Rushdie-deal helpt Khatami isolement Iran te doorbreken

Het is niet uit liefde voor de literatuur dat de Iraanse president Khatami de schrijver Rushdie niet langer dood wenst....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Met verrassing is in de wereld gereageerd op de aankondiging van de Iraanse leiding dat zij zich distantieert van de fatwa tegen Salman Rushdie. Maandag nog had de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Kharrazi het 'te druk' voor een ontmoeting met zijn Amerikaanse collega Albright, precies zoals de machtige conservatief ayatollah Jannati hem in zijn vrijdagpreek vorige week had opgedragen. 'Toenadering VS - Iran in het slop?', schreven de commentatoren. En toen kwam opeens het afstand nemen van de fatwa.

Terwijl westerse leiders hun voorspelbare tevredenheid over Khatami's initiatief uitspraken, was de reactie in Iran ongetwijfeld meer gemengd. De fatwa tegen Rushdie staat voor veel Iraniërs symbool voor dapper verzet tegen westerse dominantie. En onder andere over de relatie met het Westen is de liberale president Khatami verwikkeld in een bikkelharde machtsstrijd met het conservatieve kamp van ayatollah Khamenei. Khatami wil via concessies aan het Westen Iran terug in de internationale gemeenschap sluizen, Khamenei beschouwt dit als verraad aan de twintig jaar oude Iraanse revolutie.

Juist tegen deze achtergrond is de overeenkomst die Kharrazi en zijn Britse minister Cook donderdag gesloten hebben, merkwaardig. Want zouden de Britten veel waarde hebben gehecht aan een toezegging van Kharrazi, als zij wisten of konden vermoeden dat hij alleen namens de 'liberale' stroming in de Iraanse politiek sprak? Hoogstwaarschijnlijk niet.

En zou vervolgens Salman Rushdie zelf veel waarde hebben gehecht aan een Iraanse belofte, als hij had moeten vrezen dat de conservatieve aanhangers van Khamenei hun kalasjnikovs gewoon op scherp zouden houden? Dat lijkt al helemaal uitgesloten.

Rushdie heeft zelf te kennen gegeven dat hij gerust kan zijn dat Kharrazi niet slecht namens half Iran sprak. 'Het lijkt erop dat hierover in Iran consensus bestaat', zei hij donderdag. 'Er lijkt geen oppositie tegen te bestaan.' En vrijdag op zijn persconferentie: 'Het kan niet zo zijn dat dit een beslissing is geweest van alleen Khatami en Kharrazi. Het moet de steun hebben gehad van de hele politieke top in Iran. Ik heb daarover van de Britse regering overtuigende informatie gekregen.'

Sommige commentatoren hebben de Iraanse beslissing uitgelegd als een tactische zet van Khatami in zijn strijd met zijn tegenstanders. Maar dat scenario zou voor Rushdie al helemaal weinig reden zijn om weer rustig buiten te gaan wandelen. Khatami's tegenstanders zouden dan alleen maar méér reden hebben om te bewijzen dat het doodvonnis tegen de schrijver nog altijd actueel is. Rushdie zou een kop van Jut worden in het Iraanse machtsspel.

Kennelijk heeft minister Cook dus op geloofwaardige wijze te horen gekregen dat de Iraanse politiek over het onderwerp Rushdie niet langer verdeeld is. Wat dat betekent voor de machtsverhoudingen in Iran is niet goed duidelijk. De motieven van Khatami zijn bekend: hij wil het isolement van Iran doorbreken. Het akkoord over Rushdie zal hem daarbij alleen maar helpen.

De motieven van de conservatieven zijn in deze moeilijker te doorgronden. Misschien hebben zij behoefte aan rugdekking, of op zijn minst enige rust aan het westelijke front, nu Iran kans loopt in oorlog te geraken met de Taliban in Afghanistan. Het is juist Khamenei die belang heeft bij het conflict met de extreem-fundamentalistische buren.

De Iraanse volkswoede over de moord door Taliban-eenheden op Iraanse diplomaten en een journalist, wist Khamenei al om te zetten in politieke winst. Bovendien wordt hij in geval van oorlog met Afghanistan opperbevelhebber van de strijdkrachten. Met de bijzondere volmachten die dat oplevert, kan hij een wellicht doorslaggevende aanval op het Khatami-kamp openen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden