Rust Zacht

De aanduiding van zijn naam verraadt alles. Als iemand het heeft over Pimmetje, zijn woede en rancune nooit ver weg....

Ik herinner me nog een taxichauffeur in Rotterdam, minstens twee meter lang en kort geknipt, die mij een rit lang onderhield over het onrecht dat Pimmetje was aangedaan. Ver voor de aanslag was hij al vermoord door de media. Pas toen ik me bekend maakte als columnist van de Volkskrant, bond hij in. Zijn middenstandsopvatting dat de klant koning was, won het van zijn haat tegen het linkse establishment. Bij mensen die het hebben over Pim, duurt het ook nooit lang of sympathie voor zijn standpunten of optreden druppelt door de nuance heen. Dan wordt hij bijvoorbeeld geprezen omdat hij taboes doorbrak.

Zelf heb ik het altijd over Fortuyn. Dat is zakelijk, zonder dat deze afstandelijkheid, de treiterige klank krijgt van 'meneer Melkert'.

Op een zakelijke manier heb ik me steeds gekeerd tegen zijn politieke opvattingen. Na lezing van De puinhopen van Paars concludeerde ik dat hij op de meeste beleidsterreinen geen alternatief bood voor paars, maar de agenda van het kabinet Kok alleen radicaliseerde. Hij was pimpelpaars. Zijn geloof in de markt en een bedrijfsmatige overheid die politiediensten afrekent op hun resultaten was nog groter dan die van de paarse bewindslieden. Ook zijn voorkeur voor repressie boven preventie was allerminst nieuw. Hoe hij deze standpunten in overeenstemming kon brengen met zijn tegelijkertijd beleden voorkeur voor kleinschaligheid, bleef een raadsel. Het verklaarde deels de verlamming bij de gevestigde partijen. Hoe bestrijd je een radicale variant van je eigen denkbeelden?

Daarnaast had de man twee andere troeven. Zo is hij er zonder meer in geslaagd om het onbehagen over de multiculturele samenleving salonfähig te maken. Hij rekende radicaal af met het groezelige sentiment van de Centrumdemocraten en hun slogan Eigen Volk Eerst. Dat impliceert dat de ene mens meer waard is dan een ander.

Fortuyns afkeer van de islam vond daarentegen zijn oorsprong in de Verlichting. Hij zag de islam als bedreiging van de vrijheid van het individu en de principiële gelijkheid van alle mensen. Een gelijkheid die de islam vrouwen en homo's ontzegt. Zijn kritiek op islamieten was niet gebaseerd op uitsluiting, maar op insluiting: Niet eigen volk eerst, maar onze vrijheid voor iedereen!

Soms had hij echter moeite om zijn eigen doorbraak vol te houden. Toen ik hem in een interview vroeg of het door hem bepleite verbod van islamitische scholen ook het einde van het christelijk onderwijs betekende, viel hij zonder blikken of blozen terug op het argument van de oudste rechten. Christelijk onderwijs mocht blijven omdat dat er altijd is geweest. Gelijkheid voor de wet telde opeens niet meer zo zwaar. Ouderwets racisme was hem evenmin vreemd. Je schrikt toch als iemand na een paar glazen wijn uitroept dat de

kruistochten niet voor niets zijn gevoerd. De Verlichting verdedigen is dubbelzinniger dan de voorman van de LPF dacht. Vrijheid van godsdienst en onderwijs horen er ook bij.

Zijn andere troef was zijn wervelende televisieoptreden. Hij was de meest schaamteloze politicus aller tijden. Hij durfde boos te worden, zijn tegenstander te sarren en sprak openhartig over zijn seksuele praktijken. Die onbeschaamdheid vond ik geweldig. Het maakte zijn optredens spannend. Nooit wist je waar je aan toe was. Soms schoot hij uit zijn slof, soms was hij poeslief. Hier zit een mens, geen apparatsjik.

Het heeft me geleerd dat televisie, het ideale medium is voor neuroten. Hoe gevoeliger en kwetsbaarder je lijkt, hoe beter je overkomt. Ik heb vaak gehoopt dat de schaamteloosheid van Fortuyn school zou maken onder politici. Maar daar is helaas weinig van te merken. Het is misschien ook een onmogelijke opgave.

Jezelf zijn is, zoals Oscar Wilde terecht constateerde, de vermoeiendste pose die er is. Fortuyn was zelf ook veel berekenender dan zijn imago suggereerde. Hij zei helemaal niet alles wat hij dacht. Aan de bar erkende hij volmondig dat de gebrekkige integratie van allochtonen ook met racisme te maken had.

Maar toen ik hem ooit uitdaagde om dat ook eens in het openbaar te zeggen, hield hij de boot af. 'Om jou een plezier te doen zeker, jij stemt toch niet op mij.' Dat racisme net zo goed een inbreuk was op de westerse waarden die hij zo graag wilde verdedigen, vergat hij voor het gemak.

Een jaar na zijn dood blijft er daarom van het gedachtegoed van Fortuyn weinig over. De politiek van het grote gebaar heeft weer plaats gemaakt voor een geestdodend steekspel over financiën en cijfers achter de komma. De revolutie is mislukt en daarom kan ik de strijdbijl nu begraven. Voor één keer zal ik mijn gebruikelijke reserve laten varen voor een familiaire afscheidsgroet: Pim, rust zacht!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden