nieuws mh17

Rusland dwarsboomt MH17-proces openlijk, Nederland vist achter het net bij gevangenenruil

Nederland is de verliezende partij geworden bij een gevangenenruil tussen Oekraïne en Rusland. Met de overdracht van Vladimir Tsemach aan Moskou is een getuige en mogelijke verdachte in het MH17-proces buiten bereik gekomen van de rechtbank in Den Haag.

Het vliegtuig met Oekraïense gevangenen die aan Rusland worden overgedragen, waar Tsemach deel van uitmaakt. Beeld EPA

Niet eerder nam het Kremlin zo’n opzichtige maatregel om het MH17-proces te dwarsbomen. Tsemach heeft op papier geen enkele band met Rusland: hij is Oekraïens staatsburger en woonachtig in het oosten van Oekraïne. Het enige dat hem in verband lijkt te brengen met Rusland, is zijn mogelijke betrokkenheid bij het neerschieten van vlucht MH17 op 17 juli 2014.

Tsemach was destijds commandant van de luchtverdediging in Snizjne, vlakbij de lanceerlocatie van de Buk-raket die het vliegtuig met 298 inzittenden uit de lucht schoot. In een interview met een Russische kozakkenvereniging zei hij geholpen te hebben bij het verstoppen van de Buk-installatie. Als dat waar is, weet hij mogelijk wie de installatie bestuurden en of daar mensen uit het Russische leger bij waren. Hoofdofficier van Justitie Fred Westerbeke noemde Tsemach ‘extreem belangrijk’ voor het proces.

Nu Tsemach in Rusland is, hoeft het Kremlin niet te vrezen dat hij zijn verhaal doet in de Haagse rechtbank die op 9 maart aan het proces begint. Ook is een proces zonder verdachten in de rechtbank makkelijker te negeren voor Rusland. 

Wel dreigt een nieuwe confrontatie met Nederland. Het Nederlandse Openbaar Ministerie informeerde nabestaanden dit weekend dat het OM Rusland verzocht heeft om de uitlevering van Tsemach. Daarmee is het eerste uitleveringsverzoek aan Moskou een feit. Het OM vroeg Rusland eerdere verdachten enkel te dagvaarden, omdat de Russische grondwet uitlevering van onderdanen verbiedt. Maar Tsemach is Oekraïener: Rusland mag hem wel overdragen.

De kans is klein dat Rusland dat doet. Het Kremlin heeft geen aanstalten gemaakt de andere verdachten te dagvaarden – zij lopen vrij rond. Maar het is de vraag hoe Rusland een weigering op het uitleveringsverzoek zal motiveren nu het zich niet kan beroepen op de grondwet.

Vladimir Tsemach. Beeld EPA

Nederlandse regeringspartijen reageerden verbijsterd op Tsemachs overdracht. CDA-Kamerlid Chris van Dam zei te betwijfelen of Nederland nog kan rekenen op Oekraïne voor medewerking aan het onderzoek. De VVD noemde de overdracht ‘een enorme tegenslag voor het strafrechtelijk onderzoek’.

Uit de internationale gemeenschap klonk juist applaus voor de gevangenenruil. De Amerikaanse president Trump sprak van ‘heel goed nieuws’, de Duitse bondskanselier Merkel van ‘een teken van hoop’. EU-buitenlandchef Federica Mogherini zei te verwachten dat ‘alle partijen verder bouwen op dit momentum’.

Zij zien de ruil van zeventig gevangenen als een stap richting vrede in het oosten van Oekraïne. Vrijlating van gevangenen is een eis in de Minsk-akkoorden die een eind moeten maken aan de oorlog. Daarbij zijn 13 duizend mensen omgekomen en vallen nog wekelijks doden.

Volgens de nieuwe Oekraïense president Zelensky ging Moskou niet akkoord met de deal zonder Tsemach. Hij zegt dat Tsemach verschillende keren verhoord is door het Nederlandse OM voorafgaand aan zijn uitlevering. Dat gebeurde in samenspraak met verschillende Europese leiders, zei Zelensky zaterdag. ‘We hebben alles gedaan wat van ons geëist is. Het was heel lastig. Ik was erg bang dat de deal daardoor zou mislukken.’

De terugkeer van 35 landgenoten heeft grote emotionele betekenis voor Oekraïeners. Het weerzien met familieleden op het vliegveld werd live uitgezonden op tv. Een van de vrijgelatenen, regisseur Oleg Sentsov, zat ruim vijf jaar in een Russische strafkolonie binnen de poolcirkel. Welke 35 mensen Oekraïne overgedragen heeft aan Rusland, is niet volledig duidelijk.

 Tsemach en MH17 in het kort

In juli werd de voormalige commandant van de pro-Russische separatisten opgepakt. Daarop oefende Rusland druk uit om Tsemach uit te leveren als onderdeel van een gevangenenruil, waar Oekraïne deze week aan toegaf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden