Rust aan het hormonenfront

Een lange handelsoorlog is bijna ten einde. Europa gaat weer hormonenvrij Amerikaans rundvlees invoeren, en de VS beëindigen hun strafheffingen.

GERARD REIJN

Na twintig jaar is de hormonenoorlog, de langste handelsoorlog tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, beslecht. Eindelijk mogen de Fransen weer hun Rocquefort en chocola naar Amerika uitvoeren, de Nederlanders op den duur hun kalfsvlees, en Nestlé zijn bronwater.

De directe schade van de handelsoorlog bedroeg volgens de Europese Commissie 38 miljoen dollar (tegen de huidige koers: 26 miljoen euro) per jaar. Dat was de potentiële export die door Amerikaanse strafheffingen van 100 procent vrijwel onmogelijk werden gemaakt. De feitelijke schade was veel groter. Zo'n twintig jaar lang vergiftigde de hormonenoorlog de verhoudingen tussen de Verenigde Staten en Europa.

Het was niet zomaar een handelsoorlog, het was een handelsoorlog om een principe, en die bleek moeilijk te beslechten.

De basis voor de strijd werd gelegd in 1986. De Europese Unie debatteerde fel over de kwestie van het gebruik van hormonen in de veeteelt. Landen als Nederland vonden dat dat streng verboden moest worden, landen als Italië hadden geen enkel probleem met hormonenvlees. Waarom zouden ze ook? Uit wetenschappelijk onderzoek was nooit gebleken dat het gebruik van de hormonen schadelijk zou zijn voor de volksgezondheid. En voor de boer was het goed: de koeien groeiden veel beter en kregen magerder vlees.

Twijfel

De Europese Commissie twijfelde zeer: wel of niet verbieden? Volgens de overlevering besloot Frans Andriessen, destijds commissaris voor handel, ergens diep in de nacht voor hij ging slapen nog één woordje toe te voegen aan een voorstel voor het Europees Parlement: niet. Groeibevorderende hormonen in de veehouderij: niet toegestaan.

Het Europees Parlement had net nieuwe bevoegdheden gekregen, en wierp zich daarmee op als de beschermer van de belangen zijn burgers. En die waren net geschrokken van een paar heftige hormoonschandalen. Martijn Katan, hoogleraar voeding aan de Vrije Universiteit: 'Vooral het DES-schandaal was hard aangekomen. DES was een hormoon dat aan zwangere vrouwen werd voorgeschreven om een miskraam te voorkomen. Het hielp niet, maar hun dochters kregen allerlei nare afwijkingen.' Uitgerekend dit DES werd ook in de veehouderij gebruikt.

Het Europees Parlement omarmde het voorstel van Andriessen voor een verbod, en de boot was aan. Europa kon onmogelijk zijn eigen producenten verbieden hormonen te gebruiken en tegelijk het Amerikaanse rundvlees - grotendeels met hormonen geproduceerd - wel toelaten. Dus werd de invoer van Amerikaans hormonenvlees verboden.

Bij de voorloper van de wereldhandelsorganisatie WTO begon midden jaren negentig een reeks processen, die uiteindelijk door de VS werden gewonnen. Tijdens die processen bleek hoe zwak de wetenschappelijke fundering was voor het hormonenverbod. Pas in 1999 kreeg de Europese Commissie wetenschappelijke munitie in handen: sommige hormonen konden kanker verwekken, andere konden groeistoornissen veroorzaken, hersenziekten en schade aan het immuunsysteem.

Miljoen kilo

Maar, zegt hoogleraar Katan: 'De hoeveelheden die je via vlees kon binnenkrijgen was heel laag. Voor DES heb ik het uitgerekend: je moest een miljoen kilo rundvlees per dag eten voor het riskant werd.'

De strijd ging niet om gezondheid, zegt Katan. Het ging om een gevoel: dat die hormonen niet in vlees thuishoren. 'Maar het ging ook om handel. De Europese Unie had zelf veel te veel rundvlees, dus die wilde niet dat goedkope Amerikaanse rundvlees er nog bij hebben.'

Lobbyist Frans van Dongen valt hem bij. 'Amerikanen denken rationeel over hun voedsel, Europeanen emotioneel. Dat een koe in de wei hoort, is een Europees idee.' Amerikanen vinden koeien productie-eenheden. Stop je er hormonen in, dan doen ze het beter. Daar wordt het vlees goedkoper, malser, magerder en dus gezonder van. Daarom krijgt 90 procent van de Amerikaanse vleeskoeien hormonen in het oor geïmplanteerd.

Europa verloor alle rechtszaken bij de WTO, maar hield voet bij stuk. Dus deden de Verenigde Staten wat je in zo'n geval mag doen: strafheffingen opleggen. Een betrekkelijk willekeurig gekozen lijst producten werd belast met een invoerheffing van 100 procent. De lijst wisselde per jaar, maar Rocquefort stond er altijd op. De VS en de EU stonden met de koppen tegen elkaar, en wilden van geen wijken weten.

Andere tactiek

Begin 2009 veranderde de Amerikaanse tactiek. Tot dan was Nederland altijd een beetje ontzien bij de producten waarop strafheffingen werden geheven, maar plotseling prijkte op de lijst: varkensvlees uit Nederland. Van Dongen: 'Wij vroegen de Amerikaanse diplomaten: waarom doen jullie dat nou? Wij zijn altijd voor een soepele behandeling geweest.' Maar zij redeneerden: 'Als we onze vrienden treffen, gaan ze harder voor ons pleiten.' Om dezelfde reden kwam het bronwater San Pellegrino, gebotteld door Nestlé, op de straflijst.

Nederlanders en Nestlé liepen de deur bij de Europese Commissie plat. Het hielp. In de Commissie delfden de 'haviken', die wilden blijven procederen, het onderspit. Eindelijk werd er echt onderhandeld. Vlak na Pasen 2010 was er op hoofdlijnen een akkoord, volgens een soort handjeklap. Europa verruimde de toegang voor hormonenvrij Amerikaans rundvlees in twee stappen: de eerste meteen, de tweede een jaar later. De VS bouwden hun strafheffingen in twee stappen af.

Vorige week kwam in de zaak plotseling een versnelling. De VS maakten bekend de tweede stap meteen uit te voeren, een jaar eerder dan beoogd. Van Dongen: 'Dat was niet uit aardigheid. De Spaanse koekjesfabrikant Gilda had gezien dat de Amerikanen vormfouten hadden gemaakt in hun strafheffingen. Gilda wilde procederen en zou vrijwel zeker winnen.' Om dat te ontlopen, besloten de VS het afbouwen van de laatste stellingen in de handelsoorlog een jaar te vervroegen. Als beide partijen aardig tegen elkaar blijven, is daarmee de vrede getekend.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden