Russell Shorto

Het is soms prettig als een buitenlander ons over de bol aait, maar je kunt ook overdrijven.

Russell Shorto: Amsterdam - Geschiedenis van de meest vrijzinnige stad ter wereld

***


Uit het Engels vertaald door Otto Biersma en Luud Dorresteyn. Ambo/Anthos; 403 pagina's; euro 24,95.


Russell Shorto (54), een Amerikaan die sinds vijf jaar hier woont, is gek op Nederland. Hij steekt in een historische beschouwing de loftrompet over Amsterdam. Voor hem is de stad de navelstreng die de wereld al eeuwen voedt met democratische idealen en humane principes, handzaam samengevat in de typisch Nederlandse slogan 'Leven en laten leven'.


Dat Shorto, schrijver, journalist, medewerker van The New York Times en sinds 2008 directeur van het inhartje Amsterdam gevestigde John Adams Institute, een fan was van Nederland bleek eerder uit zijn bijdrage aan het boek dat de voormalige Nederlandse VN-diplomaat Gajus Scheltema schreef over de omvangrijke, nog altijd tastbare, Hollandse nalatenschap in New York en omstreken (Exploring Historic Dutch New York, 2011).


Ook in de internationale bestseller The Island at the Center of the World uit 2005, beleed hij zijn liefde voor Nederland. Hij beschrijft daarin hoe het fysiek, cultureel, politiek en economisch naar Hollandse maatstaven ingerichte Manhattan in de 17de eeuw de aangewezen kolonie werd die het moderne Amerika vorm zou geven; een onderwerp dat terugkeert in zijn jongste boek.


Dit keer gaat Shorto terug naar de oorsprong en schetst hij hoe een drassige, winderige nederzetting van vissers en boeren in een uithoek van Europa in enkele eeuwen uitgroeit tot het succesvolste handelscentrum van de wereld in de 17de eeuw.


Die ontwikkeling loopt van het zogeheten 'Mirakel van Amsterdam' (de hostie die niet verbranden wilde; een gebeurtenis die nog jaarlijks wordt herdacht in een 'Stille Omgang') dat de stad tot een bedevaartsoord maakte, via de uitvinding van het haringkaken die het vissers mogelijk maakte langer op zee te blijven, tot de Gouden Eeuw. Dankzij de uitvinding van het haringkaken bijvoorbeeld, groeide de vaderlandse visserij tot ongekende omvang, waarbij het inzicht toenam dat samenwerking van individuen het welbegrepen eigenbelang uiteindelijk ten goede komt; het eerste stadium van het door Shorto hoog geprezen poldermodel.


De tussenfasen in deze ontwikkeling en de hoofdpersonen daarin, komen uitvoerig aan bod: Erasmus, mede-grondlegger van de Reformatie, Willem van Oranje, leider van de opstand tegen de Spaanse overheersing en Spinoza, filosoof van de vrijheid en wegbereider van de Verlichting. De dynamiek van dit alles is, aldus Shorto, de nauwelijks in te tomen vrijheidsdrang die de Nederlander, meer in het bijzonder de Amsterdammer kenmerkt.


Shorto's aanstekelijk geschreven schets is wat al te rooskleurig. Eén voorbeeld slechts: over de uitwassen in het kielzog van de door Shorto vrij kritiekloos bewonderde VOC is juist de laatste jaren veel te doen geweest. Jammer is bovendien dat hij de verschillende uitingen van die vrijheidsdrang bijeenveegt onder de noemer 'liberalisme'; een containerbegrip waarin zowel het streven naar individuele vrijheid als naar kapitaalmaximalisatie kunnen worden begrepen.


De term vrijzinnigheid, met zijn van oudsher godsdienstige connotatie, maakt het er als alternatief trouwens niet veel beter op. Daarbij komt dat het boek duidelijk voor een buitenlands publiek is geschreven. Los van de interpretatie daarvan, bevat Shorto's geschiedschrijving voor Nederlanders weinig nieuws.


Hoewel het succes van Amsterdam na het 'rampjaar' 1672 wat in het slop raakte, is het vrijheidsstreven gebleven. Vandaar dat Shorto ook aandacht besteedt aan het verzet tegen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog en aan de revolutionaire jaren zestig van de vorige eeuw, die het beeld van Amsterdam, via Provo, het kraken en het gedogen van softdrugs, wijzigden van navel tot 'magies sentrum' van de wereld. Die wereld mag er een voorbeeld aan nemen. Leven en laten leven. Maar de cynische hoofdstedeling zal het bezien met in zijn achterhoofd het adagium, van Jacobse & Van Es 'Samen voor ons eige'.


FRANS BANNINCK COCQPENNING

Russell Shorto nam afgelopen woensdag afscheid als directeur van het John Adams Institute. Burgemeester Van der Laan van Amsterdam overhandigde hem daarbij de Frans Banninck Cocqpenning, een prijs voor mensen die zich 'bijzonder verdienstelijk' hebben gemaakt voor de stad. Shorto heeft zich met zijn artikelen, boeken en lezingen over Amsterdam tot belangrijke ambassadeur gemaakt: in 2004 verscheen Nieuw-Amsterdam, over de Amsterdamse geschiedenis van New York, en nu dus Amsterdam - Geschiedenis van de meest vrijzinnige stad ter wereld, waarvan binnenkort de zesde druk verschijnt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden