Russen zetten VS buitenspel in Syrië

Rusland lijkt er samen met Turkije en Iran ('de troika') in te slagen om vertegenwoordigers van Syrische president Assad in één ruimte te laten praten met rebellen. Een doorbraak. Maar is succes nu verzekerd?

In de puinhopen van Aleppo wordt de was weer buiten gehangen. Beeld AFP

Dinsdag was het zover, daar kon de moord op de Russische ambassadeur in Ankara niets meer aan veranderen. Geflankeerd door zijn collega's uit Turkije en Iran maakte de Russische minister van Defensie Sergej Shoigu vol trots de totstandkoming bekend van 'de declaratie van Moskou'.

Die verklaring is - in de woorden van Shoigu - niets minder dan 'een routebeschrijving naar vrede in Syrië'.

Wat de Verenigde Naties (VN) in drie slopende rondes van maandenlange vredesonderhandelingen niet is gelukt, proberen Rusland, Turkije en Iran nu op eigen houtje, zonder hulp van de verdere internationale gemeenschap: na ruim vijf jaar de burgeroorlog in Syrië beëindigen. Is dit grootspraak of een haalbaar initiatief?

Ongevoelige woordkeurze

De plannen zijn concreet genoeg. Plaats van handeling is Astana, de hoofdstad van de voormalige Sovjet-republiek Kazachstan. Als gevolg van de declaratie gaat een delegatie van de Syrische regering hier binnenkort praten met rebellenleiders. Moskou noemde hen eerder 'terroristen', maar sinds kort heten ze ook wel 'gewapende oppositie' - de onderhandelingen mogen immers niet stuklopen op een ongelukkige woordkeuze.

Als het lukt om vertegenwoordigers van de Syrische president Bashar al Assad in één ruimte te laten praten met rebellen, is dat sowieso een doorbraak, ook als er uiteindelijk geen akkoord komt. De VN probeerde begin dit jaar wekenlang om zo'n directe confrontatie mogelijk te maken tussen Assad en zijn tegenstanders, maar bleef altijd steken in frustrerende een-op-eengesprekken.

Bepalend zal zijn of vredesbemiddelaars Rusland, Iran en Turkije, in Moskou aangeduid als 'de trojka', het onderling eens worden. De drie landen hebben één ding gemeen: ze zijn trots dat ze opereren zonder steun van de Verenigde Staten. Onderhandelingen waarbij de VS betrokken was, zijn door de Russische minister van buitenlandse zaken Lavrov weggezet als 'doelloos rondhangen.'

Maar afgezien van hun gezamenlijke afkeer van Amerikaanse inmenging, zijn er grote verschillen binnen de trojka. Moskou en Iran zijn militaire bondgenoten van Assad. In het Syrië van na de oorlog dat zij voor zich zien, blijft de Assad-dynastie regeren. Turkije daarentegen wil juist dat Assad definitief vertrekt.

Rusland en Iran zullen, als bondgenoten van Assad, er alles aan doen om Turkije tot concessies te bewegen. Turkije is een cruciale partner van de rebellen die nu uit Aleppo worden verdreven. 'Voor Damascus en zijn bondgenoten is de mogelijkheid om een overeenkomst te sluiten met Turkije over de Syrische burgeroorlog een gouden kans', schrijft een analist van de Amerikaanse denktank Stratfor. Als Turkije haar steun aan de rebellen staakt, is het gedaan met de Syrische opstand. De Turkse president Erdogan is dankbaar voor de kerncentrale die hij onlangs cadeau kreeg van de Russische president Poetin. Toch zal hij zijn Syrische rebellen niet snel in de steek laten. Hij is van hen afhankelijk in zijn strijd tegen wat hij ziet als een bedreiging voor de Turkse eenheid: de Koerden. Koerdische milities veroverden de afgelopen jaren grote delen van Noord-Syrië op terreurbeweging IS.

Vrees voor Koerdische staat

Hier vinden Turkije en Iran elkaar: ook in Teheran vreest men voor een onafhankelijke Koerdische staat. Diplomatieke relaties tussen de twee landen zijn al langer aan het ontdooien. Afgelopen zomer werd Erdogan zelfs in een moskee gesignaleerd met de Iraanse minister van buitenlandse zaken Zarif, om samen te bidden.

De Turks-Iraanse alliantie lijkt cruciaal te zijn geweest in het bereiken van overeenstemming over de gedwongen evacuatie van inwoners van Oost-Aleppo die momenteel aan de gang is. Volgens de Turkse krant Hurriyet belde de Turkse minister van buitenlandse zaken Çavu¿o¿lu de afgelopen dagen maar liefst 17 keer met Zarif, om het eens te worden over het vertrek van de laatste bewoners.

Maar de vraag is of deze telefoonlijn tussen Ankara en Teheran ook zal brengen waar alle VN-onderhandelingen eerder op stukliepen: een akkoord over de positie van Assad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden