Rusland nog niet toe aan eerlijk geschiedbeeld

Hoeveel tegenstribbelende Balten moesten voor 'vrijwillige' toetreding van de Baltische staten tot de Sovjet-Unie naar Siberië 'verhuizen'? Martin van den Heuvel heeft enkele vragen aan de Russische ambassadeur over de geschiedenis van diens land....

Martin van den Heuvel

We wisten natuurlijk allang dat we de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog niet aan officiële Russen kunnen toevertrouwen. Maar het blijft toch schrikken als je anno 2005 de Russische ambassadeur in Nederland ziet uitleggen hoe netjes de Sovjet-Unie zich in de periode 1938-1945 in de buitenlandse politiek gedragen heeft (Forum, 3 mei).

Laat ik beginnen met enkele gebeurtenissen waarover de ambassadeur in zijn visie op het verleden gelijk heeft. Het verdrag van München (september 1938) waarin Engeland en Frankrijk Tsjechoslowakije dwongen Sudetenland aan Hitler af te staan, was een dieptepunt in de westerse geschiedenis. Engeland en Frankrijk waren in 1938 totaal niet op een oorlog voorbereid. Dat zij niet graag met de Sovjet-Unie wilden samenwerken, lag voor de hand. De communistische terreur in dat land was in die tijd groot. Het was misschien niet netjes, maar wel logisch dat het Westen in die tijd een conflict tussen Duitsland en de Sovjet-Unie als het minste kwaad zagen. Maar concessies aan boevenlanden zoals de opoffering van Tsjechoslowakije hadden nooit mogen worden gedaan.

Uiteraard was de klap dubbel groot toen begin 1939 bleek dat Hitler en Stalin een akkoord hadden gesloten waarbij Polen en de Baltische staten verdeeld en bezet werden. Het Westen was nu in oorlog met Hitler, terwijl Hitler en Stalin vriendjes waren geworden. Men kan het Westen van die tijd onnozelheid verwijten en Stalin keiharde werkelijkheidszin. Maar onze Russische ambassadeur meent dat het niet-aanvalsverdrag van 1939 tussen de Sovjet-Unie en Duitsland niet afweek van 'de destijds geldende normen van het internationale recht'! Volgens hem mocht je toen dus gewoon een onafhankelijke staat (Polen) binnenvallen en onderling verdelen! Volgens hem kozen parlementariërs van de drie Baltische landen toen ook vrijwillig voor toetreding tot de Sovjet-Unie! Hé ja! Misschien wil de ambassadeur er volgende keer bij vermelden hoeveel tegenstribbelende Balten daarvoor naar Siberië moesten 'verhuizen'.

De volken tussen nazi-Duitsland en Stalin-Rusland zaten in 1939 'tussen hamer en aambeeld'. Hitler was nog erger dan Stalin, maar met vrijheid en democratie had de laatste ook totaal niets van doen. Wij mensen die zo gelukkig waren in het westelijke gedeelte van Europa te wonen, moeten de Russische militairen -niet Stalin -dankbaar zijn dat zij het grootste aandeel hebben geleverd in het verslaan van de Duitse fascisten. Maar de Oosteuropese landen bleven daarna nog tientallen jaren gevangen in een ander ondemocratisch regime .

Rusland is nog steeds niet toe aan een eerlijk beeld van zijn geschiedenis. Het verhaal van de ambassadeur is daarvan een voorbeeld. President Poetin lijkt nog minder geneigd tot openheid over het verleden dan Jeltsin in de jaren negentig. Maar Rusland zal nooit met zichzelf in het reine komen als het weigert zijn eigen verleden te begrijpen en te verwerken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden