Rutte en Cohen smeden liefdespact

intro intro intro..

Den Haag Als het even kan, houden ze het bij een wedstrijdje ‘Twee mannen onder elkaar’. De campagnestrategen van Job Cohen (PvdA) en Mark Rutte (VVD) hebben allang afgesproken dat hun voormannen het liefst met elkaar in het strijdperk treden. Al liet Cohen op tv quasi nonchalant weten dat ‘een debat’ met de liberaal hem ‘interessant’ leek.

De keuze is niet zo vreemd. Er is amper overloop tussen de kiezers van de VVD en PvdA. Terwijl de tegenstellingen tussen de partijen wel lekker groot zijn, zodat Cohen en Rutte zich flink kunnen profileren: ouderwets links tegen rechts. Nóg een voordeel: zo lang de twee heren met elkaar debatteren houdt Rutte rivaal Wilders (PVV) uit beeld, en Cohen Balkenende (CDA).

De echte verkiezingscampagne begint waarschijnlijk op 20 mei, als het Centraal Planbureau met de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s komt. Maar het zogeheten framen is al weken terug begonnen: op wie richt een partij zijn pijlen, met wie wil de lijsttrekker de confrontatie aangaan?

De tv-debatten in de weken voor de verkiezingen zijn van groot belang. Bij de campagneteams ligt het verkiezingsdebat van 2003 nog vers in het geheugen. Dik twee miljoen Nederlanders keken in januari naar ‘het grote debat’ op de commerciële zender RTL. Een commentator wees PvdA-lijsttrekker Wouter Bos aan als winnaar.

Prompt stegen de sociaal-democraten in de peilingen. Ook al werd achteraf gesteld dat misschien wel Jan Marijnissen van de SP de beste was die avond. Bos boekte een megawinst van 42 zetels (19 meer dan de verkiezingen daarvoor), maar werd in de coalitieonderhandelingen buitenspel gezet door VVD, CDA en D66.

In 2007 kwam de PvdA wél in het kabinet met CDA en ChristenUnie. Maar dat werd wel een kibbelkabinet, en die basis voor animositeit werd al gelegd tijdens het debat op Radio 1 in de campagne. ‘U draait’ was de snoeiharde aanval van Balkenende op Bos.

De twee belandden samen in de regering, maar het wantrouwen is nooit verdwenen. Bos ‘draaide’ niet in de kwestie Uruzgan en hij stapte met al zijn PvdA-bewindslieden uit het kabinet.

Dinsdag maakte RTL bekend een premiersdebat te houden. Op 23 mei is dat een discussie van drie uur tussen Balkenende, Rutte, Cohen en Wilders. Achter de schermen hebben de campagneteams stevig onderhandeld over de voorwaarden waaronder hun kandidaat meedoet. Ook andere media worden door de grote partijen steevast geconfronteerd met ‘Ik ga niet met ...’ en ‘Doe mij maar...’

Voor de partijen die niet worden uitgenodigd, zijn de druiven zuur. GroenLinks, D66, SP en ChristenUnie krijgen een enorme achterstand, alleen al omdat zij hun verhaal niet op het grote RTL-platform kunnen houden.

De vrees is groot dat meer media volgen. Dan leidt de fixatie op ‘de grootste’ en ‘de premier’ tot een hernieuwd PvdA/CDA-kabinet, waarschuwde GroenLinks-leider Femke Halsema woensdag op Twitter.

Het effect van de televisie is groot. De afgelopen weken gaat de strijd tussen virtueel, in de peilingen, de vier grootsten: PvdA, CDA, VVD, PVV. De grote partijen zelf proberen zo veel mogelijk aan te sturen op een tweestrijd, inclusief premiersdebatten.

Probleem is wel dat Nederland Kamerverkiezingen heeft, geen premiersverkiezingen. Nog afgezien van de vraag hoe geloofwaardig bijvoorbeeld Wilders (dalend in de peilingen) is als premier. Rutte liet al doorschemeren dat de kans dat hij premier wordt nihil is.

Jezelf al te nadrukkelijk als premier afficheren kan verkeerd aflopen. Joop den Uyl haalde met zijn leus ‘Kies de minister-president’ in 1977 een historische overwinning: 53 zetels. Maar de sociaal-democraten hadden zo ingehakt op het CDA dat coalitievorming niet meer mogelijk bleek. CDA en VVD smeedden een coalitie, de PvdA ging in de oppositie. Het CDA leverde Dries van Agt als premier.

Een goede campagnestrategie is zilver, zegt een Haagse spindokter. Maar goud heb je pas als je goed op onverwachte situaties inspeelt. Ook Hans Dijkstal (VVD) en Ad Melkert (PvdA) hadden voor de campagne van 2002 afspraken gemaakt. Maar dat bleek buiten Pim Fortuyn om gerekend, die in het televisiedebat gehakt maakte van de twee paarse politici. Jan Peter Balkenende viel Fortuyn niet aan, en ging er met de winst vandoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.