ReportageMoskou

Russische handel in illegale vaccinatiebewijzen bloeit door prikplicht

Veel Russen weigeren nog steeds zich te laten vaccineren. Daarom ging Moskou over tot het verplicht stellen van vaccinatie voor onder meer ambtenaren en taxichauffeurs. Het gevolg: een enorme handel in nepvaccinatiebewijzen.

Forensen lopen door de gangen van de Moskouse metro. Sinds kort moeten veel inwoners verplicht een mondkapje dragen.  Beeld Dimitar Dilkoff / AFP
Forensen lopen door de gangen van de Moskouse metro. Sinds kort moeten veel inwoners verplicht een mondkapje dragen.Beeld Dimitar Dilkoff / AFP

Russische coronaregels hebben voordelen en nadelen, doceert Konstantin terwijl hij zijn witte Kia Optima door een Moskouse buitenwijk stuurt. Een nadeel is de nieuwe vaccinatieplicht, waardoor Konstantin zijn baan als taxichauffeur kan verliezen als hij zich in de komende twee weken niet laat inenten. Een voordeel is dat de regels te omzeilen zijn.

‘Een familielid van mij werkt in een ziekenhuis’, zegt Konstantin. ‘Hij is een vaccinatiecertificaat voor me aan het regelen. Mijn hele familie gaat bij hem een certificaat halen.’

Konstantin is een mazzelaar: zijn familielid helpt hem gratis aan een nepcertificaat. En dat terwijl de prijzen voor de illegale documenten door het dak gaan.

De invoering van een vaccinatieplicht heeft een handel in valse vaccinatiecertificaten in gang gezet in Rusland. De certificaten worden ruimschoots aangeboden op Telegram, een berichtenapp die gebruikers anonimiteit verschaft. Wie betaalt en zijn persoonsgegevens verstrekt, krijgt een bewijs van twee inentingen met het Russische vaccin Spoetnik-V. Inclusief stempel van een kliniek, data van twee inentingen en paraaf van een arts.

Oversterftestatistieken

De vraag is vooral hoog onder Moskouse ambtenaren en mensen in de dienstensector. Volgens nieuwe regels kunnen zij ontslagen worden als zij zich niet laten inenten. Ook andere Moskovieten tonen belangstelling: zonder vaccinatiebewijs hebben zij sinds deze week geen toegang meer tot niet-spoedeisende hulp in ziekenhuizen, en vanaf volgende week ook niet meer tot cafés, theaters en sportevenementen.

De zware aanscherping van de coronaregels moet ertoe leiden dat Russen zich eindelijk gaan beschermen tegen het virus, dat volgens oversterftestatistieken bijna een half miljoen levens heeft geëist in Rusland. Slechts 18- van de 144 miljoen Russen hebben zich laten inenten sinds het begin van de nationale vaccinatiecampagne in januari. Als gevolg is er alweer een nieuwe besmettingsgolf op gang gekomen en worden expositiehallen weer omgebouwd tot noodhospitalen.

Maar Konstantin weigert zich te laten inenten met Spoetnik-V, ook al stelt een studie in The Lancet dat 92 procent van de gevaccineerden beschermd is. ‘Het is veel te snel geproduceerd, normaal duurt het jaren om een vaccin te testen’, zegt Konstantin. ‘Het zit me ook niet lekker dat Europa het vaccin nog steeds niet goedgekeurd heeft.’

Hij behoort tot de meerderheid: peilingen tonen dat tweederde van de bevolking zich niet wil laten vaccineren. Veel Russen wantrouwen de drie beschikbare Russische vaccins, mede door hun achterdocht jegens de autoriteiten. De meesten zeggen bovendien niet bang te zijn voor het virus.

Dus wenden sommigen zich tot de plek waar al jaren allerlei medische attesten worden verhandeld: Ruslands digitale zwarte markt. Studenten kopen er verzuimbriefjes, toekomstige automobilisten halen er medische certificaten voor rijbewijzen, sporters bestellen er certificaten van medische keuringen voor deelname aan wedstrijden. Je spreekt online een prijs af en een ontmoetingsplek voor de koerier – in Moskou gewoonlijk een perron van een metrohalte – en nog dezelfde dag heb je een vals document dat niet te onderscheiden is van een echt document.

Vaccinatiebewijzen voor covid-19 beginnen bij 2 duizend roebel (23 euro), blijkt uit een rondgang van de Volkskrant. Maar de prijzen stijgen tot het tienvoudige als de klant een registratie in het vaccinatieregister van de overheid verlangt. Die registratie geeft toegang tot de QR-code die vanaf volgende week geldt als het enige vaccinatiebewijs.

Oplichters

‘We werken met vooruitbetaling van 50 procent’, appt de beheerder van een Telegramkanaal met 23 duizend leden. Hij vraagt 6.000 roebel (70 euro) voor een certificaat, inclusief registratie in het overheidsregister. ‘Binnen 24 uur na de vooruitbetaling sta je in het systeem. De rest van het bedrag betaal je na overhandiging van het certificaat.’

Cyberexperts waarschuwen voor oplichters. De anonimiteit op Telegram maakt het moeilijk om de betrouwbaarheid van verkopers in te schatten. Veel klanten varen daarom op mond-tot-mondreclame of zoeken in hun kennissenkring naar connecties bij vaccinatiepunten.

Bereidheid om te helpen lijkt wel aanwezig binnen Ruslands medische wereld. Een uitgelekte peiling onder artsen toonde vorige week dat ook eenderde van de artsen zich niet wil laten vaccineren. En Russische zorgmedewerkers kunnen wel een financieel extraatje gebruiken. Een cardioloog die een nepcertificaat kocht wegens angst voor bijwerkingen van Spoetnik-V, vertelde de Russische dienst van de BBC dat haar collega’s betrokken zijn bij de productie van valse certificaten.

De autoriteiten zijn op de hoogte van de illegale handel. Deze maand kwamen agenten van de Moskouse anti-corruptiedienst een 30-jarige man op het spoor, die tienduizenden valse certificaten verkocht zou hebben. De man kan 2 jaar cel krijgen.

De omvang van de handel is onbekend. Groeiende rijen bij vaccinatiepunten suggereren dat veel Russen wel degelijk over de streep worden getrokken door de aangescherpte regels. De voorraad CoviVac, een alternatief voor Spoetnik-V, is sinds dinsdag op in Moskou.

De klanten op de zwarte markt hebben geen prik meer nodig. Het enige nadeel, volgens een van hen: ‘Als ik op een gegeven moment toch een vaccin wil, dan wordt dat nog een gedoe, want nu sta ik al in het register.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden