet terugnam. Minister Edith Schippers liet later weten dat zij het niet verstandig vindt partijen bij voorbaat uit te sluiten van regeringssamenwerking. Ook VVD-erelid Hans Wiegel zei zaterdag in De Telegraaf dat hij niet voor uitsluiting is.

Partijleider Rutte maakte zondag in het tv-programma Buitenhof aan alle twijfels een einde. Hij voerde daarvoor drie redenen aan: de mislukte samenwerking in het eerste kabinet-Rutte, de sociaal-economische koers van de PVV ('die is nog linkser dan de SP van Emile Roemer') en principiële bezwaren tegen uitspraken van Wilders, met name diens minder-Marokkanenactie en aanvallen op de rechterlijke macht.

'Dat betekent niet dat wij de kiezers van de PVV uitsluiten', voegde de premier eraan toe. 'Er zijn heel veel mensen die voelen dat de politiek niet meer van hen is, die zich grote zorgen maken over het land. Het zijn fatsoenlijke mensen die op de PVV stemmen. Met die kiezers wil ik in gesprek. Ik wil laten zien dat Wilders niet de leider is die de problemen gaat oplossen.'

Daarmee verlost Rutte zichzelf de komende weken van de aanhoudende verwijten vanuit vooral de PvdA en GroenLinks dat hij juist wel degene is die een kabinet met de PVV mogelijk zal maken. PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher zei het ook zondag weer op zijn partijcongres: 'Nu er overal in Europa politici aan de poorten rammelen met een giftige cocktail van angst, haat en verdeeldheid, moeten wij een sociaal en fatsoenlijk alternatief bieden voor een coalitie van Wilders en de VVD.'

Tegelijkertijd is er nu een kans dat Rutte en zijn collega-lijsttrekkers afstevenen op een unieke en zeer complexe politieke constellatie na de verkiezingen. Als Wilders inderdaad als grote winnaar uit de bus komt, zal er een veelkleurige coalitie nodig zijn om de PVV buiten de regering te houden en een werkbare meerderheid te vinden in de Tweede én de Eerste Kamer.

Dat de grootste partij na verkiezingen het voortouw krijgt bij de coalitievorming is geen staatsrecht maar wel gewoonterecht in Nederland. De laatste partij die als grootste buiten het kabinet belandde was de PvdA van Joop den Uyl in 1977, maar dat kwam door een lange, mislukte formatie, niet door principiële bezwaren.

Rutte is nu stelliger dan ooit tevoren over samenwerking met Wilders. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden