Rusland waakt over witwasparadijs Cyprus

Op de luchthaven van Larnaca, een havenstad in het zuidoosten van Cyprus, zijn meerdere privéjets uit Rusland en Oekraïne gespot. Oligarchen uit die regionen zijn naar het eiland afgereisd om hun spaargeld - voor zover mogelijk - veilig te stellen. Ook gaan er geruchten dat het Russische energieconcern Gazprom bereid zou zijn één van de zwaar noodlijdende banken over te nemen. Wat is het belang van Rusland in Cyprus?

Reclame voor vastgoed op Cyprus, speciaal gericht op Russen. Beeld AFP

Dat de banden tussen Rusland en Cyprus van oudsher sterk zijn, is geen geheim. Op politiek gebied heeft Rusland zich altijd hard gemaakt voor lidmaatschap van Cyprus in de VN-Veiligheidsraad. Het land keerde zich bovendien fel tegen de door Ankara bepleitte Cypriotische staat op het eiland.

Demetris Christofias, de president van Cyprus die aan het hoofd staat van de communistische Akel-partij, genoot zijn opleiding in Moskou en spreekt vloeiend Russisch. Tijdens een bezoek aan Moskou noemde hij zichzelf gekscherend 'het rode schaap van Europa'.

Rusland maakt ook dankbaar gebruik van de strategische ligging van Cyprus, op steenworp afstand van het Midden-Oosten - een regio waar Rusland veel belangen heeft. Zo wordt Cyprus door Rusland veelvuldig gebruikt als tussenhaven voor wapenleveranties aan Syrië, Libanon en Irak.

Enorme villa's
Cyprus is, simpel gezegd, een beetje de achtertuin van Rusland. Op het eiland wonen naar schatting tussen de 35.000 en 40.000 Russen (op een totale bevolking van 1,1 miljoen). Er zijn Russische kranten, Russische scholen, Russische radiostations, Russische restaurants, kapsalons en Russen die enorme villa's hebben gekocht met uitzicht op zee. Waar die villa's van betaald zijn? Het antwoord daarop is niet eenduidig, maar iedereen weet dat de Russische maffia breed vertegenwoordigd is op het eiland. Iets dat overigens door de Cypriotische autoriteiten stellig wordt ontkend. Ze verwijzen naar landen als Oostenrijk en Engeland, waar Rusland beduidend meer investeert.

Maar analisten weten beter: 'De Russische maffia gebruikt Cyprus uitvoerig voor het witwassen van geld', zegt Hubert Faustmann, een professor van de Nicosia Universiteit, in The Guardian. 'Dat is waarom Rusland geen interesse heeft in het naar beneden halen van Cyprus.'

En dat is waarschijnlijk ook waarom het land Cyprus in 2011 een lening van 2,5 miljard euro verstrekte om de economie er weer bovenop te helpen. De Europese Unie verlangt nu van Rusland dat het de looptijd van dat bedrag met 5 jaar verlengt en dat Moskou de financieringsvoorwaarden versoepelt. Maar Moskou heeft terughoudend gereageerd. Ze zijn gepikeerd dat de EU eigenhandig - en zonder overleg met Rusland - tot een noodplan is gekomen. De EU zoekt het nu maar verder uit, is hun boodschap.

Schimmige transacties
Toch zal Rusland de bankencrisis in Cyprus nauwgezet volgen. De belangen zijn groot. Naar verluidt komt een derde van alle investeringen op het eiland uit Rusland. Hoeveel geld Russische investeerders in banken op Cyprus hebben gestald, blijft in nevelen gehuld. Schattingen lopen uiteen van 15 tot 35 miljard euro. Het verschil valt te verklaren vanuit de vele schimmige transacties die op het eiland worden gemaakt in de vorm van witwassen en belastingontduiking.

Veel Russische investeerders hebben zogeheten 'dekmantelbedrijven' opgericht, bedrijven die alleen op papier bestaan. Ze dienen om kapitalen door te sluizen aan Rusland zonder daarover belasting te betalen. Ook wordt er op die manier voordeel gehaald uit de lage vennootschapsbelasting die Cyprus hanteert: 10 procent.

Kwijtschelden
Volgens Interfax, een regionale vereniging van banken, onderhandelt Rusland nu met Cyprus over een deal om de beoogde heffing voor Russen te verlagen of zelfs kwijt te schelden, in ruil voor verdere financiële hulp. De Cypriotische minister van Financiën, Michalis Sarris, reist deze week af naar Moskou voor overleg.

Vooral rijke Russen vrezen voor het nieuwe noodplan: zij zien door het plan tien procent van hun kapitaal opgeslokt worden. Niet verwonderlijk dus dat een aantal oligarchen met spoed naar Cyprus is komen overvliegen. Ze proberen te redden wat er nog te redden valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden