Rusland ontkent zenuwgasaanval zoals altijd, maar sancties lijken nu onvermijdelijk

Schampere opmerkingen en tegenaanvallen hielpen Moskou bij eerdere aanslagen, maar nu lijken sancties onvermijdelijk.

Militairen in beschermende kleding op de plek van de aanslag in Salisbury. Foto epa

Een 'circusvoorstelling' noemde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken het optreden van premier May in het Britse parlement waarin zij onthulde dat de dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter vergiftigd werden met een variant van 'novitsjok' (nieuwkomer), een uiterst krachtig zenuwgas van Russische makelij. Maar het staat wel vast dat Moskou een hoge prijs zal moeten betalen voor de aanslag op Skripal, die vermoedelijk bedoeld was als waarschuwing aan andere overlopers en verraders.

Ook VS verdenken Rusland van vergiftiging

De Verenigde Staten scharen zich achter de Britse autoriteiten om Rusland voorlopig verantwoordelijk te houden voor het vergiftigen van voormalige spion Skripal en zijn dochter. Dat liet de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson maandag weten. Tillerson gaf aan dat Rusland 'vermoedelijk verantwoordelijk’ is voor de aanslag. Volgens de minister moeten zowel degenen die de aanslag hebben gepleegd als degenen die de opdracht hebben gegeven ‘serieuze consequenties’ tegemoet zien.

Tot nog toe heeft Moskou steeds ontkend dat het iets te maken heeft met de vergiftiging van de oud-agent van de GROe, de Russische militaire inlichtingendienst. Minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov deed de beschuldigingen aan het adres van Rusland af als anti-Russische 'hysterie', maar die boodschap klinkt weinig geloofwaardig nu vaststaat dat het zenuwgas uit Rusland afkomstig is.

May maakte duidelijk dat haar regering Rusland verantwoordelijk acht voor een aanval op Groot-Brittannië, tenzij Moskou binnen 24 uur kan verklaren hoe het levensgevaarlijke strijdgas in handen kan zijn geraakt van anderen. Het is uiterst onwaarschijnlijk dat Rusland daarop een bevredigend antwoord kan geven. Dergelijke stoffen zijn verboden onder het Verdrag Chemische Wapens waarbij ook Rusland zich heeft aangesloten.

Waarschijnlijk zal Moskou vasthouden aan de lezing dat het puur om een anti-Russische hetze gaat. Op de Russische staatstelevisie suggereerde presentator Dmitri Kiseljov zondag dat de Britse autoriteiten zelf Skripal hebben vergiftigd om de haat tegen Russen aan te wakkeren. 'Als bron is Skripal uitgeknepen en opgedroogd. Vergiftigd is hij veel nuttiger. Dus waarom hem niet vergiftigen, wat kan het hun schelen? En dan zijn dochter erbij, om het nog hartverscheurender te maken voor het publiek', zei Kiseljov.

Maar zijn collega-presentator Kirill Klejmenov gaf eerder een heel andere boodschap af. Hij waarschuwde de kijkers in het journaal Vremja geen carrière als dubbelspion te ambiëren, zeker niet voor Groot-Brittannië. 'De afgelopen jaren heb je daar te veel vreemde incidenten met een akelige afloop gehad.' Daarmee verwees hij naar de moord op Litvinenko die in 2006 door twee Russische geheim agenten om het leven werd gebracht met polonium-210, een uiterst zeldzame radioactieve stof. Zeven jaar later stierf Boris Berezovski, een naar Londen uitgeweken oligarch die zich de vijandschap van president Poetin op de hals had gehaald, onder verdachte omstandigheden. Hetzelfde gold voor Aleksandr Perepilitsjny, een Rus die de Britse autoriteiten informatie had gegeven over een witwasoperatie waarbij de overheid betrokken was. In zijn maag werden na zijn dood sporen gevonden van een uiterst giftig kruid.

Na de moord op Litvinenko reageerde Rusland op dezelfde tweeslachtige manier. Het Kremlin ontkende iedere betrokkenheid en klaagde over een hetze in de Britse pers. Maar in het Russische parlement klonken heel andere geluiden. 'De verrader heeft de straf gekregen die hij verdient', zei Sergej Abeltsev, die voor de ultranationalistische LDPR in de Doema zat. 'Ik ben er zeker van dat zijn verschrikkelijke dood een ernstige waarschuwing zal zijn aan verraders, waar ze ook zijn. In Rusland vergeeft men verraders niet.'

Tegelijkertijd probeerde Rusland de zaak om te draaien. Litvinenko zou het slachtoffer zijn geworden van zijn eigen poging om de twee Russen, Andrej Loegovoj en Dmitri Kovtoen, te vergiftigen. Dat bleek niet te kloppen met het radioactieve spoor dat het polonium-210 had achtergelaten vóór hun ontmoeting met Litvinenko: dat viel samen met de bewegingen van Loegovoj en Kovtoen. In de hotelkamer van Kovtoen werd bovendien een enorme hoeveelheid straling gemeten in de wastafel. Daar had hij het laatste restje polonium kennelijk weggespoeld nadat de twee het gif in de thee van Litvinenko hadden gedaan.

De Britse regering reageerde destijds vrij terughoudend op de moord op Litvinenko uit vrees de relatie met Rusland te belasten. Deze nieuwe aanslag zal Londen niet over zijn kant laten gaan. Door de aanslag op Skripal aan te merken als een aanval op Groot-Brittannië - ook een Britse agent werd besmet, nog afgezien van het gevaar voor het publiek - wil May de weg effenen voor nieuwe sancties van de EU en de Navo. Dat is een tegenslag voor Moskou, dat juist tevreden toekeek hoe de steun voor de sancties binnen de EU begon af te brokkelen. Dat is nu voorbij. Met de ontdekking van een moordwapen uit de Koude Oorlog voelen de westerse landen weer de gure wind die uit Rusland waait.