Rustplaats Duitse keizer in gevaar

In 1918 kwam de laatste Duitse keizer, Wilhelm II, in Huis Doorn wonen. Na zijn dood werd het landhuis een museum dat wordt gerund door enthousiaste vrijwilligers. Nu dreigt sluiting door een kleine bezuiniging uit Den Haag.

DOORN - Keizer Wilhelm II van Duitsland kapte graag bomen. Daaraan dankt de museumbezoeker, die door de poort van rijksmuseum Huis Doorn wandelt, het onbelemmerde uitzicht op het zeventiende-eeuwse landhuis. De vraag is: hoe lang nog? Waarschijnlijk gaat Huis Doorn in 2013 dicht, gedwongen door bezuinigingen, hoewel het landgoed nu al goeddeels in de lucht wordt gehouden door enthousiaste vrijwilligers.


Direct nadat de keizer in 1918 het landgoed had gekocht, sloeg hij aan het kappen, gekleed in driedelig pak. Wilhelm II Von Hohenzollern kapte uit woede om de verloren wereldoorlog. Woede omdat een of andere sociaal-democratische onverlaat in de hoofdstad van het Duitse Rijk, zijn Duitse Rijk, de republiek had uitgeroepen.


Nu, een eeuw later, wordt Huis Doorn opnieuw bevolkt door boze en teleurgestelde mensen: de 130 vrijwilligers die de keizerlijke nalatenschap beheren. Ze runnen de museumwinkel, poetsen wekelijks honderden zilveren lepeltjes en vegen de herfstbladeren van het keizerlijke mausoleum in de tuin. Voor niks.


Herman Sietsma, bestuurder van Huis Doorn, vreest dat zij volgend jaar thuis kunnen blijven. Dan wordt de rijkssubsidie aan Huis Doorn namelijk gehalveerd, tenminste als het aan Halbe Zijlstra ligt, nog even demissionair staatssecretaris van Cultuur. Als de Tweede Kamer in november met zijn voorstel instemt, blijven van de jaarlijkse 400 duizend euro nog slechts 200 duizend euro over. Dat is genoeg om de collectie te onderhouden, maar te weinig om het museum open te houden voor publiek.


Zijlstra baseert zijn besluit op een rapport van de Raad voor Cultuur. Die oordeelde dat de collectie van Huis Doorn niet bijzonder genoeg is om veel geld in te steken en dat het Huis Doorn niet lukt 'duidelijk te maken waarom de collectie van belang is voor de Nederlandse geschiedenis'. Eerder was een visitatiecommissie juist lovend over het museum.


Ongenoegen

In Duitsland is ontstemd gereageerd op het voornemen van Zijlstra. De Duitse minister van Cultuur uitte in een brief aan de VVD'er zijn ongenoegen over de gang van zaken. Hij benadrukte de grensoverschrijdende culturele waarde van Huis Doorn. Veel van de bezoekers zijn Duitse toeristen, die zich komen vergapen aan de rijkdom van de excentrieke Wilhelm.


'We weten dat we met 25 duizend bezoekers per jaar niet kunnen tippen aan het Rijksmuseum', zegt bestuurder Herman Sietsma, in zijn werkkamer in het poortgebouw. Zijn kolossale bureau straalt Pruisische strengheid uit. Het personeel voelt het rapport van de Raad voor Cultuur als een klap in het gezicht, zegt hij. 'De vrijwilligers hebben de afgelopen jaren juist veel tijd besteed aan het moderniseren van de rondleidingen en de website.'


Vrijwilliger Martien Jansen (81) struint langs de keizerlijke boekenkast. Al twintig jaar beheert hij de huisbibliotheek. Meer dan 7.000 boeken en 40 wasmanden vol tijdschriften liet Wilhelm per trein verslepen. Voor hem ligt het boek Das Zeitalter des Imperialismus, vol kriebelige aantekeningen van de keizer. Jansen ontcijfert ze met een loep, maakt notities voor de kaartenbak.


'Natuurlijk betekent die 200 duizend euro bezuinigingen een druppel op de gloeiende plaat van de cultuurbegroting', zegt kastelendeskundige Hanneke Ronnes. 'Maar daar gaat het niet om. Het gaat erom hoe wij Nederlanders onze geschiedenis beleven. De historische belangstelling voor kastelen en hun bewoners is hier gering.'


In tegenstelling tot Engeland en Duitsland, waar de adel een nationale obsessie is, komen in Nederland stichtingen tot het behoud van landhuizen en kastelen moeilijk van de grond. Ronnes zegt jaloers te zijn op instellingen als de Britse National Trust en diverse Duitse Schlösser und Gärten Vereine. 'In Engeland doneren veel mensen hun nalatenschap aan de National Trust, het leeft daar veel meer.'


Eenzijdige kijk

Dat Zijlstra die waarde niet ziet, is volgens erfgoeddeskundige Rob van der Laarse het gevolg van een nationalistische en eenzijdige kijk op de Nederlandse geschiedenis, die het afgelopen decennium in zwang is geraakt. 'De discussie over de nationale canon destijds was heel eenzijdig gericht op Nederland als land van burgers en handelaren. De adel is een fremdkörper in onze geschiedenis, ten onrechte. En Duitse adel is natuurlijk extra verdacht.'


Aan het einde van de oprijlaan in het gras, zijn de grafjes van de zes honden van de keizer. 'De trouwe Senta, die zijne majesteit de keizer bijstond tijdens de wereldoorlog', staat er op een van de bemoste stenen.


In feite is Huis Doorn een mausoleum voor een tijdperk. Tot de dood van Wilhelm II in 1941 was Doorn een reservaat van het Europa van voor de wereldoorlogen. Terwijl overal in Europa gestreden werd voor algemeen kiesrecht, kissebiste de hofhouding in Doorn over het herinvoeren van de traditionele hofetiquette. In zijn eerste jaar in Nederland kapte de keizer 11 duizend bomen.


Meer kleine musea dreigen subsidie te verliezen

Samen met Huis Doorn verliezen mogelijk ook het Rijksmuseum Twente, het 651 jaar oude Slot Loevestein en het Geldmuseum in Utrecht het leeuwendeel van hun subsidie: de Tweede Kamer praat later deze maand over de bezuiniging, die 1,7 miljoen euro zou opleveren. Het Geldmuseum lijkt voorlopig gered: De Nederlandse Bank, het ministerie van Financiën en de Nederlandse Munt beloofden donderdag geld om het museum nog een jaar open te houden. De provincie Utrecht is in beraad over wat te doen als Huis Doorn straks dicht zou moeten. 'Geld om Huis Doorn van een structurele subsidie te voorzien is er nu niet', zegt Statenlid Mariëtte Pennarts.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden