Rusland moet boeten voor Joekos

Arbitragezaak

Rusland moet 51,6 miljard dollar (38,4 miljard euro) schadevergoeding betalen aan meerderheidsaandeelhouder GML van het Russische olieconcern Joekos. Joekos werd in 2005 door Rusland failliet verklaard en ontbonden. Het Permanent Hof van Arbitrage (PHA) in Den Haag heeft na een proces van negen jaar bepaald dat er in feite sprake was van onteigening.

AMSTERDAM - Het is de hoogste schadevergoeding die ooit door een arbitrage-instantie is opgelegd; het oude record stond op 1,8 miljard dollar. Of Rusland gaat betalen, is niet helemaal zeker. Minister Lavrov van Buitenlandse Zaken zinspeelde op een hoger beroep tegen de uitspraak. Hij zei dat Rusland 'alle legale mogelijkheden zal benutten om zijn positie te verdedigen.'


Maar dat lijkt een loze bezweringsformule: tegen de uitspraak van het PHA staat geen beroep open. 'Dat is het mooie van deze procedure', zegt de woordvoerder van de winnende partij GML. 'Je hebt meteen het laatste woord. Alleen als Rusland kan aantonen dat het in de hele procedure niet is gehoord, kan een beroepsprocedure succes hebben. Maar ze hebben in elk stadium van het proces voluit meegewerkt.'


Joekos was een van Ruslands grootste olieconcerns. Michail Chodorkovski was er tot 2003 de grote man. Zijn arrestatie in dat jaar leidde de ondergang van het concern in. Chodorkovski werd beticht van belastingfraude, zijn concern failliet verklaard en de brokstukken werden verkocht, grotendeels aan de concurrerende oliemaatschappij Rosneft. Chodorkovski kreeg pas eind 2013 gratie.


Rosneft (beurswaarde 65 miljard dollar) stelt in een verklaring niet te worden getroffen door de uitspraak. Volgens Rosneft was de overname van Joekos destijds 'volledig legitiem'.


De schadevergoeding moet worden betaald door de Russische schatkist en dat zal hard aankomen. De staatsbegroting bedraagt dit jaar omgerekend 432 miljard dollar, en het tekort 25 miljard. Dat zal dus verdrievoudigen.


Chodorkovski zegt in een verklaring het 'fantastisch' te vinden dat de aandeelhouders de slag hebben gewonnen. 'Maar het is triest te moeten vaststellen dat de schadevergoeding moet komen uit de schatkist, en niet uit de zakken van de maffiosi gelieerd aan de machthebbers of uit die van Poetins oligarchen.' Hij zei zelf geen stuiver wijzer te worden van de uitspraak: hij heeft geen aandelen meer van zijn voormalige koninkrijk GML.


De uitspraak van maandag was niet de eerste inzake Joekos. Eerder al wonnen Spaanse en Britse aandeelhouders zaken bij andere arbitrage-instanties, voor 5,5 miljoen dollar. En de laatste uitspraak zal het ook niet zijn. Donderdag komt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens met een uitspraak. Deze zaak is aangespannen door het oude management van Joekos, en kan gevolgen hebben voor alle aandeelhouders. Ook hier gaat het om miljarden.


commentaar pagina 23


Helder vonnis, ongelukkige timing

HOE HET PERMANENT HOF VAN ARBITRAGE WERKT

Zo werkt een arbitragehof dus: een land pakt spullen van een investeerder af, de investeerder beklaagt zich daarover met een beroep op een handelsversdrag en dan moet het land de spullen teruggeven - of er alsnog grof geld voor betalen. Zelfs Poetin ontsnapt er niet aan.


Het Permanent Hof van Arbitrage (PHA), zetelend in het Vredespaleis in Den Haag, werd in 1899 opgericht om conflicten tussen staten te beslechten. Steeds vaker behandelt het PHA ruzies tussen landen en bedrijven. Ondanks de officieel aandoende naam is het hof niet veel meer dan een administratie-adres. De arbiters werken bij particuliere advocatenkantoren. De twee ruziënde partijen kiezen elk een arbiter, waarna dit duo een voorzitter kiest.


Afgelopen jaar is de praktijk van 'Investor-State Dispute Settlement' onder vuur komen te liggen. Vooral het Transatlantic Trade and Investment Partnership dat de EU met de VS probeert te sluiten krijgt kritiek, omdat bedrijven zich via het verdrag zouden kunnen onttrekken aan nationale wetgeving.


Dat is precies wat Joekos deed: het onttrok zich aan de Russische justitie door zich in Europese landen te registreren. Het beriep zich op het Europees Energie Verdrag uit 1991, dat nationalisaties verbiedt. Rusland heeft het verdrag niet geratificeerd en in 2009 zelfs opgezegd, maar uit de kleine lettertjes blijkt dat het land eraan vastzit - tot 2029.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.