INTERVIEW

'Russen gaan nooit, nooit, nooit schuld bekennen'

De Russische autoriteiten zullen nooit toegeven dat de door hen gesteunde rebellen de MH17 uit de lucht schoten, weet Rusland-kenner Kolesnikov. En de meeste Russen zijn het van harte met de autoriteiten eens.

Russen vieren in maart vorig jaar in Moskou de annexatie van de Krim. 'Het patriottische effect ervan raakt uitgewerkt. Dus is Poetin aan een ander project begonnen: Syrië' Beeld Nickolay Vinokurov / Citizenside

Nederland moet zich voorbereiden op een langdurige verslechtering van de relaties met Rusland als gevolg van de MH17affaire. Daarvan is de Russische politicoloog Andrej Kolesnikov van het Carnegie Centrum in Moskou overtuigd na de publicatie van het eindrapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid over de ramp met het Maleisische toestel. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken deed het rapport meteen af als 'politiek gemotiveerd'.

'Dat verbaasde mij, omdat de onderzoeksraad tamelijk terughoudend was in zijn conclusies en vooral de nadruk legde op de technische kanten', zegt Kolesnikov. 'Maar het probleem is natuurlijk dat er in het rapport sprake is van een gebied van 320 vierkante kilometer van waaruit de Buk-raket volgens de raad is afgevuurd. Dat ligt in gebied dat destijds in handen van de rebellen was en dat is iets dat Rusland nooit zal aanvaarden.'

Zelfs als uit verder onderzoek van het internationale onderzoeksteam (JIT) blijkt dat de rebellen toch verantwoordelijk waren, zal Rusland dat volgens Kolesnikov nooit erkennen. 'Al die rapporten en onderzoeken veranderen niets. De Russische autoriteiten zullen geen millimeter toegeven, zelfs niet als een rechtbank tot de conclusie komt dat de rebellen het hebben gedaan. De regering zal dat nooit toegeven en de meeste Russen zijn het daar van harte mee eens. In onze politieke cultuur is geen plaats voor nationaal schuldgevoel of nationaal berouw, ook al is die MH17-kwestie nog zo schadelijk voor de reputatie van Rusland.'

Wat voorspelt dat voor de verhoudingen tussen Rusland en Nederland. Zijn er dan nog normale betrekkingen mogelijk?

'Formeel natuurlijk wel, maar praktisch gesproken niet. De Nederlandse regering heeft zich tot nog toe heel terughoudend opgesteld en over de schuldvraag gezwegen in een poging de mogelijkheid tot dialoog open te houden. Maar Rusland is daar niet in geïnteresseerd, dat blijkt wel uit de reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

'Eerlijk gezegd denk ik dat de verhoudingen voor lange tijd bedorven zijn. Voor hoe lang, dat hangt ervan af hoe lang het type regime dat zich hier heeft gevormd het kan volhouden. Maar dat kan wel lang duren. Helaas is er een atmosfeer ontstaan waarin de publieke opinie al heel snel catastrofale fouten van de overheid vergeet, zoals het optreden van de veiligheidstroepen bij de gijzeling in Beslan. Vergeten en zwijgen dat is de garantie voor de stabiliteit van het bewind.'

Maar zijn de Russen niet bang dat ze in een geïsoleerde positie raken als gevolg van de MH17-zaak?

'Nee, het werkt eerder andersom. De westerse sancties hebben de Russische economie geraakt, maar op de publieke opinie hebben ze een averechts effect. Ze versterken alleen maar hun gevoel dat ze in een belegerde vesting zitten. Dus scharen de mensen zich rond hun leider, president Poetin. Zeker met het oog op de controverse over MH17 is het duidelijk dat Rusland voorlopig niet hoeft te rekenen op het opheffen of verlichten van de sancties. Het paradoxale is dat de MH17-kwestie in dat opzicht ook gunstig kan uitpakken voor Poetin: het versterkt het patriottische gevoel.'

Toch heeft hij wat betreft de steun voor de pro-Russische rebellen in Oekraïne - ook een stokpaardje van de patriotten - een stapje teruggedaan.

'Dat klopt. Oorlog is een goed middel om de natie te mobiliseren, het patriottisme aan te wakkeren en daarmee het bewind te versterken. Patriottisme werkt echt: uit opiniepeilingen blijkt dat de Russen na de inname van de Krim een veel positiever beeld hadden van de Russische economie, hoewel er niets was veranderd. Maar oorlog heeft natuurlijk ook zijn grenzen. De kosten zijn heel hoog, daarom heeft het Kremlin besloten het conflict te bevriezen. Beter een koude fase, dan een hete.

'De rebellen hebben hun gedroomde Novorossija (Nieuw-Rusland) niet gekregen, maar Rusland heeft wel greep op nog een stuk van Oekraïne. Bovendien begon het patriottische effect van de inname van de Krim en het Novorossija-project een beetje uitgewerkt te raken. Dus is Poetin nu aan een ander project begonnen: Syrië. Een heel goede variant: het is ver weg, het is mooi weer, die bombardementen zien er geweldig uit. We zijn weer een macht waarmee iedereen rekening moet houden. Kortom, het heeft allerlei voordelen.'

U klaagt dat de Russen aan een 'Stockholmsyndroom' lijden: dat ze net zo naar de boze buitenwereld kijken als hun gijzelnemer dat doet. Zijn de Russen dan de gijzelaars van Poetin?

'Ja in zekere zin zijn ze dat, al zijn ze wel vrijwillige gijzelaars. Dat zullen ze natuurlijk altijd ontkennen. De meeste Russen zullen zeggen dat ze vrij zijn, maar dat ze gewoon vinden dat de huidige situatie het beste voor hen is. Ze zijn bang dat het anders alleen maar erger zal worden, dus leggen ze hun lot in handen van de leider. Die neiging heeft een lange traditie in Rusland.

'Voor die halve onvrijheid krijg je wel iets terug: wij zijn weer een sterk land, de Krim is van ons, we hebben de Donbas, we bombarderen in Syrië, onze leider wordt in de hele wereld met ontzag bekeken en hij overtroeft Amerika. En voor de rest: de crisis is tijdelijk, wij Russen zijn taai, we houden het wel vol. De Russen willen geen verandering. Poetin zegt zelf: het ergste van de crisis is voorbij.'

Maar als dat niet het geval blijkt?

'Dat is natuurlijk de vraag. Sinds 2001 is er langzaam een autoritair systeem ontstaan in Rusland met sterk nationalistische en imperialistische trekken. In het begin ging dat gepaard met economische hervormingen, maar vooral de laatste tijd is Rusland ingrijpend veranderd. Het systeem begint steeds repressiever te worden, zoals blijkt uit de zware straffen die sommige deelnemers aan de protesten op het Bolotnaya-plein in 2012 hebben gekregen.

'Godzijdank hebben we nog steeds een vrijemarkteconomie, maar de vrijheid die we in de jaren negentig genoten, lijkt voorgoed voorbij. Ik denk niet dat er een nieuwe liberalisering komt, eerder een periode van stilstand.

'Het kan ook de verkeerde kant uit gaan. Voorlopig is er geen sprake van massale repressie, maar wat zal het regime doen als de patriottische propaganda uitgewerkt begint te raken?'


'Onderzoek OVV is tendentieus'

De Russische luchtvaartautoriteiten hebben een frontale aanval geopend op het rapport van de Nederlandse Onderzoeksraad voor de Veiligheid over de ramp met MH17. Volgens het hoofd van de dienst, Oleg Stortsjevoj, is het rapport 'tendentieus' en rammelt het aan alle kanten. Moskou heeft daarom een beroep op de internationale organisatie voor de burgerluchtvaart (ICAO) gedaan om in te grijpen en het onderzoek over te doen.

Stortsjevoj klaagde dat de Nederlanders hebben geweigerd Russische experts toe te laten tot het rampgebied. Hij beschuldigde de onderzoekers er ook van dat ze tot het laatste moment geheim hebben gehouden dat er fragmenten van een Bukraket waren gevonden op de rampplek.

Ook zou de onderzoeksraad geen gehoor hebben gegeven aan een uitnodiging van het concern Almaz-Antey, de maker van de Buk-raket waarmee het toestel volgens het rapport is neergeschoten. Almaz-Antey zou nadere informatie hebben kunnen verstrekken over de raketten en gevechtskoppen.

Sotortsjevoj zei niet uit te sluiten dat er sprake was van een geheime afspraak tussen de westerse deskundigen die meededen aan het onderzoek om de Russen erbuiten te houden en hun informatie te negeren. 'De resultaten van de raad verbaasden ons en wekten bij ons het vermoeden dat er sprake was van bepaalde afspraken.'

Volgens Stortsjevoj staat in elk geval vast dat de Bukraket waarmee het toestel werd neergehaald, werd afgevuurd uit de omgeving van het plaatsje Zarosjtsjenskoje. Dat was volgens de Russen op dat moment in handen van het Oekraïense leger. In het rapport is sprake van een ander gebied, meer naar het oosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden