Russen wensen geen pottenkijkers

Het heeft lang geduurd voordat buitenlandse hulp werd gevraagd bij de pogingen de Koersk te redden. Is dat trots, angst voor spionage of is een mensenleven nog steeds niet al te veel waard in de Russische krijgsmacht?...

Als Moskou buitenlandse hulp zou wensen bij de redding van de bemanning van de Koersk, dan had die beslissing uiterlijk woensdagmorgen genomen moeten worden. Anders zou het te laat zijn, zo meldden Russische marine-officieren gisteren in de Russische media.

President Poetin wees woensdagmíddag nog categorisch alle buitenlandse hulp van de hand. Rusland beschikte volgens hem over alle noodzakelijke middelen om deze klus te klaren. Maar enkele uren later stemde de Russische marine toch in met hulp van de Britten en de Noren.

De Koersk ligt al zeker vijf dagen op de bodem van de Barentsz Zee. De situatie is kritiek, gaf zelfs Poetin gisteren toe. Waarom duurde het zo lang totdat de Russen hulp accepteerden?

De eerste en misschien wel belangrijkste verklaring is de Russische trots. Het zal Poetin en zijn admiraals niet makkelijk vallen die trots opzij te zetten. Het accepteren van buitenlandse hulp is toch min of meer gelijk aan het beamen dat de ooit zo machtige Russische marine technisch tekortschiet.

'Geen enkele officier met een greintje verstand zou de woorden westerse hulp ook maar in de mond durven nemen', citeert de Russische krant Sevodnja een bron op het hoofdkwartier van de marine in Moskou. Op de een of andere manier, vervolgt Sevodnja, geloven de admiraals dat als er ook maar één matroos zou worden gered met buitenlandse hulp, dit onherroepelijk zal leiden tot een politieke catastrofe.

Een tweede argument om hulp van buitenaf te weren, is dat een mensenleven in de Russische krijgsmacht niet veel waard is. Dat heeft Tsjetsjenië wel bewezen. Generaals en admiraals hebben nooit geleerd spaarzaam met hun mankracht om te gaan. En het zijn ook deze admiraals die Poetin adviseren over en op de hoogte houden van de vooruitgang in de reddingswerkzaamheden.

Poetin bleef de buitenlandse experts ook zo lang mogelijk weren vanwege de nationale veiligheid, een derde argument. De relatie tussen Rusland en het Westen is weliswaar allang niet meer zo koel als tijdens de Koude Oorlog, maar de technologische ontwikkelingen op nucleair en maritiem terrein worden nog altijd angstvallig geheim gehouden. Ze zijn het onderwerp van een steeds voortdurend kat-en-muisspel tussen Rusland en de VS.

Niet voor niets waren NAVO-schepen dicht in de buurt toen de Russische onderzeeërs in de Barentsz Zee aan het oefenen waren en de Koersk naar de bodem zonk. Want oefeningen zijn een uitgelezen kans voor buitenlandse experts om een beeld te krijgen van Ruslands marine-potentieel. Hulp bij het bergen van de pas vijf jaar oude Koersk, een paradepaardje van de Russische marine, zou de NAVO veel interessante inzichten kunnen verschaffen.

Want het mag dan wel een armlastige, wegroestende puinhoop zijn bij de Russische marine, op technisch gebied hebben de Russen nog altijd veel in huis. Dat is een vierde argument om te wachten met de hulpvraag. De bemanningen zijn uitstekend getraind en de weinige schepen die de Russische marine draaiende kan houden, zijn tot indrukwekkende manoeuvres in staat.

Het probleem is in Rusland vrijwel altijd het gebrek aan financiën. Daardoor gebeuren er dramatische ongelukken. Het ruimteschip Mir kwam bijvoorbeeld niet in botsing door een falen van de technologische kennis in de Russische ruimtevaart, maar doordat de keuze was gemaakt voor een goedkoper besturingssysteem.

Als daarentegen een ongeluk eenmaal is gebeurd, dan worden kosten nog moeite gespaard. Het is nu alle hens aan dek: alle technologische kennis, alle brandstof, alle vaartuigen en alle mankracht die nodig zijn, worden ingezet. Een vijfde argument is dan ook de vraag of NAVO-landen daar veel aan kunnen toevoegen. Of de Noren en de Britten beter in staat zijn de reddingsoperatie met succes af te sluiten, valt te bezien.

Voor Poetin - onder wiens leiding de Russische krijgsmacht in Tsjetsjenië aan een comeback werkt - is de ramp hoe dan ook een gevoelige tegenslag. De mooiste uitkomst voor hem zou zijn geweest dat de Russische reddingsoperatie was geslaagd zonder hulp van buitenaf. Poetin had dan zijn manschappen trots tot helden kunnen uitroepen. Daarom wilde hij eerst alles op alles zetten om de bemanning van de Koersk zelf levend boven water te krijgen.

Maar na drie mislukte reddingspogingen heeft Poetin toch moeten capituleren voor hulp van buiten. Hij moet ervan overtuigd zijn dat de Russische hulpmiddelen uitgeput raken en dat de manschappen in groot gevaar verkeren. Als Poetin was blijven weigeren en de bemanning van de Koersk komt te overlijden, zou de blamage nog veel groter zijn. Nu kan Poetin de onmacht en de verantwoordelijkheid een beetje met de Britten en de Noren delen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden