REPORTAGE

Rusland eert zijn president van de chaos op Amerikaanse wijze

Vandaag viert Rusland de geboortedag van Boris Jeltsin. Hoewel, viert: aan de voorganger van Poetin wordt niet graag teruggedacht. Behalve dan in zijn nieuwe museum.

Twee bezoeksters aan het Boris Jeltsincentrum in Jekaterinburg, links Natasja Loekinich. Beeld Arthur Bondar
Twee bezoeksters aan het Boris Jeltsincentrum in Jekaterinburg, links Natasja Loekinich.Beeld Arthur Bondar

'Het enige dat ik over hem weet, is dat iedereen hem haat', zegt Natasja Loekinich met een iPhone in haar hand. Ze strijkt haar lange haren glad, stapt in gescheurde jeans naar het portret van de oud-president en tuit haar gelakte lippen voor de foto met Boris Jeltsin. 'Het is maar goed dat mijn ouders me niet zien', lacht ze.

Natasja Loekinich is een meisje uit de wilde jaren negentig, 1995 om precies te zijn, dat wil weten hoe wild die jaren waren. Daarom is ze naar het gloednieuwe Boris Jeltsin Presidential Center gekomen: een museum, bibliotheek en archief over de president die Rusland van 1991 tot 1999 leidde.

Vandaag vindt er een feest met vuurwerkshow plaats ter ere van de geboortedag van Jeltsin. Dat is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk, want de meeste Russen associëren hem met de chaos, armoede en criminaliteit van de jaren negentig. De enige associatie met feest is drank, want daar was Jeltsin wel van.

Het presidentiële centrum is afgekeken van de Amerikanen, die standaard een centrum bouwen voor hun staatshoofden. Vladimir Poetin bedacht in zijn vorige ambtstermijn dat Russische presidenten ook een instituut verdienen, zijn tijdelijke opvolger Medvedev maakte er een wet van. Daarmee verzekerden ze zich van een eigen centrum in de toekomst. Samen openden ze in november dat van Jeltsin. De belofte aan de bezoeker: een eerlijk beeld van de eerste Russische president en van de jaren negentig.

Dat mogelijk niet iedereen daarop zit te wachten, blijkt al bij de ingang aan de Boris Jeltsinstraat in Jekaterinburg. Aan de voet van een reusachtig standbeeld ijsberen twee gemutste bewakers in de kou van de Oeral. Zij moeten de marmeren Jeltsin 24 uur per dag verdedigen tegen mogelijke aanvallen van Russen met wraakgevoelens.

Eenmaal binnen snap je niet meer waarom een Rus wraakgevoelens kan hebben jegens deze president. De tentoonstelling Zeven dagen die Rusland veranderden laat zien hoe Boris Jeltsin het land van repressie naar vrijheid leidt. Zoals God, die in zeven dagen de wereld schiep.

'Boris Nikolajevich begreep dat de Sovjet-Unie niet kon voortbestaan', zegt gids Anna Kovaljeva bij een tank waarop Jeltsin staat om de Augustuscoup van 1991 te dwarsbomen. 'Hij snapte dat mensen vrijheid wilden.'

In een nagemaakte winkel met lege schappen zegt ze: 'Dit was een erfenis uit de Sovjet-Unie, daaraan kon Boris Nikolajevich niets doen.' In zijn werkkamer: 'In de Amerikaanse musea is het kantoor van de president nep. Bij ons is alles origineel.'

Ieder plekje in het museum is haarfijn afgewerkt, alles is hypermodern. On-Russisch bijna. De koffiekopjes in de bistro zijn van Villeroy & Boch, de achtergrondmuziek is een gemixte plaat van Oasis. Het Amerikaanse designbureau Ralph Appelbaum Associates - bekend van het Clinton Presidential Center in de VS - kreeg alle ruimte.

De Russische president Boris Jeltsin (1991-1995) zoals een groot deel van Rusland en de rest van de wereld zich hem herinnert. Beeld Reuters
De Russische president Boris Jeltsin (1991-1995) zoals een groot deel van Rusland en de rest van de wereld zich hem herinnert.Beeld Reuters

Altijd vrij

De Zeven dagen eindigen in de Galerij van de Vrijheid - een eerbetoon aan de vrijheden die Jeltsin met zijn grondwet naar Rusland bracht: vrijheid van religie, van vestiging, van meningsuiting, van vergadering en van de pers. 'Ik voel me altijd vrij hier', zegt de gids.

De Jeltsin die Natasja Loekinich leert kennen is de man die haar de vrijheid schonk om gescheurde jeans te dragen. De vrijheid waardoor ze nu buitenlandse make-up en iPhones kan kopen. De Jeltsin van haar ouders is nergens te bekennen.

Geen land dat failliet ging. Geen maffiabendes en drugs die het land kwelden. Loekinich ziet wel hoe Jeltsin in 1991 de tanks van de coupplegers tegenhoudt, maar niet hoe hij twee jaar later zelf tanks op een andere couppoging afstuurt. Er is een ruimte over de desastreuze oorlog in Tsjetsjenië, maar die maakt geen deel uit van de Zeven dagen en zit verstopt achter een deurtje. Gemakkelijk te missen. Onvindbaar: de president die het land vernedert op het internationale toneel door een drankprobleem en fysieke aftakeling.

Onder Jeltsin werd democratie een synoniem voor wanorde. Dat maakte de weg vrij voor Poetin om de vrijheden van Jeltsin de nek om te draaien in ruil voor stabiliteit. Maar dat verhaal krijgen de bezoekers - veelal studenten en scholieren - niet te horen.

'Ik wil er niet over praten', zegt museumdirecteur Irina Jevdokimova in haar kantoortje, als Jeltsins drankprobleem wordt aangesneden. Na enig aandringen zegt ze toch: 'Dat hij tussen de mensen danste, betekende niet dat hij dronken was.'

Voor directeur Jevdokimova is er maar één verhaal dat telt. 'Hij heeft een revolutie afgewend. Die was er bijna geweest. En hij heeft het land vrijheid gegeven.' Trots laat ze een foto van de opening zien. Ze staat in het midden, meteen achter Poetin en Medvedev - de mannen die het beleid van Jeltsin ongedaan maakten.

Hoe zou Boris Nikolajevich naar het Rusland van vandaag kijken? 'Hij zou natuurlijk teleurgesteld zijn', floept Jevdokimova eruit. Maar snel corrigeert ze zichzelf: 'Nee, verbaasd bedoel ik. Verbaasd. Schrijf dat maar op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden