Rutte botst met militante oppositie in senaat

DEN HAAG - Minister-president Rutte strekte dinsdagavond in de Eerste Kamer naar eigen zeggen zijn hand zo mogelijk nog verder richting oppositie uit dan hij eerder in de Tweede Kamer had gedaan. Gisteren trad de regering aan bij de senatoren voor de Algemene Politieke Beschouwingen over het regeerakkoord. De regeringsfracties VVD en CDA hebben in de Eerste Kamer niet meer dan een penibele 35 van de 75 zetels. Rutte was zich dat bescheiden getal zichtbaar bewust, vleide de oppositie waar hij kon, en zei: 'Als we autistisch gaan besturen, dan moeten we niet raar staan te kijken als onze steun beperkt blijft tot 35 stemmen.'

Mark Rutte Beeld anp

Voor het debat was er van verschillende kanten wapengekletter te horen geweest. D66-fractievoorzitter Engels dreigde 'dat iedereen die denkt dat kabinetsplannen probleemloos door de Eerste Kamer zeilen, wel eens bedrogen uit kan komen'. De premier kreeg een handvol moties om de oren die korte metten maakten met elementen van het regeer- en gedoogakkoord. PvdA-fractievoorzitter Noten eiste namens de oppositie dat het btw-tarief op de uitvoerende kunsten niet zou worden verhoogd tot 19 procent, zoals voorgenomen in het regeerakkoord.

Islam
Meer principiële bezwaren kwamen van ChristenUnie-voorman Schuurman die de uitspraak wilde dat de islam geen politieke ideologie mag heten. D66 maakte bezwaar tegen de paragraaf over immigratie waarin staat dat internationale verdragen veranderd moeten worden. Over de moties had de oppositie minus SGP overlegd, en de afspraak gemaakt dat ze gezamenlijk zouden worden gesteund.

In de traditie en de verhoudingen van de Eerste Kamer was dit een militante oppositie-actie. In de zogeheten chambre de réflection gaat het over het algemeen aanmerkelijk rustiger toe dan 'aan de overkant' in de Tweede Kamer. Ook gisteren bleef het relatief keurig. Alle fracties zeiden zich met dit kabinet te zullen gedragen als altijd: afzonderlijke wetsvoorstellen worden getoetst op hun juridische merites, op de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid. Zo is ook van oudsher de rol van de Eerste Kamer: die mag weliswaar officieel moties van wantrouwen indienen. Maar dat gebeurt eigenlijk nooit omdat vervolgens onduidelijk is wat ermee moet gebeuren. De senaat heeft immers geen contract met de regering zoals de Tweede Kamer dat wel heeft.

Waarschuwingen
Wel waren er van verschillende kanten waarschuwingen aan Ruttes adres. Han Noten (PvdA) zei dat wetsvoorstellen 'in breder perspectief' van het hele kabinetsbeleid worden beoordeeld. 'En als het ons niet aanstaat, zullen we tegen stemmen.'

Hoe stevig de vuist is die de senaat in concreto kan maken, blijft nog de vraag. Vorige maand werd tot verdriet van minister De Jager (CDA) een motie aangenomen waarin een regeringsstandpunt werd gevraagd over vermindering van de hypotheekrente-aftrek. Rutte zegde gisteravond toe dat die motie zal worden uitgevoerd - dat wil zeggen, de visie van de regering is bekend, géén verandering van de hypotheekrente-aftrek. Die opvatting zal de Eerste Kamer nog eens worden uitgelegd. Eenzelfde lot kan de nieuwe oppositie-moties van gisteravond beschoren zijn.

Oorlogspad
Eigenlijk was Egbert Schuurmande enige die echt op oorlogspad was tegen dit kabinet met gedoogsteun van Wilders. Hij vroeg om een uitspraak tegen het gedachtengoed van de PVV. In het 'agreement to disagree' over de islam tussen PVV en de regeringspartijen kon CDA-fractievoorzitter Werner zich vinden. Het CDA roerde wel de trom over de her en der 'simplistische en populistische formuleringen in het regeerakoord'.

De grote afwezige in de Eerste Kamer was de PVV, die daar nog geen enkele zetel heeft. En toch ging het wéér in hoge mate over Wilders. Rutte moest weer eens uitleggen dat het gedoogakkoord wortelt in het meningsverschil over de islam - religie dan wel politieke ideologie.

Jodendom
Wat zou de regering ervan vinden, vroeg Schuurman, als het jodendom of christendom werden weggezet als politieke ideologie? Tof Thissen (GroenLinks) meende dat de regering door het gedoogakkoord de PVV-opvatting over de islam 'salonfähig' heeft gemaakt. Maar zodra de meningsverschillen wat te hoog dreigden op te lopen, hamerde Eerste Kamervoorzitter Van der Linden af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden