REPORTAGE

Russen staan klaar om de fascisten nog eens mores te leren

In Oost-Europa wordt het einde van WO II wel heel verschillend herdacht. In Rusland heerst euforie, andere landen kijken met zorg naar Moskou.

Militairen blazen uit na een repetitie voor de grote overwinningsparade op het Rode Plein.

'Welkom aan boord van deze Sapsan, de hogesnelheidstrein tussen de hoofdstad en onze bestemming, Sint-Petersburg. Wij feliciteren alle reizigers met de aanstaande feestdag, 9 mei, de dag van de grootse vaderlandse overwinning!' Nog voor vertrek is de oorlog al twee keer genoemd, want de koffiedame laat weten dat veteranen een gratis consumptie krijgen.

Zeventig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog vieren de Russen de overwinning uitbundiger dan ooit. De trein zoeft met 250 kilometer per uur langs de plaatsen waar het Rode Leger met man en macht het vaderland heeft verdedigd. Halverwege kondigt de machinist aan dat er ter ere van het aanstaande jubileum twee acteurs in de trein oorlogsherinneringen zullen ophalen.

Bij aankomst in Sint-Petersburg krijgen alle passagiers een magneet met de ster van het Rode Leger. In de passagiershal staan twee muzikanten: een jongen met een baret speelt op een antieke accordeon, een jong meisje zingt een bekend lied over twee partizanen.

Groots militair vertoon

Met groots militair vertoon viert Rusland zaterdag de overwinning op nazi-Duitsland. Duizenden soldaten, bijna tweehonderd tanks en opleggers met ballistische raketten zullen over het Rode Plein rollen, meer dan honderd straaljagers zullen door de lucht scheuren. Met dat alles herdenkt president Vladimir Poetin de overwinning van 1945 in de oorlog die 20 miljoen Sovjet-burgers het leven kostte. De leiders van China, India en een reeks kleinere landen komen er voor over, maar hoogwaardigheidsbekleders uit het Westen laten vanwege de geopolitieke spanningen verstek gaan. De Duitse bondskanselier Angela Merkel komt zondag pas naar Moskou voor een kranslegging.

Overal op straat is te zien dat de oorlog leeft als nooit tevoren. Om te beginnen op de auto's. 'Dank voor de overwinning, opa!' staat er op veel bumperstickers. Of: 'Naar Berlijn!' Populair zijn ook de stickers met twee bekende symbolen: een getekend figuur met een hakenkruis wordt over de bank gelegd en verkracht door de hamer en sikkel. Soms is het hakenkruis vervangen door een Amerikaanse vlag. 'Wat moet je nou, Obama?', staat er dan.

Sinds de breuk tussen Rusland en het Westen is de toon van de 9-meiviering bij vlagen revanchistisch geworden. In de stad Kaloega liet de gemeente een groot spandoek ophangen: 'Lang leve het Russische leger. Vandaag hebben we de Krim veroverd, morgen pakken we Rome!'

Op het doek staan de Russische overwinningen opgesomd: de slag bij Koelikovo in 1380, de overwinning op Napoleon in 1812, de tankslag om de stad Koersk in 1943 en de inname van het Oekraïense stadje Debaltsevo in 2015. 'We hebben Europa bevrijd van de fascisten', staat er op andere bumperstickers. 'Als het moet, doen we het nog een keer.'

Sint-Jorislintjes

Tien jaar geleden begon het staatspersbureau Ria Novosti met het uitdelen van de nationalistische oranje-zwarte Sint-Jorislintjes, een actie ter herinnering aan de oorlog. Het is in korte tijd het symbool van overwinningsdag geworden en is terug te vinden aan autoantennes, op politieuniformen, aan de revers van de uniformen van Aeroflot-stewardessen.

Ook in de oorlog in Oekraïne dook het lintje op bij de pro-Russische rebellen. Niet alleen als eerbetoon, maar vooral ook ter identificatie. Wie een Sint-Jorislintje draagt is een van ons. Van een afstand is makkelijk te zien wie goed, en wie fout is. Die waterscheiding lijkt nu ook in Rusland terug te komen. Het Sint-Jorislintje is een statement geworden. Hele steden kleuren oranje-zwart. Kinderen, honden, hekken, kantoren, brievenbussen, reclamefolders en zelfs wodkaflessen worden met Sint-Jorislintjes versierd. Het is bijna verdacht wanneer je er niet eentje draagt.

Voor kritiek, nuance en kanttekeningen bij de heldhaftige geschiedenisverhalen is steeds minder plaats. Waarom? Ook op die vraag geeft het treinstation van Sint-Petersburg antwoord. Bij een boekenkiosk in de aankomsthal is het boek De winnaar schrijft de geschiedenis de bestseller.

De restanten van een huis in Lohvynove, vlakbij de door de Russen ingenomen stad Debaltseve.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden