Rusland overschrijdt een rode lijn, maar wat kunnen de VS en de EU hiertegen doen?

Het westerse kamp slaat de handen ineen tegen Russische 'destabiliserende' activiteiten

Het Westen vormt een front tegen Rusland. De grote westerse mogendheden sloegen donderdag de handen ineen en beschuldigden Rusland van de eerste gifgasaanval in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Kort daarna kwam Amerika met nieuwe sancties tegen individuele Russen vanwege 'misdadige' cyberaanvallen op essentiële Amerikaanse infrastructuur.

Dat de westerse gelederen zich voor het moment sluiten, is een succes voor de Britse regering. Zij heeft gedaan weten te krijgen dat de leiders van de Verenigde Staten, Duitsland en Frankrijk zich achter Groot-Brittannië scharen in de confrontatie met Rusland. In een opmerkelijke gezamenlijke verklaring wordt niet alleen de aanval met zenuwgas op een dubbelspion en zijn dochter veroordeeld, ook wordt de schuld daarvoor expliciet bij de Russen gelegd.

Woensdag, toen de Britse premier Theresa May vol de aanval opende op Rusland, weigerden de Amerikaanse president Trump en zijn Franse collega Macron nog daarin volledig mee te gaan. Even kon de Russische president Poetin hopen op verdeeldheid in het westerse kamp, maar donderdag hielp het Westen hem voorlopig uit die droom.

Stevige taal

Er wordt stevige taal gebezigd. Voorafgaand aan de verklaring van de grote vier had de Navo al gerept van de eerste gifgasaanval op bondgenootschappelijk grondgebied sinds haar oprichting. Zulke formuleringen klinken dramatisch. Ze roepen het beeld op van rode lijnen die worden overschreden en van straffen die daarop zouden moeten volgen.

De vier leiders spreken bovendien van een 'patroon van eerder onverantwoordelijk Russische gedrag'. Dat doet ook Navo-chef Stoltenberg. Daarmee zeggen ze: de aanslag op de dubbelspion en zijn dochter is geen incident, maar onderdeel van een heel complex aan dreigende Russische acties, openlijke en heimelijke.

'Destabiliserende' activiteiten

Stoltenberg telde donderdag even op: de oorlog in Georgië in 2008, de annexatie van de Krim in 2014, inmenging in westerse verkiezingen in 2016 en 2017, de ontwikkeling van nieuwe kernwapens, het verlagen van de drempel voor het gebruik van nucleaire wapens in oefeningen en het gebruik van 'hybride' oorlogstactieken, zoals het steunen van separatisten in buurlanden.

Stoltenbergs lijst werd aangevuld vanuit Amerika. Het ministerie van Financiën rechtvaardigde de nieuwe sancties tegen 19 Russische individuen en 5 Russische groepen met een lange opsomming van 'destabiliserende' activiteiten. Zoals een poging tot beïnvloeding van Amerikaanse verkiezingen en het uitvoeren van cyberaanvallen op essentiële infrastructuur in de luchtvaart, de energiesector, de nucleaire industrie, de watervoorziening en commerciële bedrijven.

Uitbreiding van de sancties

Duidelijk is voor de westerse autoriteiten dat de Russen flink lopen te donderjagen, minder helder is wat ze ertegen kunnen doen. Zij zitten met hun uitlatingen hoog in het retorisch spectrum, maar waar die dynamiek naar toe kan leiden, valt moeilijk te zeggen. Het overschrijden van een rode lijn vraagt om een reactie, maar de Britten hebben niet gevraagd om inwerkingstelling van Artikel V, de bijstandsverplichting uit het Navo-Handvest, zei Stoltenberg. Militair geweld is geen optie, dit middel is erger dan de kwaal. We houden het op afschrikking, aldus de Navo-chef.

Er zal ongetwijfeld gekeken gaan worden naar het uitbreiden van de sancties die de VS en de Europese Unie hebben ingesteld tegen Rusland na de annexatie van de Krim. Maar die zijn vooral gericht tegen individuele Russen en hebben niet bewezen erg effectief te zijn in het veranderen van Poetins gedrag. Voorstellen om de sancties meer pijn te laten doen, kunnen mogelijk stuiten op verzet van landen die nauwe economische banden hebben met Rusland.

'Gevaarlijk spel'

De economische verwevenheid van Europa met Rusland is veel groter dan in de tijd van de vroegere Sovjet-Unie. Het maakt een terugkeer naar de Koude Oorlog-oude-stijl onwaarschijnlijk dan wel onmogelijk. Volgens Stoltenberg is Rusland bezig met een heel nieuw spel, waarbij het 'onderscheid tussen vrede, crisis en oorlog is vervaagd'. Hij noemde dat 'gevaarlijk'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.