Rusland opnieuw stap dichter bij toetreding WTO

MOSKOU Na zeventien jaar van onderhandelen, dralen, mislukte aanlopen, externe tegenwerking en interne aarzelingen, lijkt het zover: Rusland maakt zich op binnen afzienbare tijd als laatste grote economie ter wereld toe te treden tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

Arnout Brouwers

Met deze stap lijken onder president Medvedev de economische liberalen en de 'pro-moderniserings'-facties aan de winnende hand te zijn in hun lange strijd met de protectionistische en conservatieve krachten. Pikant is dat Medvedevs campagne om het land uit zijn 'achterlijke positie' te bevrijden, gepaard gaat met een verbetering van de relaties met het Westen.


Medvedev toonde zich vorig jaar een echte zoon van de mercantilistische 21ste eeuw, toen hij de revolutionaire doctrine afkondigde dat het buitenlands beleid van zijn land vanaf nu in dienst moet staan van het verhogen van de levensstandaard van de Russen. Ofwel, modernisering van de economie.


Eerder deze maand kondigden de Verenigde Staten en Rusland aan bijna al hun onderlinge geschillen over WTO-toetreding te hebben beslecht. Deze week zei Lawrence Summers, vertrekkend hoofd van de Amerikaanse Nationale Economische Raad, dat toetreding in een jaar mogelijk is.


Rusland heeft al vaker op de rand van toetreding gestaan, om vervolgens weer van de wagen te vallen - laatstelijk door het uitbreken van de oorlog met Georgië in 2008. Maar analisten geloven dat het dit keer menens is. 'Dit keer is het niet zomaar gepraat, de meningsverschillen worden echt opgelost', meent Ivan Tsjakarov van Merrill Lynch in Moskou.


Russische toetreding zou de integratie van Rusland in de wereldeconomie bezegelen, twintig jaar na het ineenstorten van de Sovjet-Unie. Ook China nam ruim de tijd, maar sloot zich in 2001 aan na vijftien jaar onderhandelen.


De vooruitgang in de onderhandelingen heeft te maken met de wens van president Medvedev om zijn land te moderniseren. Ook andere maatregelen wijzen in die richting: de gedeeltelijke privatisering van staatsbedrijven, het werven van westerse investeerders, en de poging technologie en innovatiekunde te importeren door samenwerkingsverbanden op te zetten tussen westerse en Russische bedrijven.


Afrekenen met corruptie

Het doel is steeds hetzelfde: Rusland moet op den duur zijn economie 'verbreden' en niet voor eeuwig afhankelijk blijven van de export van delfstoffen. Onderweg, zo hoopt Medvedev, moet er dan ook worden afgerekend met de tergende corruptie in het land en moeten Russische bedrijven leren te concurreren op de wereldmarkt.


Ook de invloedrijke premier Poetin lijkt zijn vroegere aarzelingen over de WTO te hebben opgegeven. Toen Poetin tien jaar geleden aantrad, was hij vol enthousiasme over toetreding, maar daaraan kwam snel een einde toen hij het gevoel kreeg dat het Westen Rusland als gesprekspartner niet zo serieus nam. Bovendien is Poetin lang ambivalent gebleven over WTO-toetreding.


De protectionistische reflex is wellicht nog sterker dan elders ter wereld. Als vrijbuiter buiten het WTO-regime van handels- en importregels, kon Poetin Ruslands 'strategische industrieën' beschermen. Hetzelfde gold voor de landbouw- en de autoindustrie en talloze andere bedrijfstakken die alleen overleven omdat ze op de thuismarkt vrij spel hebben.


Zeker in een economie waarin de corruptie onder invloedrijke ambtenaren, politici en managers van staatsbedrijven zo hoog is als in Rusland, is de onderwerping aan de tucht van externe regels geen makkelijke stap.


Toch lijkt het moment nu aangebroken. Volgens Dmitri Trenin van de denktank Carnegie Moskou heeft de mondiale financiële crisis een einde gemaakt aan de 'economische hoogmoed' waarvan Poetin en zijn team tot dan getuigden.


De crisis raakte Rusland hard en deed, zo meent Trenin, 'Poetin beseffen hoezeer Rusland afhankelijk is van de mondiale economie - en dus ook aan tafel moet zitten als er besluiten worden genomen'.


Hand in hand met het jongste moderniseringsinitiatief gaat de verbetering van de relaties met het Westen. President Obama's 'herstart' van de relaties met Rusland viel bij Medvedev in goede aarde. Het paste in zijn strategie om zijn land aansluiting te laten vinden bij de westerse high tech-economieën waar de arbeidsproductiviteit enkele malen hoger ligt dan in Rusland.


Doorbraken

Goede wil aan beide kanten maakte het de afgelopen maanden mogelijk dat doorbraken werden bereikt in slepende dossiers over de WTO-toetreding. Zo nam het Russische parlement, de Doema, wetten aan die serieus werk maken van de bescherming van intellectuele eigendomsrechten en begon Rusland harder de piraterij met veelal westerse producten aan te pakken.


Ook de onderhandelingen met de Europese Unie laten vooruitgang zien, al is nog niet over alle onderwerpen overeenstemming. Het grootste obstakel zou wel eens Georgië kunnen zijn. Militair zette Rusland het in de korte augustusoorlog van 2008 aan de kant, maar in WTO-verband is Georgië een van de 153 leden, die toetreding kan blokkeren.


Of het zover komt, is dus nog steeds niet zeker, maar de sterren hebben zelden zo gunstig gestaan, meent Tsjakarov. Denktanklid Trenin hoopt dat het zover komt. 'Rusland zal worden geïntegreerd in een mondiaal systeem van normen en waarden, wat uiteindelijk de vestiging van een rechtsstaat zal bevorderen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden