Nieuws Spionage

Rusland en Amerika raken verwikkeld in spionnenstrijd

Rusland gaat een Amerikaanse ‘internetspion’ vervolgen. Paul Whelan, die sinds vorige week in Moskou vastzit op verdenking van spionage, riskeert 20 jaar gevangenisstraf. De aanklacht bracht donderdag de spanning tussen de VS en Rusland rond de spionnenkwestie naar nieuwe hoogten.

Paul Whelan(48) zou geprobeerd hebben om Russische veiligheidsofficieren te rekruteren via internet. Beeld REUTERS

Sinds juli loopt in Amerika een rechtszaak tegen een Russische staatsburger op verdenking van samenzwering tegen de VS, nu is het de beurt aan een Amerikaanse staatsburger in Rusland.

Paul Whelan (48) is afgelopen vrijdag op heterdaad betrapt, volgens een verklaring van de Russische veiligheidsdienst FSB. Zijn werkwijze bevat ‘zeer ongebruikelijke methodes voor het verzamelen van inlichtingen’, stellen de bronnen binnen de FSB tegen het Russische persbureau Rosbalt.

Whelan, een oud-marinier in het Amerikaanse leger en nu directeur veiligheid voor een leverancier van auto-onderdelen, zou geprobeerd hebben om Russische veiligheidsofficieren te rekruteren via internet. Sinds 2010 doet hij zich op Russische sociale media voor als liefhebber van Rusland die zijn kennis van de taal en cultuur wil vergroten. In werkelijkheid zou hij uit geweest zijn op contacten met Russen die toegang hebben tot staatsgeheimen. Whelan vloog de afgelopen jaren regelmatig naar Rusland, waar hij vertrouwelijke informatie ingewonnen zou hebben.

Hoe Whelan wist welke Russen hij moest benaderen? Ingefluisterd gekregen van de Amerikaanse geheime dienst, aldus de bronnen van Rosbalt. Whelan werd aangehouden in zijn kamer in het Metropol Hotel, om de hoek van het Kremlin, vijf minuten nadat hij een usb-stick gekregen zou hebben met informatie over medewerkers van een Russisch veiligheidsagentschap.

De Amerikaanse regering heeft de Russische beschuldiging vooralsnog niet tegengesproken. Mike Pompeo, de minister van Buitenlandse Zaken, zei woensdag dat hij meer informatie van Rusland wil over de aanklacht. ‘Als de hechtenis niet gepast is, dan zullen we zijn onmiddellijke terugkeer eisen.’ De Amerikaanse ambassadeur in Moskou bezocht Whelan donderdag in zijn cel. Ook hij liet zich niet uit over de schuld of onschuld van Whelan.

Boetina

Mogelijk is de aanstaande rechtszaak een reactie op de vervolging van de Russin Maria Boetina in de VS. Boetina (30) gaf twee weken geleden toe dat ze in opdracht van Russische ambtenaren invloed uitoefende op Amerikaanse politici. Via contacten binnen de Amerikaanse wapenlobby NRA en de Republikeinse Partij probeerde ze politici warm te maken voor betere banden met Rusland. Dat deed ze in de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Afgelopen december sloot ze een deal met het Amerikaanse Openbaar Ministerie die haar waarschijnlijk strafvermindering oplevert.

Voor de Russische regering kwam Boetina’s bekentenis als een nederlaag. De regering voert al een halfjaar publiekelijk campagne voor haar vrijlating. Het ministerie van Buitenlandse Zaken gebruikt sinds juli een foto van Boetina als profielfoto op sociale media en blijft volharden in haar onschuld – Boetina zou onder druk gezet zijn om een bekentenis te geven.

Ook president Poetin sprak zich meerdere malen uit over Boetina. ‘De wet van de vergelding stelt: oog om oog en tand om tand’, zei Poetin enkele dagen voor de arrestatie van Whelan. Maar, zo voegde hij daaraan toe, dat betekent niet dat ‘we onschuldige mensen gaan arresteren om ze later uit te ruilen tegen iemand anders’.

Het uitruilen van vermeende agenten is niet ongebruikelijk tussen de VS en Rusland. In 2010 ruilden de twee landen in Wenen veertien agenten uit: de VS lieten tien Russen vrij en kregen er vier Amerikanen voor terug die in Rusland veroordeeld waren voor spionage.

Maria Boetina (30) gaf twee weken geleden toe dat ze in opdracht van Russische ambtenaren invloed uitoefende op Amerikaanse politici. Beeld REUTERS

Zwaarte aanklacht 

Wat een ruil van Boetina en Whelan mogelijk compliceert, is een verschil in de zwaarte van de aanklacht. Boetina, vervolgd voor samenzwering, komt naar verwachting begin dit jaar vrij na 6 maanden gevangenschap. De aanklacht tegen Whelan, spionage, kan hem 20 jaar vrijheid kosten.

Tot dusver komt de verdediging van Whelan van Whelans familie. Whelan zou in Moskou geweest zijn voor een huwelijk van een oud-marinier met een Russin. Ook zijn andere bezoeken aan Rusland in de afgelopen jaren zouden privébezoeken geweest zijn. Met zijn achtergrond in het leger en de veiligheidsindustrie is het bovendien ‘moeilijk voorstelbaar’ dat hij ‘zulke risico’s’ zou nemen, aldus Whelans broer tegen Amerikaanse media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden