Rutte balanceert in China tussen woeste toon Trump en verzoenende toon Xi

Het bezoek van premier Rutte aan China staat in het teken van de vrije handel. Wederzijds zijn er grapjes om het ijs te breken. 'Wij Chinezen vinden onszelf behoorlijk slim.'

Premier Mark Rutte ontmoet President Xi Jinping van China en zijn vrouw voorafgaand aan het Boao Forum for Asia.

Premier Mark Rutte ontmoet President Xi Jinping van China en zijn vrouw voorafgaand aan het Boao Forum for Asia. Beeld ANP

De lunch in het Chinese conferentieoord Boao is geen alledaags broodje kaas. Premier Mark Rutte had zomaar Liu He, de economische adjudant van de Chinese president Xi Jinping ‘in de sandwich’. Samen met Christine Lagarde van het Internationaal Monetair Fonds zat hij met de kersverse vice-premier Liu aan tafel, vertelt Rutte. ‘Mooi gesprek, zeer deskundig. Heel open. Met Liu praat je Engels.’

De informele sfeer noch het Engels van de aan Harvard opgeleide Liu bracht echter duidelijkheid over de meest prangende vragen. Gaat China werk maken van de oude belofte van een meer open economisch systeem? Of blijft het, zoals in het verleden, bij mooie woorden? Zelfs rasoptimist Rutte was voorzichtig. ‘Xi werd heel concreet. Dat wekt verwachtingen, maar we zullen moeten afwachten.’

Xi’s maatregelen – zoals lagere importtarieven voor buitenlandse auto’s, toegang tot de Chinese verzekeringsmarkt en andere financiële diensten, vrijhandelzones – zijn namelijk allemaal al eens langsgekomen. Neem die heffingen voor buitenlandse auto’s: daar flirtte Xi in 2017 tijdens zijn toespraak over vrijhandel in Davos ook mee, maar er kwam niets van. De Amerikaanse president Donald Trump twitterde maandag nog over die auto’s, waar China een importheffing van 25 procent voor hanteert, terwijl Chinese auto’s met een heffing van 2,5 procent de Amerikaanse markt binnenkomen. ‘Klinkt dat als vrije of eerlijke handel? STOMME HANDEL!’, aldus Trump, zo gefrustreerd dat hij hoofdletters nodig had.

Bezorgd

Net als andere leden van de Europese Unie deelt Rutte de Amerikaanse klachten. ‘Ik heb Xi gezegd dat Nederland bezorgd is als het gaat om China, op het terrein van level playing field, toegang van onze goederen en diensten, juridische bescherming van buitenlandse bedrijven, bescherming van intellectueel eigendom.’

Aan de andere kant kan de premier zich niet vinden in Trumps aanpak – oog om oog, tand om tand, en dan maar hakken. Inmiddels liggen er voor in totaal 150 miljard dollar strafmaatregelen tegen Chinese producten en Trump is nog lang niet klaar. Beijing keert Trump ook niet bepaald de andere wang toe. Partijkrant het Volksdagblad voert campagne met bokshandschoenen met daarop de Amerikaanse en Chinese vlag en als motto ‘China is niet bang’.

Het beschaafde pleidooi van Xi om de bestaande handelsorde te respecteren en conflicten bij de Wereldhandelsorganisatie neer te leggen, klinkt liefhebbers van globalisering als muziek in de oren. Rutte: ‘Wat dat betreft zijn wij juist een bondgenoot van China, dat een multilaterale oplossing wil. We maken ons ook zorgen over de Amerikaanse opstelling.’

Premier Mark Rutte tijdens zijn speech op het Boao Forum for Asia. Beeld ANP

Balanceren

Rutte balanceert tussen herkenning van de Amerikaanse klachten en voorkeur voor de Chinese benadering. Kiezen tussen de woest twitterende Trump en de verzoenende toon van Xi: wat doet een Nederlandse premier in zo’n geval? Hij houdt een levendig pleidooi voor vrijhandel in de tien minuten spreektijd die de internationale conferentie regeringsleiders biedt, afgerond met een charmant compliment voor de gastheer. Rutte haalt de rechtsgeleerde Hugo Grotius aan, die al in de vroege 17de eeuw de Chinezen herkende als ‘het slimste van alle volkeren’.

Het hoogtepunt, Xi Jinpings Boao-moment, is weken van te voren opgepompt tot een optreden van mythische properties. Om te vieren dat China precies veertig jaar aan het open-deurbeleid begon dat de wereldeconomie transformeerde, zou Xi een nieuwe revolutie van ongeëvenaarde openheid voor de komende decennia afkondigen. De wereld zal versteld staan, voorspelden de mannen uit Xi’s economische en diplomatieke team.

Vrijhandel

En dan komt Xi met een redevoering die vooral verrassend is omdat hij werkelijk niets verrassends zegt. Hij schetst het vertrouwde vergezicht van vrijhandel in naam van welvaart en vrede voor de hele mensheid, elegant gecombineerd met een verdekte sneer aan het adres van Trump. ‘De mensheid staat voor een belangrijke keuze: tussen openheid en isolatie, tussen vooruitgang en aftakeling.’ Wie de verkeerde keuze maakt is voorbestemd tot ‘de prullenmand van de geschiedenis’.

Zo dreigt een ware Chinese gentleman. Waarom de tegenstander vereren met aandacht door zijn naam te noemen? Van de eigen economische wapenfeiten gaat veel meer autoriteit uit. ‘China is de een na grootste economie ter wereld geworden. De grootste industriële producent, het grootste handelsvolume en de bezitter van de grootste voorraad buitenlandse deviezenreserve.’ Economen overal ter wereld krijgen het koude zweet bij de gedachte dat China in een soort nieuwe Koude Oorlog die economische macht inzet voor een matpartij.

Dialoog

In de opstekende orkaan van een Amerikaans-Chinese handelsoorlog zet Xi zichzelf neer als het oog: kalm. Hij spreekt over dialoog en onderhandelen. Hij zegt het woord ‘open’ 43 keer. De Aziatische beurskoersen maken een vreugdesprongetje van opluchting, het Trump-kamp kraait victorie over Chinese ‘concessies’ door die vage belofte de importtarieven op auto’s te verlagen.

Een kinderhand is snel gevuld, moet Xi denken. Vandaar dat hij een goede dag heeft, die wordt besloten met ontspannen overleg met leiders van leuke Europese landjes. Xi tegen Rutte: ‘Uw opmerking over de intelligentie van Chinezen kreeg warm applaus. Wij Chinezen vinden onszelf namelijk ook behoorlijk slim.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden