Rutte en Blok maken kloof steeds groter

Van onze verslaggevers Ron Meerhof, Remco MeijerDen Haag Premier Mark Rutte en kersvers VVD-fractieleider Stef Blok hebben het minderheidskabinet op zijn eerste debatdag een valse start bezorgd. Nadat Rutte alle beloofde handreikingen aan de oppositie, in ruil voor steun, in zijn regeringsverklaring al achterwege had gelaten, verslechterde Blok de sfeer verder met een reeks bitse uitlatingen.

Mark Rutte. © anp

Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zei bij het begin van het debat dat 'het bijzondere karakter van dit kabinet het parlement meer speelruimte kan geven'. Ze zei daarnaar uit te zien. Maar dan moet het kabinet-Rutte, dat afhankelijk is van wisselende meerderheden, wel werken aan wat goodwill in de Kamer en daar kwam dinsdag nog niets van terecht. Door het debat werd de kloof tussen de coalitiepartijen en de oppositie groter in plaats van kleiner.

Beginners
In veel opzichten was het een debat van beginners; zowel PvdA, CDA als VVD kende een debuterende fractieleider. Veler ogen waren vooraf gericht op PvdA-leider Job Cohen. Zou hij na een reeks weifelende optredens geloofwaardig de rol van oppositieleider kunnen spelen? Maar Cohen sloeg zich overtuigend door zijn spreektekst en wist redelijk overeind te blijven tijdens een handvol interrupties. Rode lijn in zijn betoog: 'Wilders wil is wet.'

SP-leider Emile Roemer, belangrijk rivaal van Cohen, werd tijdens een twintig minuten durend betoog niet eenmaal geïnterrumpeerd en werd gedegradeerd tot een bijrol. Er viel geen PvdA te attaqueren, de rechtse regeringspartijen hebben niets van hem te vrezen en negeerden hem.

Eerlijk delen
Cohen daarentegen leek wel te varen bij de gepolariseerde situatie tegenover een rechts kabinet. Verhalen over 'eerlijk delen' leek in die links-rechts verdeling meer op hun plaats dan vergelijkbare betogen van zijn voorganger Hamer in de vorige periode. Anders dan Hamer werd hij slechts van één kant aangevallen.

Bij de VVD leek Stef Blok vooraf een risicoloze keuze als fractieleider. Hij staat bekend als wat saai, maar betrouwbaar en degelijk. Dat was hem ditmaal kennelijk niet genoeg. Hij probeerde bij zijn debuut als fractievoorzitter beurtelings hard uit te halen en grappig te zijn.
Tegen Halsema (GroenLinks): 'Als ik u zie, kom ik uit elke schuil gekropen.' En: 'Vanavond, als mevrouw Halsema en ik elkaar nog een paar keer geïnterrumpeerd hebben en tevreden gaan slapen...' Het kwam niet overtuigend over het voetlicht. Steeds waren pijnlijke stiltes en opgetrokken wenkbrauwen zijn deel.

Nonchalante pose
Met de hand in de zij, in een nonchalante pose, strooide Blok op verbeten toon bitse teksten in het rond als: 'Zo af en toe loont het toch echt om het regeerakkoord te lezen', 'Meneer Cohen moet zijn eigen verkiezingsprogramma lezen', en: 'Ja, denkt u daar maar eens even over na.'

Halsema vroeg of Blok zich ook zorgen maakte over de gezamenlijke schuld van 600 miljard die Nederland door toedoen van de hypotheekrenteaftrek heeft opgebouwd. Blok: 'Als u uw zin had gekregen, was de huizenmarkt ingestort.'
'Wordt dit de nieuwe strategie van de VVD', vroeg Halsema. 'Jij-bakken?'

Grimmige toon
Vriend en vijand reageerden vooral verbaasd op de grimmige toon. 'Als dit een poging tot toenadering was, dan is-ie flink mislukt', zei PvdA-coryfee Ronald Plasterk. 'Tegelijk is het ook wel consequent. Dit is nu eenmaal de meest rechtse regering ooit.'
'Corporaal', oordeelde PVV'er Martin Bosma: 'Provoceren met wat humor is zo makkelijk nog niet. Blok mag wel bij mij of Geert (Wilders) op cursus.'

CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma kondigde na Bloks bijdrage grappenderwijs aan dat hijzelf 'wel wat confronterender' te werk zou gaan. Maar toen het daadwerkelijk zijn beurt was, beantwoordde hij wel aan de verwachtingen: rustiger, en vaak met ontwapenende humor.

Alleen Halsema wist de CDA'er in het defensief te brengen. Nadat die even eerder had betoogd dat CDA en PVV van elkaar accepteren dat ze verschillend naar de islam kijken, verweet zij hem 'politieke hypocrisie'. Ze wilde weten of voor het CDA de ene godsdienst, anders dan voor de gedogende PVV, gelijk is aan de andere. Zeker, antwoordde Van Haersma Buma.

Halsema: 'Had u dan ook een gedoogakkoord kunnen sluiten met een partij die het christendom als een politieke ideologie beschouwde, de Bijbel wilde verbieden en betitelde als een fascistisch boek?' Van Haersma Buma wilde er niet op ingaan. 'Dit is een hypothetische vraag. Dit akkoord met de PVV kon, verder ga ik niet.'

Ook een andere routinier, D66-leider Alexander Pechtold, scoorde punten. Hij laakte het uitblijven van hervormingen op de arbeids- en woningmarkt. 'Nederland gaat op de schop met een strandschepje.'
Door alle discussies over en weer kwam de Kamer nauwelijks toe aan het formele hoofddoel van het debat: vragen aan de regering over het regeerakkoord. De oppositie nam vooral de gelegenheid te baat om CDA en VVD de nieren te proeven over de maatregelen op immigratiegebied en het ontbreken van economische hervormingen.

Woensdag reageert Rutte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.