Russische blues in een zaal van kristal

Raskatov, Voestin, Goebajdoelina, o. l. v. Reinbert de Leeuw. Amsterdam, Concertgebouw (6/1)...

MUZIEK

Tijdgenoten, een Concertgebouwserie waarin per aflevering één componist op de voorgrond treedt, omringd door toondichters waarvan hij (m/v) vindt dat ze bij hem passen, stond woensdag in het teken van de Russin Goebajdoelina. Het leek of de tijd even met vakantie was geweest.

Hoofdwerk was Nu eeuwig sneeuw, een stuk dat vijf jaar geleden onder Reinbert de Leeuw in première ging, op de plaat werd gezet en een Edison kreeg. Goebajdoelina componeerde het voor het Schönberg Ensemble en het Nederlands Kamerkoor, na de furore die ze maakte in de grote 'Russen'-presentatie van het Holland Festival 1989. Haar paranimfen waren woensdag Aleksandr Raskatov en Aleksandr Voestin, componisten die tot de trouvailles hoorden van datzelfde Holland Festival '89. Zo klonk nu opnieuw Voestins Thuiskomst.

Behalve Aha-Erlebnisse waren er ook verschillen. Van de Kleine Zaal en Paradiso naar de Grote Zaal. Van het gedreven presenteren naar het gerijpte vertolken. De zachte, diep in het middenrif doortrillende Thuiskomst, een soort blues in Bes, maar dan omgegooid, uitgerekt en gaandeweg overwoekerd door blues-vreemde tonen, klonk veel geraffineerder dan toen, en dat kwam niet alleen doordat nu Wout Oosterkamp zong en toen een Rus, of omdat er nu de glans overheen lag van een royalere akoestiek.

Toen liefhebbers in Düsseldorf in 1981 iets probeerden in de richting van een Goebajdoelina-concert, werd hun vanuit Moskou het notenmateriaal geweigerd, wegens 'eenzijdige en tendentieuze programmakeuze'. Vijf jaar later klonk in Berlijn Goebajdoelina's Stimmen. . . verstummen. . ., waarbij de componist Luigi Nono verbijsterd gewag maakte van 'kleuren-akoestisch spektrum-ruimtelijkheid', van een 'zeldzame intuïtie-sensibiliteit-intelligentie', en van 'stemmen die vrij rondzweven in de ruimte'.

Zijn trefwoorden gaan, merkwaardig genoeg, met grote exactheid op voor het kristallen universum dat De Leeuw en zijn ensembles woensdag optrokken. Met zangers die, verspreid over de zaal en steeds andere posities kiezend, de poëzie van Gennadi Ajgi zodanig in klank omzetten dat je geen Russisch hoefde te kennen om te begrijpen dat het over licht, ziel en stilte ging. Het is duidelijk dat, sinds Goebajdoelina uit de permafrost is gehaald, musici als het Kamerkoor en het Schönberg Ensemble ook veel meer snappen van geestverwanten als Raskatov, wiens Xenia werd uitgetekend als een wonder van feeërieke contemplatie.

Op een vertrouwelijk boodschappenbriefje van de Russische componist Denisov ('Compositeurs les plus intéressants de l'URSS') prijkte Raskatov tien jaar geleden nog als negende in een rangschikking van componisten uit Moskou, na Voestin (6), Schnittke (2) en (1) Goebajdoelina (in 'Leningrad' was Galina Oestvolskaja nummer 1). Ik maak me sterk dat de 45-jarige Raskatov inmiddels hoger mag worden genoteerd. Hoe zit het overigens met de jongere Russen?

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden