REPORTAGE

Rustig in de rij, de dictator helpen

In Rwanda is geen persvrijheid, activisten lopen kans vermoord te worden. De president wil langer aanblijven. Een dictator, stellen critici. Waarom zien velen in Rwanda dat toch anders?

De Rwandese president Paul Kagame brengt vrijdag zijn stem uit bij het referendum waardoor hij in theorie aan de macht kan blijven tot 2034. Beeld AP

Hij was er al vroeg bij, Enock Kayonga. Kort nadat vrijdagochtend om zeven uur de stembussen open waren gegaan, deed hij zijn burgerplicht. En nu wil hij best vertellen hoe hij gekozen heeft. 'Ik heb Ja gestemd, voor president Kagame. Ik houd van die man.' En waarom? Om een zeer duidelijke reden: 'Hij werkt.'

Rwanda kon gisteren in een referendum kiezen voor wijzigingen in de grondwet. In de praktijk betekent dit dat Paul Kagame, al sinds het einde van de genocide in 1994 de sterke man in het land, in theorie aan de macht kan blijven tot 2034. Naar verwachting zal ruim 90 procent hieraan steun geven.

Daarmee bewijst Rwanda opnieuw zijn unieke positie op het Afrikaanse continent. In landen als Burkina Faso en Congo-Brazzaville keerde de bevolking zich tegen de president. Het buurland Burundi staat op de rand van een nieuwe burgeroorlog, omdat president Pierre Nkurunziza wil aanblijven. Maar Rwanda wíl Kagame.

Een slecht idee, lieten bondgenoten de Verenigde Staten en de Europese Unie weten. De president kan in 2017 beter gaan. Kagame reageerde in stijl: 'Als je iets van me wilt door op mij neer te kijken, dan kun je er honderd procent zeker van zijn dat het je niet zal lukken. Dan weet je zeker dat je het tegendeel bereikt.'

Dit gevoel van trots en van-niemand-bang-zijn overheerst ook bij de Rwandese bevolking. Het land dat na de volkerenmoord in alle opzichten in puin lag, heeft zich de afgelopen 21 jaar voor een groot deel aan de eigen haren omhoog getrokken. Wie meent Rwanda de les te moeten leren, kan rekenen op hoon.

In een peiling zei ruim 80 procent van de ondervraagden onlangs dat zij Rwanda als een 'volledige democratie' zien. De critici van het kleine Centraal-Afrikaanse land zien dat geheel anders. In Rwanda is persvrijheid onbestaand en lopen activisten en oppositiepolitici de kans vanwege hun afwijkende mening vermoord te worden. Kagame, 'de soldaat' en leider van de Tutsi-minderheid, zou een dictator zijn.

Luxe

Het is een deels op feiten gebaseerde opvatting waarvan Paul Kagame geen minuut wakker kan liggen. Hij zal het niet zo formuleren, maar voor hem geldt democratie als een bijna decadente luxe voor westerse landen. Hem is het momenteel slechts om twee zaken te doen: het voorkomen van een nieuwe holocaust ('nooit meer') en de ontwikkeling van zijn volk van Tutsi's en Hutu's.

'Hij werkt.' In alle eenvoud is hiermee de kern van het geheim benoemd. Rwanda heeft sinds 1994 enorme stappen vooruit gezet. De stijgende welvaart wordt beter over de bevolking verdeeld dan in de meeste andere landen in Afrika. En corruptie, de vloek van het continent, is er vrijwel verdwenen. De razend slimme en totaal onverschrokken Kagame weet precies wat hij wil. En een meerderheid van de bevolking meent oprecht dat hij de juiste man voor de juiste klus is.

En dus stemmen de mensen vóór de grondwetswijziging. Bij het Amahorostadion (Vredestadion) in de hoofdstad Kigali staan de kiezers rustig in de rij. Bij hen is Anastase Murekezi, de premier van het land, keurig aangeschoven. Zo doen ze dat hier: geen vrije dag, maar gewoon tussen het werk door even naar het stemlokaal. Goed georganiseerd - zoals in een 'volledige democratie'.

Maar schijn bedriegt, zeker hier in Rwanda. Hier geldt ook dat angst nog steeds een belangrijke raadgever is. Angst voor de chaos van het relatief recente genocideverleden. En voor een bewind dat meent dat ontwikkeling enkel mogelijk is als alle neuzen strak één kant op staan. Rwandezen zijn zeer gedisciplineerd. Het is hun grote kracht, en soms hun grote zwakte.

Ingezonden brief

Dat laatste vinden althans veel waarnemers. De Rwandese machthebbers, ook vertegenwoordigd in media als de niet-onafhankelijke krant The New Times, hebben voor hen geen goed woord over. In een mogelijk gefingeerde ingezonden brief - zo doen ze dat hier - in de vrijdagkrant wordt dat nog eens duidelijk gemaakt.

'Het maakt Noorwegen', zo schrijft de Rwandees-Nigeriaanse auteur Dayo Ntwari, 'niets uit wat een land als Namibië denkt over de manier waarop Noorwegen zichzelf bestuurt, toch?' Om daaraan toe te voegen: 'Dit is ons land, onze president, ons referendum en onze toekomst. Het is onze verantwoordelijkheid om te doen wat voor ons het beste is.'

En wat als Rwandezen tegen zijn? In de organisatie van het referendum was het aantal mensen dat zich uitsprak tegen de voorgestelde grondwetswijziging letterlijk op de vingers van twee handen te tellen. 'Er zullen vast ook anderen tegen zijn', zegt kiezer Samuel Ngendahimana bij het Amohorostadion. 'Maar veel? Nee.'

Kagame zal niet tot 2034 willen aanblijven, ook al is hij dan nog jonger (77) dan Robert Mugabe nu (91). Maar voorlopig kan hij verder. Precies zoals de meeste Rwandezen het willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden