Russische bond wil 'rotzooi' bij schrijvers retourneren

'Rotzooi.' De voorzitter van Poetins jeugdbond stak zijn opvatting over de hedendaagse Russische literatuur niet onder stoelen of banken. Het was volgens hem hard nodig dat de lezers zich bewust werden van de 'schadelijke gevolgen' die de literatuur heeft voor het land....

De hele week wil de jeugdbond op dertig plaatsen in Moskou kraampjes bemannen waar mensen boeken van de schrijvers Viktor Jerofejev (bekend geworden met Een schoonheid in Moskou), Vladimir Sorokin (Blauwe reuzel) en Viktor Pelevin (Generatie P) kunnen inleveren. Hun romans - de weerslag van de liederlijkheid en chaos van de jaren tachtig en negentig - behoren tot de best verkochte Russische boeken.

De bond wil de boeken demonstratief terugbezorgen bij de auteurs. Voor de ingeleverde Jerofejevs en Pelevins krijgen de Russen een in tienduizend exemplaren herdrukt boek van Boris Vasiljev terug. Vasiljev staat bekend om zijn 'oprechte en zelfbewuste helden'. In de Sovjettijd oogstte hij roem met een realistische romancyclus over de 'Grote Vaderlandse Oorlog'.

De jeugdbond had niet gerekend op de storm van kritiek die opstak zodra het plan bekend werd. Want riekt dit niet naar censuur, naar boekverbranding? 'Eerdere shows van Samen Op Weg - hoe absurd ze ook waren - duidden op een serieus te nemen tendens in de volwassen politiek', waarschuwde Izvestija, die een hele voorpagina aan de actie wijdde. Critici, collega-schrijvers en politici trokken van leer tegen de 'nonsensactie', en spraken van 'idiotie' en een 'fascistoïde idee'.

Toch heeft de jeugdbond een gevoelige snaar geraakt. Veel Russen verlangen terug naar de positieve boodschap van het sociaal-realisme, of anders wel naar de hooggestemde literatuur van de dissidenten. De huidige generatie schrijvers is, in de woorden van Jerofejev, 'de spreekbuis van het kwaad'. Ze schrijven over verdorvenheid en cynisme, en dat niet in welluidend Russisch maar in de rauwe taal van de straat.

'Er bestaat een opvatting van de Russische cultuur die onszelf beschouwt als fantastisch en alle anderen als lelijk en slecht', legt Jerofejev uit. 'Onze generatie werd met de neus op het slechte in onszelf gedrukt, op onze domheid en agressie. Veel Russen schuiven de schuld voor het slechte nog steeds liever af op anderen, op de kaukasiërs of de joden.'

Samen Op Weg is een schimmige organisatie. Officieel is er geen band met de Russische president, maar zij mocht wel een steundemonstratie voor Poetin houden op het Rode Plein, is ontvangen in het Kremlin en lijkt nooit verlegen te zitten om geld. Met de slogans 'de jeugd voor de president' en 'verbeter jezelf' pleit de bond voor een soort moreel en patriottisch reveil.

De leden, volgens het bestuur zo'n tienduizend, worden geacht zich in te zetten voor het algemeen belang, niet te roken en niet te veel te drinken. Dat de jeugdbond zelf op het idee voor de actie is gekomen, gelooft geen mens. Zitten de fossielen van de Schrijversbond erachter? Het ministerie van Cultuur? Het Kremlin?

Boris Vasiljev zelf, die achter in de zeventig is , schrok zich dood van de actie. Hij bleek zonder zijn medeweten naar voren te zijn geschoven als voorbeeld van gezonde literatuur. De jeugdbond had hem alleen verteld dat ze zijn boek wilden herdrukken om weg te geven aan scholen.

'Een aanval op de voorkeur van de lezer is een aanslag op de vrijheid', vindt Vasiljev. 'Wat iemand leest is zijn eigen zaak.' Samen Op Weg beschuldigt de media van stemmingmakerij. De voorzitter heeft de actie twee weken opgeschort. 'Dan hebben we een ander boek gedrukt om weg te geven.' Dit keer alleen van 'een negentiende- of begin twintigste-eeuwse schrijver' die zich niet meer kan uitspreken tegen het gebruik van zijn werk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden