nieuws

Rusland claimt inname van Marioepol – dit is wat eraan voorafging

Het Russische leger meldt dat het na een beleg van meer dan een maand nagenoeg volledige controle heeft over de Oekraïense havenstad Marioepol. De Oekraïense president Zelenski erkende zaterdagnacht dat de val van de grotendeels verwoeste stad ‘aanstaande’ was.

Maarten Albers en Michel Maas
Reddingswerkers op 10 april bij een kapotgeschoten flat in Marioepol. Volgens de burgemeester van de stad is 90 procent ervan vernietigd. Beeld Reuters
Reddingswerkers op 10 april bij een kapotgeschoten flat in Marioepol. Volgens de burgemeester van de stad is 90 procent ervan vernietigd.Beeld Reuters

De laatste Oekraïense verdedigers hadden zich teruggetrokken op het grote complex van de Azovstal-staalfabriek en waren daar omsingeld. Ze kregen van Rusland tot zondag 12:00 uur (Nederlandse tijd) de kans zich over te geven. Toen het ultimatum verstreek waren er nog geen berichten over een eventuele overgave.

De val van Marioepol is een strategisch belangrijke stap voor Rusland. Het heeft hierdoor volledige controle gekregen over de Zee van Azov, en een landbrug gecreëerd tussen het bezette schiereiland De Krim en Loehansk en Donetsk, de pro-Russische separatistenrepublieken in het oosten van Oekraïne.

De val van Marioepol is de eerste serieuze overwinning voor de Russen sinds ze zich zijn gaan richten op een offensief in het zuiden en oosten van Oekraïne. Dat offensief zullen ze nu ongetwijfeld voort willen zetten. Als het taaie verzet van Marioepol een maatstaf is voor het verloop van de rest van de oorlog, zal Rusland echter veel geduld moeten hebben, en een hoge prijs betalen voor meer grondgebied.

null Beeld

In de vuurlinie

Door het strategische belang lag Marioepol sinds het begin van de oorlog – op 24 februari – in de vuurlinie: al op de eerste dag van de invasie werden er beschietingen gemeld. Vanaf woensdag 2 maart was de stad door de Russische troepen omsingeld.

Een paar dagen later deden de strijdende partijen een eerste poging een ‘humanitaire corridor’ te openen waarlangs burgers de stad konden verlaten en hulpgoederen de stad konden bereiken. Keer op keer mislukten die pogingen. Beide kanten beschuldigden elkaar van het schenden van het bestand.

Pas na twee weken vonden de eerste succesvolle evacuaties plaats. Lang niet iedereen kon de stad echter veilig verlaten. Bussen werden tegengehouden of geconfisqueerd en burgers met eigen vervoer liepen vast op checkpoints van het Russische leger. Oekraïne beschuldigt de Russische troepen ervan dat ze 40 duizend burgers uit Marioepol onder dwang naar Rusland hebben gedeporteerd. Op 28 maart zaten volgens de burgemeester nog 160 duizend bewoners in de stad vast.

Na het voltooien van de blokkade trok het Russische leger niet meteen Marioepol binnen. Het bestookte de stad onophoudelijk met granaten, raketten en luchtbombardementen. Daarbij werd geen onderscheid gemaakt tussen militaire- en burgerdoelen; een belangrijk doel van de verwoestende beschietingen leek om het moreel van de bevolking te breken.

Massagraven

Tijdens de bombardementen werd onder andere een kinderziekenhuis annex kraamkliniek en een theater getroffen. Onder het theater hielden zo’n duizend burgers zich schuil, waarvan er volgens de Oekraïners 300 omkwamen.

Burgemeester Boitsjenko schatte op 12 april dat ongeveer 21 duizend burgers waren omgekomen. De Oekraïense president Zelenski sprak een dag eerder van ‘tienduizenden doden’ in Marioepol. Dergelijke aantallen kunnen niet onafhankelijk bevestigd worden, en ook de burgemeester gaf toe dat het precieze aantal slachtoffers lastig vast te stellen is. Doden zijn begraven in massagraven of geïmproviseerde graven op de plaats waar ze omkwamen, omdat het onder voortdurende beschietingen te gevaarlijk was iedere dode een reguliere begrafenis te geven.

De vraag is hoeveel betrouwbare informatie naar buiten zal komen over wat zich in de havenstad heeft afgespeeld. Na het bloedbad in Boetsja waarschuwde Zelenski: ‘Wij krijgen berichten uit Marioepol dat het daar nog veel erger is’, maar Rusland zal geen onafhankelijke waarnemers toelaten om te onderzoeken welke oorlogsmisdaden daar zijn gebeurd en door wie. Nu de stad in handen van Russische troepen is kan Rusland feiten verdoezelen of Oekraïners de schuld geven, zonder dat dat kan worden gecontroleerd.

Historisch belang

De val van Marioepol zat er al lang aan te komen. Zelenski zei op 27 maart dat hij dagelijks contact had met de verdedigers van de stad. ‘Ik vertelde ze: ‘Als je denkt dat je weg moet wezen, dat dat het juiste is, en dat je dan kan overleven, doe dat dan. Ik begrijp het’.’ Dat weigerden ze volgens Zelenski, omdat ze hun doden en gewonden niet in de stad achter wilden laten.

Een geïmproviseerd graf naast een weg in Marioepol. Volgens de Oekraïense president Zelenski en de burgemeester van de stad zijn er duizenden slachtoffers gevallen tijdens het Russische beleg, maar die informatie kan niet onafhankelijk worden bevestigd. Beeld Reuters
Een geïmproviseerd graf naast een weg in Marioepol. Volgens de Oekraïense president Zelenski en de burgemeester van de stad zijn er duizenden slachtoffers gevallen tijdens het Russische beleg, maar die informatie kan niet onafhankelijk worden bevestigd.Beeld Reuters

Behalve strategisch is de val van Marioepol ook historisch van belang. In mei 2014 kregen pro-Russische separatisten de stad kortstondig in handen. Dankzij een opstand onder arbeiders van de grote staalfabrieken en tegenstand van het beruchte Azov-bataljon kwam de stad echter weer onder controle van de regering in Kyiv.

De Russen zullen de val van Marioepol (450 duizend inwoners), de tweede en grootste Oekraïense stad die ze in deze oorlog veroverden, breed uitmeten. De val van de enige andere stad van betekenis, Cherson (300 duizend inwoners, op 2 maart), is inmiddels alweer ruim een maand geleden. Nu het gevecht om Marioepol voorbij is, ligt de weg open naar Zaporizja, de stad waar veel burgers uit Marioepol heen zijn gevlucht.

Tijdlijn van het beleg van Marioepol

• 24 februari: begin van de Russische invasie in Oekraïne. Bij beschietingen op Marioepol raken 26 mensen gewond.

• 2 maart: het Russische leger heeft Marioepol omsingeld. Volgens burgemeester Boitsjenko is de watervoorziening afgesloten en doen de Russen er alles aan om te voorkomen dat burgers de stad ontvluchten.

• 9 maart: na Russische beschietingen van een begraafplaats besluiten lokale autoriteiten om doden te begraven in een massagraf. Bij een Russisch bombardement van een kinderziekenhuis annex kraamkliniek komen zeker drie mensen om het leven.

• 15 maart: 4 duizend auto’s met daarin zo’n 20 duizend burgers kunnen Marioepol verlaten richting Zaporizja. Een Oekraïens konvooi met hulpgoederen bereikt de stad niet.

• 16 maart: een Russische luchtaanval raakt een theater waar volgens lokale autoriteiten meer dan duizend burgers dekking hadden gezocht voor de beschietingen.

• 18 maart: separatisten veroveren het vliegveld van Marioepol op de Oekraïners. De burgemeester meldt dat de gevechten het stadscentrum hebben bereikt.

• 20 maart: de Oekraïense regering verwerpt een Russisch ultimatum om die nacht de wapens neer te leggen.

• 5 april: pro-Russische separatisten wijzen hun eigen burgemeester aan voor Marioepol.

• 7 april: de separatisten melden dat ze het centrum van Marioepol hebben ingenomen. De laatste gevechten zouden plaatsvinden in de haven en bij een staalfabriek.

• 12 april: de burgemeester van Marioepol meldt dat ongeveer 21 duizend burgers zijn gedood, al is het precieze aantal volgens hem lastig vast te stellen

• 14 april: het Russische leger claimt de haven van Marioepol volledig in handen te hebben

• 17 april: het Russische leger stelt de in Marioepol overgebleven Oekraïense strijdkrachten een ultimatum, maar zij weigeren de wapens neer te leggen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden