Rutte debatteert meesterlijk, maar slaat soms de plank mis

Op dag 2 van de Algemene Beschouwingen komen fractievoorzitters hard in aanvaring met premier Rutte over zijn beleid en geloofwaardigheid.

Premier Rutte is een meester in het regisseren van de sfeer tijdens een debat. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

'Pleur op, u gebruikte dat bewust'

Samsom (PvdA) versus Rutte


Samsom (PvdA): 'U zei tegen een Nederlander met een Turkse achtergrond: pleur op.' Rutte: 'Ja.'


Samsom: 'Dat zegt u niet tegen Nederlanders met een andere achtergrond. Zou u zich kunnen voorstellen dat Nederlanders met een Turkse achtergrond dan denken: wacht eens even, deze premier behandelt mij anders dan elke andere raddraaier in dit land? Zou een premier zich niet op een verbindender manier moeten opstellen naar alle mensen die zich in dit land bevinden, ook als zij zich ongelooflijk misdragen? U had allerlei andere kwalificaties kunnen gebruiken (...): gedraag je, schaam je of ¿ uw vocabulaire gebruikend ¿ doe eens normaal, man. U gebruikte bewust, heel bewust, een heel andere opmerking. Eerlijk gezegd maak ik mij daar zorgen over. Begrijpt u dat?'


Rutte: 'Nee, dat begrijp ik eigenlijk helemaal niet. Hierover verschillen wij echt totaal van mening. Honderden of duizenden mensen met rode Turkse vlaggen demonstreerden in Rotterdam, op de Erasmusbrug. Dat vinden wij hier volgens mij grotendeels heel ongemakkelijk, maar oké, het zijn onze verworvenheden en je mag hier demonstreren. Ook Turkse Nederlanders mogen hier demonstreren en mogen dat zelfs met Turkse vlaggen doen. Ik weet niet helemaal zeker wat er zou gebeuren als de heer Samsom en ik met een Nederlandse vlag liepen te demonstreren in Turkije. Maar goed, hier mag het. (...) Vervolgens maakt iemand gebruik van de persvrijheid en doet daar verslag van. Niet alleen wordt hem het werken onmogelijk gemaakt, maar vlak voordat dat gebeurt, voegt de persoon die dat doet in de camera Nederland toe: oprotten. Hij zei dat niet tegen die journalist maar echt tegen Nederland. Er is dan maar één reactie denkbaar. Ik houd daar echt aan vast. Ik vind dat en ik weet zeker dat iedereen dat vindt.'


Samsom: 'Kijk, daar is-ie weer. U weet zeker dat iedereen dat zou vinden. (...) Een premier heeft een grotere verantwoordelijkheid dan dingen zeggen waarmee alle mensen het eens zijn. Ik zie weer, (...) dat in de richting van de verkiezingen de campagnevoerder Mark Rutte ¿ dat is een nogal sterke persoonlijkheid van u ¿ door het pantser van de premier heen breekt. Die gaat dingen zeggen waar iedereen het mee eens is, maar waar Nederland niet bij gebaat is (...) Mijn oproep aan u is: doe dat niet.'

Commentaar

Dit was een belangrijk moment in het debat. Samsom was de eerste die Rutte rechtstreeks aansprak op zijn 'pleur op'-opmerking in Zomergasten. En hij doet dit goed. Hij koppelt de opmerking aan de verbindende verantwoordelijkheid die een premier heeft. Veel mensen zullen het met hem eens zijn dat die taal niet bij een premier past. Rutte verweert zich op zich goed door op het gevoel in te spelen, maar gaat de fout in door te stellen dat 'iedereen' dat vindt. Een betere opmaat naar zijn goed voorbereide quote had Samsom niet kunnen krijgen; 'de campagnevoerder Mark Rutte die door het pantser van de premier breekt en dingen gaat zeggen waar iedereen het mee eens is.' Rutte werd zichtbaar uit balans gebracht.

'U maakt mensen pessimistisch'

Wilders (PVV) versus Rutte

Wilders: 'Nederland is niet uit het moeras getrokken; Nederland is in het moeras geduwd. En nu moeten we blij zijn met een procentje koopkracht? Ik denk, mijnheer de minister-president, dat u er op alle punten naast zit en dat mensen dit niet zo ervaren. U hebt Nederland volgeplempt met problemen en de Nederlanders hebben niets van het herstel gemerkt. Waarom zegt u daar niets over? Waarom hebt u niet iets van zelfreflectie, en waarom zegt u niet: we hebben de verkeerde keuzes gemaakt?'

Rutte: 'Kijk naar de feiten. Dit jaar beweegt de koopkrachtverbetering voor werkenden zich tussen de 3 en 6 procent. Voor gepensioneerden is er een verbetering van de koopkracht van rond 2 procent in 2016. Natuurlijk zou ik nog hogere bedragen willen (...) , maar in 2016 zien we na moeilijke jaren een enorm sterk herstel van de koopkracht. Dat zie ik ook in mijn eigen directe omgeving. Iemand die secretaresse is op een groot departement, ging er uiteindelijk netto 80 à 90 euro op vooruit. (...) Je kunt er altijd voor kiezen ¿ de heer Wilders mag dat doen; dat is zijn stijl ¿ om de zaken altijd vanuit pessimisme en vanuit het negatieve aan te vliegen, maar laat hij zich één ding realiseren: dit land bestaat voor het over-, overgrote deel uit een stille koppige meerderheid van mensen die wel vooruit willen, die best zien dat dingen niet goed gaan, die echt niet weglopen voor de dingen die nog niet in orde zijn en voor de problemen die er nog zijn, maar dat over-, overgrote deel van Nederland keert zich in toenemende mate af van dit pessimistische geluid. Omdat zij zien dat dat uiteindelijk niets brengt en ons uiteindelijk niet verder helpt op weg naar de toekomst.'

Wilders: 'U leeft in een parallelle werkelijkheid. Minister-president, u zegt hier dat de ouderen er volgend jaar 2 procent bij krijgen. Je zult maar een oudere zijn wiens eigen risico zo hoog is dat je vrouw niet voor een leverfoto naar het ziekenhuis kan gaan (...) Je zult maar een oudere zijn wiens pensioen straks wordt gekort, terwijl de pensioenfondsen miljarden in kas hebben. Je zult maar een oudere zijn van wie de thuiszorg is gehalveerd en die ook niet eens meer in het verzorgingshuis terechtkan. En dan komt er een minister-president die zegt dat er 2 procent bij komt. Het is te genant voor woorden. Dat is een werkelijkheid van de bureaucraat, van de boekhouder. De mensen op straat willen geen pessimisme (...) Konden zij maar optimistisch zijn! U maakt ze pessimistisch.'

Rutte: 'Natuurlijk maken mensen zich zorgen over alle punten die de heer Wilders noemt. De vraag is vervolgens: wat doe je daaraan? Mensen verwachten van Geert Wilders en van mij dat we dingen vervolgens oplossen. Dat is leiderschap, mijnheer Wilders. Ze verwachten dat we in moeilijke tijden moeilijke besluiten nemen, ook besluiten die niet populair zijn.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Commentaar

De kunst in een debat is dat je door één kritische vraag of opmerking het verschil met je opponent blootlegt. Wilders slaagt hier goed in bij de premier. 'Het is de werkelijkheid van het CPB, van de boekhouder, van de bureaucraat. Niemand is dat met u eens.' Hiermee schaart Wilders zich bij de ontevreden, bezorgde inwoners en probeert hij Rutte weg te zetten als iemand die in een 'papieren werkelijkheid' leeft. De repliek van Rutte blijft niet uit. Hij wil graag 'die grote stille meerderheid vertegenwoordigen die positief in Nederland staat en niet pessimistisch is'. Een duidelijke clash; pessimisme versus optimisme, vooruitgang versus stilstand; ontevreden inwoners versus mensen die ervoor gaan. Beide zijn waar en de debaters gaan voor de gunst van de kiezer. Het is misschien toch een verkiezingsdebat.

Sybrand van Haersma Buma trapt niet in de verzoenende stijl van Rutte en gaat in de aanval. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

'De premier zegt A en doet B'

Buma (CDA) versus Rutte


Buma (CDA): 'Laatst zei de premier: als ik eerlijk ben over de Wet werk en zekerheid, krijg ik een kabinetscrisis. Even later kwam er een brief waarin stond: ik ben met het kabinet zeer gemotiveerd om verder te gaan met die wet. Ik weet niet of de premier het doorheeft, maar bij de één A zeggen en bij de ander B doen, is precies de reden dat alles wat in de afgelopen twee uur gezegd werd over de koopkracht en alle procenten die werden genoemd, door niemand meer worden geloofd.'


Rutte: 'De heer Buma heeft het kanon naar buiten gereden, maar hier zijn we het volgens mij snel over eens. Het CDA zat ooit ook in een coalitie: in elke coalitie sluit je compromissen. Dat is een heel normale werkwijze. Ik steun dit compromis. Maar in hun verkiezingsprogramma's kleuren partijen dingen naar hun eigen politieke partij. Daarin zeggen ze wat ze zouden willen realiseren als ze in hun eentje 76 zetels hadden; de heer Zijlstra refereerde daar gisteren aan. Dat is het normale politieke handwerk.'


Buma: 'Het is echt hetzelfde als spreken over 1.000 euro erbij en na afloop zeggen: dat zei ik, maar u begrijpt toch ook wel dat ik compromissen moet sluiten? Of: ik zei wel dat er geen cent meer naar Griekenland gaat, maar jullie snappen toch ook wel dat ik dat niet meen? (...) Het premierschap is niet een soort hinderlijke onderbreking van twee verkiezingscampagnes. Het is een verantwoordelijkheid.'


Rutte: 'Als er iemand is die zich dat realiseert, ben ik het wel, na zes jaar. Het minister-presidentschap is all about responsibility (...) Verantwoordelijkheid nemen is echter ook benoemen wat je niet goed doet. Dat doe ik ook. Dat geldt voor ons allemaal. Als dingen niet lukken, heb je dat ook gewoon te zeggen en heb je er niet omheen te draaien (...) Het premierschap gaat alleen maar over verantwoordelijkheid nemen. Ik kan hem verzekeren dat ik dat als geen ander heb ervaren.'

Commentaar

Een klassiek debat waarin degene die wordt aangevallen probeert om uit de verbale wurggreep te blijven. Buma stelt hier dat de premier spreekt met twee monden en keurt dit af. Rutte reageert bagatelliserend door te stellen dat 'dit een heel normale werkwijze is'. Het neigt naar een drogreden. Het lijkt alsof je het antwoord wil vermijden door te zeggen dat anderen - collega's of iedereen - dit ook doen. Ook interessant is de stijl van Rutte waarin hij probeert om Buma direct in zijn kamp te krijgen. Een stijl die de verzoenende Rutte veelvuldig gebruikt in debatten. Maar Buma trapt hier niet in en gaat in de aanval. Zijn laatste zin is een pijnlijke maar retorisch sterke manier om dit te zeggen.

'Wees eerlijk over de pensioenpotten'

Krol (50Plus) versus Rutte

Krol: 'Het stoort mij oprecht dat jongeren iedere keer opnieuw bang gemaakt worden dat er straks onvoldoende geld in de pensioenpotten zit. Laten we nou toch eens eerlijk zijn. Ten tijde van de crisis is de inhoud van de pensioenpotten verdubbeld, van 700 miljard naar 1.200- tot 1.400 miljard. U praat over lage rekenrentes, maar die heeft de politiek vastgesteld onder druk van Europa. De werkelijke rentes van de pensioenpotten zijn vele malen hoger. Er wordt nog steeds ieder jaar heel veel winst gemaakt. Het is dus volstrekt onnodig dat er gekort wordt, als wij de rekenrente aanpassen.'

Rutte: 'De heer Krol leidt een partij en die heet 50Plus. Ik heb een heel ander beeld van 50-plussers dan de heer Krol. 50-plussers hebben in heel veel gevallen neefjes en nichtjes of vrienden onder de 50, heel vaak ook kinderen of kleinkinderen onder de 50, en zij willen dat ook die een goed pensioen kunnen krijgen. Kijk nou naar de feiten. Wat blijkt nou? De pensioenfondsen maken op zichzelf goede rendementen. Daar heeft de heer Krol volkomen gelijk in. Maar tegelijkertijd weten we dat de rente op dit moment zo laag is, dat de verplichtingen die met al die bezittingen moeten worden betaald ook duurder worden. Dat betekent dat als we zouden doen wat de heer Krol zegt, het nu allemaal uitgeven, de kans heel groot is dat jonge mensen in de toekomst geen pensioen meer krijgen. Ik wil de balans zoeken. Ik wil dat die generaties elkaar de hand blijven reiken en dat daartussen een brug geslagen blijft.'

Krol: 'Ik word er doodmoe van. Ouderen zijn per definitie solidair met jongeren. Ouderen hebben allemaal kinderen en kleinkinderen, en ze willen allemaal dat het daarmee goed gaat. Maar laten we gewoon eerlijk zijn. Er zit genoeg geld in die potten...'

Rutte: 'Uw briefje viel op de grond.'

Krol : 'Ik heb mijn briefje niet nodig om dit te hoeven zeggen.'

Rutte: 'Maar u had het wel bij u, dus vandaar.'


De commentaren op het debat zijn van Roderik van Grieken, Emma de Jong en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut.

Dit zijn ingekorte passages uit het stenografisch verslag van de Tweede Kamer.

Commentaar

Rutte is een meester in het regisseren van de sfeer tijdens een debat. Met flair beweegt hij tussen inhoud, humor, goede voorbeelden en relevante cijfers. Hij voelt als geen ander aan wanneer hij moet paaien en wanneer hij met een grap een verbale tik kan uitdelen. Maar soms slaat hij de plank mis en daar is dit een voorbeeld van. Henk Krol voert een voor zijn achterban belangrijk punt aan. De premier begint met een serieus antwoord maar maakt daarna nogal spottende opmerkingen over het briefje zonder enig inhoudelijk doel. Dat kan verkeerd vallen. Het zijn dit soort frivoliteiten waarmee de premier zichzelf af en toe onnodig in de problemen brengt. In dit geval loopt het goed af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.