Rutte belooft wijkverpleegkundigen komende jaren te sparen

Wijkverpleegkundigen hoeven niet te vrezen dat ze de komende jaren door bezuinigingen minder goed hun werk kunnen doen of harder moeten werken. Dat heeft het kabinet beloofd op aandringen van de oppositie. De wijkverpleging leek een bezuiniging van 100 miljoen euro boven het hoofd te hangen. Lees hier de reportage terug over de nood in de wijkverpleging.

Deze reportage verscheen in februari in de Volkskrant

Een medewerker van Zuidzorg leert een cliënt hoe ze voortaan zelf haar oogdruppels kan nemen Beeld Marcel van den Bergh

Steeds vaker kunnen artsen voor thuiswonende ouderen geen wijkverpleegkundige regelen. Vacatures bij thuiszorgorganisaties blijven onvervuld, het huidige personeel is overbelast. 'Een cliënt? Nee, we zitten vol.'

Als Jos Sebrechts, huisarts in Tilburg, bezorgd naar een patiënt belt bij wie kanker van de urinewegen was ontdekt, hoort hij een trillende stem aan de andere kant van de lijn. Sebrechts: 'De voorbije weken waren een hel, vertelde hij mij. De speciale pleister op zijn rug moet om de vier dagen worden vervangen: deze fixeert het slangetje vanuit zijn nier. Er was hem wijkverpleging hiervoor beloofd, maar de wijkverpleegkundige organisaties bleken geen ruimte te hebben voor nieuwe patiënten.' Sebrechts besloot hierop zelf de pleisters te gaan vervangen.

Thebe, een van de zorgorganisaties in die regio, bevestigt dat het soms nee moet verkopen. 'Wij hebben 1.600 zorgmedewerkers in 100 wijkteams in de regio's Breda en Tilburg', vertelt directeur wijkverpleging Michel Wijngaards. 'De helft van die teams zegt: we zitten vol.'

Wijngaards spreekt van een groot maatschappelijk probleem. Hij wil zijn personeel beschermen tegen overbelasting. 'Veel van onze mensen werken in deeltijd en draaien al veel meer uren. Ons personeel is betrokken en wil geen nee zeggen, al is de ruimte er niet.'

Er is eerder gewaarschuwd voor grote personeelstekorten in de zorg, maar in de crisis kozen nog relatief veel mensen voor deze beroepen. 'Nu is er een andere conjunctuur. De beeldvorming, door bijvoorbeeld het negatieve nieuws over verpleeghuizen, werkt ook niet mee.'

Het medewerkersbestand van Thebe vergrijst. Intussen wordt de wijkzorg complexer; de zorg is flink veranderd sinds 2015. Het Rijk gaf de gemeenten veel taken, onder meer voor begeleiding van hulpbehoevenden. Sommige verzorgingshuizen worden gesloten. De bedoeling is dat ouderen zo lang mogelijk thuis blijven wonen - wat de meesten ook willen. Alleen als iemand 24 uur per dag zorg nodig heeft, komt deze persoon in aanmerking voor het verpleeghuis.

Lees ook:

Zorg in gevaar door groot tekort aan wijkverpleegkundigen: het tekort aan wijkverpleegkundigen is zo groot dat in delen van het land de zorgverlening in gevaar komt.

Imago

In deze omwenteling heeft het Rijk de wijkverpleging een spilfunctie toebedeeld. De wijkverpleegkundigen moeten mogelijk maken dat de groeiende groep thuiswonende ouderen dat op een verantwoorde wijze kunnen doen doen. Maar er zijn niet genoeg verpleegkundigen, en de ouderenzorg heeft geen goed imago. Veel wijkverpleegkundige organisaties vinden bovendien dat de zorgverzekeraars hun daarvoor te weinig geld geven.

Het Rijk heeft in 2015 de wijkverpleging overgeheveld naar de zorgverzekeraars. De wijkverpleging moest het met 20 procent minder geld doen. 'Sommige dingen bleken ook goedkoper te kunnen', zegt Wijngaards. 'We konden cliënten leren meer dingen zelf te doen, als het aantrekken van steunkousen. Nu ontbreekt het gewoon aan personeel.'

Daarom doet Thebe vaker een beroep op de partner en de kinderen van een hulpbehoevende. Of vraagt de organisatie of de cliënt langer in het ziekenhuis kan blijven liggen. Maar ook daar dreigt verstopping.

'Verzekeraars zijn niet bereid voldoende voor wijkverpleging te betalen', zegt Jos de Blok van Buurtzorg. 'Ze betalen minder en willen meer zorg. Dat geeft een spanningsveld.' Daarbij is er volgens hem te weinig gedaan om meer jongeren enthousiast te maken tot de opleiding tot verpleegkundige.

De Blok zegt dat meer organisaties terugvallen op lager opgeleide zorgmedewerkers om het hogeropgeleide werk te doen, precies waar ouderenbonden als KBO-BCOP voor waarschuwen: 'Voor complexe zorg heb je hbo-verpleegkundigen nodig', aldus een woordvoerder.

Sebrechts vindt de situatie onverantwoord. Hij vertelt over een oudere patiënt, de 90 voorbij. 'Hij voelde dat het slechter ging, en had eigenlijk één grote wens: dokter, stuur me niet naar het ziekenhuis. Met zijn dochter besloten we deze lieve man thuis te laten, hem daar zijn laatste weg te laten gaan. We wilden de wijkverpleging inschakelen, zodat alles rustig en veilig kon verlopen. Er was geen thuiszorg beschikbaar. Het budget is op, en het beschikbare personeel zit op zijn tandvlees door de overvloed aan werk en het tekort aan personeel. Dat zou toch zo niet mogen gebeuren?'

Overbelast

De druk op de wijkverpleging is in heel West-Brabant toegenomen. 'We voelen allemaal hoe de groeiende vraag naar zorg thuis een zware wissel op ons trekt. Huisartsen en wijkverpleegkundigen raken overbelast', zegt Vincent Overmeer, verantwoordelijke voor de thuiszorg van Surplus, in West-Brabant. 'Soms moeten we kiezen. Wie gaan we helpen? Dan kiezen we voor de schrijnendste situatie.'

In deze regio proberen de zorginstellingen met creatieve oplossingen de tekorten samen op te vangen. 'Dan spreken we bijvoorbeeld met de kinderen van een cliënt af: wij komen 's ochtends, dan komen jullie 's avonds. We willen zo min mogelijk nee verkopen.'

Staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid Beeld anp

Ook zorgorganisaties in onder meer de regio's Rotterdam, Nijmegen en Amersfoort weten soms niet hoe ze de tekorten moeten opvangen. Een woordvoerder van Laurens, dat werkt in Rotterdam, Capelle aan den IJssel, Lansingerland, Barendrecht en Hoogvliet spreekt van een 'nijpend tekort'.

Monique van Eijken, directeur thuisverpleging Rijk van Nijmegen: 'Omdat er niet genoeg wijkverpleegkundigen zijn, houden patiënten ziekenhuisbedden langer bezet dan nodig.'

Zorgorganisaties vrezen dat de toenemende druk op het personeel het risico op uitval vergroot. 'Als je iemand met een contract voor 30 uur te vaak vraagt 36 uur per week te werken, is er kans dat ze uitgeput raken', zegt directeur Emma Beaujon van Lyvore.

Om meer personeel te trekken, moeten de arbeidsvoorwaarden worden verbeterd, denken de organisaties. Meer vaste banen, een betere betaling en minder werkdruk. Dat kost geld. Maar volgens Zorgverzekeraars Nederland is de arbeidsmarktkrapte vooral het gevolg van het slechte imago dat werken in de ouderenzorg heeft bij jongeren.

'We moeten over het voetlicht brengen hoe leuk dit vak is. Dus jongere: ga studeren voor wijkverpleegkundige', zegt zorgdirecteur Emma Beaujon van Lyvore.

Wijkverpleegkundige Rick Broekhuizen van Amstelring: 'Het is geweldig werk. Je fietst door de stad, je komt bij mensen thuis. Door mijn werk kunnen mensen langer thuis blijven wonen. Dat is zo dankbaar.'

Huisarts Sebrechts hoopt dat het tekort snel wordt opgelost. Vorige week kreeg hij een telefoontje van het ziekenhuis, over een patiënte van wie de bevalling moeilijk was verlopen. 'De moeder kon zonder hulp niet uit bed of bank. Ze moest wel het ziekenhuis verlaten. Of de huisarts eens kon gaan kijken?'

Bij de visite bleek de situatie zonder hulp onverantwoord, zegt Sebrechts. 'Ruim vijftien telefoontjes door mij en haar echtgenoot later bleek weer hoe breed de zorgstop hier soms is: er was geen hulp beschikbaar.'

Deze reportage verscheen in februari in de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden