Rupsje Nooitgenoeg

Jan van V., vastgoedhandelaar te Heemstede, is een nette man. Maar wel eentje die op grote schaal de wet zou hebben overtreden....

De grootste FIOD-actie in de geschiedenis begon voor Hans Braam met een harde klop op zijn slaapkamerraam. De gepensioneerde bollenboer schoof zijn gordijn opzij om te zien wie hem om half acht ’s ochtends lastigviel. Precies op dat moment vielen, op 13 november 2007, 600 opsporingsambtenaren op 54 plaatsen binnen in Nederland, België en Zwitserland. Braam liep naar zijn voordeur om een tienkoppige zoekploeg, onder leiding van een rechter-commissaris en een hulpofficier, binnen te laten. Dit was al maanden voorbereid, zeiden ze. Maar het ging niet om hem.

De FIOD was geïnteresseerd in zijn overbuurman aan de Kadijk in Heemstede: Jan van V., bewoner van landgoed Bloemenoord, ex-directeur vastgoedontwikkeling Bouwfonds Nederlandse Gemeenten – en nu hoofdverdachte in de vastgoedfraudezaak.

De rechercheurs wilden in de oude bollenschuur kijken die Van V. van Bram Braam huurde. Hij deed zijn klompen aan en ging de opsporingsambtenaren voor. Nadat hij de schuur had geopend, konden ze zien wat Van V. daar bewaarde: een stapel stenen.

Niet iets van buitenissige (informatieve) waarde, maar wel symbolisch voor de handel waarmee Van V. multimiljonair was geworden: het vastgoed, dat in de markt wordt omschreven als het verhandelen van stapels stenen.

Op hetzelfde tijdstip werd aan de overkant van de Kadijk Van V. door de FIOD overvallen. De rechter-commissaris belde aan bij het donkergroene ijzeren hek, en via de oprijlaan kwam het gezelschap uit bij de in 2001 gebouwde roze villa met zwembad en tennisbaan. Kamer voor kamer werd de villa uitgekamd, terwijl een rechercheur de computers naliep, usb-sticks verzamelde en de telefoons bekeek. Kast voor kast werd het pand nagelopen. Een notulist hield nauwgezet bij wat in welke doos terechtkwam. Alles werd op een centrale plek in het huis neergezet, en later in een gereedstaand FIOD-busje geschoven.

Vier auto’s

Vier auto’s
De FIOD nam niet alleen (vermoedelijk) bewijsmateriaal mee. Voor de vier auto’s van Van V. stond een vrachtwagen met oplegger klaar. Zijn motoren en bromfiets werden meegenomen. De werken van landschapsschilder A.C. van Noort, die de bollenvelden nabij het landgoed op linnen had vastgelegd, werden van de muren gehaald. Na drie uur was de klus geklaard, zelfs de trouwringen moest het echtpaar Van V. inleveren.

Vier auto’s
Jan van V., multimiljonair en al tien jaar geleden door Quote geschat op circa 10 miljoen euro, werd gearresteerd. Hij zit nog steeds in het huis van bewaring in Zwaag. Per dag zit hij 23 uur in de cel. Zijn vrouw en kinderen mag hij niet zien. Met andere gedetineerden heeft hij geen contact.

Vier auto’s
Bij zijn aanhouding werd beslag gelegd op zijn landgoed en al zijn bezittingen aan terreinen, schuren, tuinen en bossen rond zijn huis. Totale waarde: bijna 64 miljoen euro, het bedrag dat hij naar schatting heeft overgehouden aan de fraude. In het kantoor Van V. in Hoofddorp, Landquest, werd eveneens een inval gedaan; vele dozen werden meegenomen. Door zijn aanhouding is zijn bedrijf inmiddels in moeilijkheden gekomen.

Vier auto’s
Zijn vrouw bracht ’s morgens in haar Discovery Landrover de kinderen naar school in Bloemendaal, begeleid door de FIOD. Zij mocht haar drie auto’s houden.

Vier auto’s
De opsporingsambtenaren hadden overal in het land en van allerlei diensten mensen gerekruteerd. Drie weken eerder kregen de zeshonderd die voor de hele klus stonden genoteerd bericht dat de actie eraan kwam. Waar het om ging, werd niet tot in detail verteld. Op 11 november kwam de melding dat het over twee dagen loos ging. Een dag voor de mega-actie volgde een inhoudelijke briefing.

Vier auto’s
Net zoals de andere 53 plekken had het landgoed van Van V. een pandcoördinator (‘paco’), die alles wist over Bloemenoord. De inval was in een draaiboek vastgelegd, met luchtfoto en bouwtekening. Om zeven uur moest iedereen zich melden. Ter plekke werd de inhoud van de zaak tegen Johannes Ferdinand van V. en de rest van de vastgoedfraudezaak besproken. Op twee A4-tjes stond het verhaal nog eens samengevat.

Vier auto’s
Het was een overwinning voor de FIOD-onderzoekers. Al veel langer wilde de opsporingsdienst aan de slag met de branche, die wordt gezien als broeinest van fraude en criminaliteit. De onderzoekers waren eerdere – grotendeels mislukte – onderzoeken naar bijvoorbeeld Willem Endstra niet vergeten. De Belastingdienst heeft inmiddels een vastgoedkenniscentrum.

Vier auto’s
Bij Van V. hoefde de FIOD zich geen zorgen te maken over ‘een gevaarsetting’; de vrees dat hij wapens zou dragen of in bewijsmateriaal zou verduisteren was ‘niet relevant’. Van V. was, net als de veertien andere verdachten, een nette man. Maar wel eentje die op grote schaal de wet zou hebben overtreden.

Vier auto’s
In de kern draait de zaak om het ‘gunnen’ van deals. Van V. liet in zijn tijd als Bouwfondsdirecteur een aantal kantoorkolossen bouwen. Projectontwikkelaars die mee wilden doen aan die projecten, moesten ‘advieskosten’ en andere fees betalen. Dat geld kwam via een omweg terecht bij Van V. persoonlijk of bij andere verdachten, en werd doorberekend aan het Bouwfonds.

Vier auto’s
Later kwam Wil F., directeur van de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds, in beeld. Met F., die besliste over de (ver)koop van grote stapels stenen, was het goed zaken doen. Ook dit gunnen had zijn prijs: F. wilde best Philipsbezit tegen een lage prijs van de hand doen, maar dan moest er wel betaald worden aan bepaalde advies-bv’s, die wellicht F. zelf waren.

Vier auto’s
Die manier van zaken doen was tot in de inval gangbaar in de vastgoedmarkt. Elke grote handelaar kan zo een aantal grote deals noemen waarbij pensioenfondsen, verzekeraars of woningcorporaties onder mogelijk verdachte omstandigheden grote pakketten woningen en kantoren van de hand hebben gedaan. De verbazing in de markt geldt de omvang (het gaat om duizenden woningen en tientallen miljoenen), maar vooral het feit dat de FIOD er nu bovenop is gesprongen. Jarenlang leek het geen enkel probleem te zijn.

Eau de cologne

Eau de cologne
Van V. had de inval niet zien aankomen. Hij was niet eerder met justitie en de FIOD in aanraking geweest. Op het moment dat in juni het strafrechtelijk onderzoek in gang werd gezet, was hij met iets anders bezig: hij kocht de rechten van Boldoot, het oudste eau-de-colognemerk van Nederland (1787).

Eau de cologne
Van V.’s grootvader, die getrouwd was met een Boldoot-nazaat, had het merk in 1961 verkocht aan Akzo. En nu had kleinzoon Jan het teruggekocht van Coty Beauty, de grootste geurenfabrikant van de wereld. De trotse Van V. in een persbericht: ‘Het merk is eindelijk weer in handen van de familie. Ik heb het merk gekocht uit eerbetoon aan mijn grootvader die ik helaas nooit gekend heb.’

Eau de cologne
Buren kennen Van V. vooral als de man die ze in het weekeind zagen hardlopen, en die in de zomer van 2007 zijn vijftigste uitbundig had gevierd. Het was een komen en gaan van Bentley’s aan de anders zo stille Kadijk. Aan de overkant was een parkeerterrein ingericht, net achter een oude bollenschuur, eveneens bezit van Van V. Butlers stonden klaar om het bezoek te begeleiden naar het huis.

Eau de cologne
Begin jaren negentig kocht Van V. landgoed Bloemenoord van de familie Rhodius, rijk geworden in de internationale wolhandel. Het complete terrein bestond uit een koetshuis, een tuinmanswoning, Dennenheuvel en het voormalige gasthuis Bloemenoord, dat al geruime tijd leegstond. Felix Rhodius, voormalig directeur van het kabinet van de koningin en de man die in 2000 Edwin de Roy zou hebben laten doorlichten door de Binnenlandse Veiligheidsdienst, verkocht het pand aan Van V., vertelt hij, samen met zijn broer.

Eau de cologne
Nog één keer zou Rhodius op landgoed Bloemenoord komen, om in de nieuwe villa samen met zijn broer te eten. ‘Het was prachtig en zeer gerieflijk, maar natuurlijk niet meer herkenbaar voor ons’, zegt Rhodius. Zijn broer woont nog steeds in de aangrenzende tuinmanswoning.

Eau de cologne
Van V. was op zoek naar grandeur. Als nazaat van ’s lands bekendste parfumfamilie, maar ook als landgoedeigenaar. Dat laatste lukte echter slecht. Van V. had te weinig grond om de fiscaal aantrekkelijke status van landgoedeigenaar te kunnen claimen. Voor een vastgoedman als hij, een man die over een uitgebreid netwerk beschikt, was het bijna een belediging: te weinig grond. Daarom moet zijn overbuurman, de bollenboer, helpen. Hij probeert aanhoudend Braam ervan te overtuigen de familiebollengronden te verkopen, zoals al eerder gebeurde. Ook was er een verzoek om op de plek van de oude bollenschuur nieuwbouw neer te laten zetten, wat de gemeente niet toestond.

Eau de cologne
En zo gaat ook rond zijn eigen huis het werk door voor de vastgoedman. Hans Braam: ‘Dat is typisch Jan: hij kan nooit stoppen. Hij is net rupsje Nooitgenoeg.’

Eau de cologne
Het begint allemaal met hebzucht, zegt een vastgoedman. Van V. verschilt daarin niet van de rest van de vastgoedmannen – mannen met grote huizen en grote boten die willen scoren, deals willen maken. Er is nooit genoeg, dat vooral. ‘Als een vastgoedman in de buurt van een spiegel komt, moet hij er altijd even in kijken’, zegt een handelaar. ‘Het is een wereld vol narcisten: hebzuchtige narcisten.’

Eau de cologne
‘Bij Jan begon het met een brandende ambitie’, zegt een van zijn eerste werkgevers, Willem de Rooij, ooit verbonden aan projectontwikkelaar Jonk de Rooij. Jan was ‘een broekie’ en ‘een slim ondernemend baasje’. Jonk, zijn oom, gaf hem een baan. Hij moest Kennemerhaghe, een bedrijfsverzamelgebouw, op de grens van Heemstede en Aerdenhout, vol krijgen met huurders. Dat deed hij met gemak. Hij begon er in 1989 zijn vastgoedbedrijf en de notaris die veel van de nu door FIOD onderzochte deals begeleidde, Kloeck & Einardson, zit nog steeds in dit gebouw.

Eau de cologne
‘Het zat er dik in dat hij snel voor zichzelf zou beginnen’, zegt De Rooij. Van V. was goed in combineren, heet het nu. Partijen bij elkaar brengen die iets aan elkaar hebben. Op de website van Het vastgoedbedrijf Landquest, dat hij in 2001 na zijn loopbaan bij het Bouwfonds oprichtte, blijkt dat nog steeds zijn grootste kwaliteit: ‘Een veelheid van schrijven. Een optelsom van fasen. En een knooppunt van belangen. Projectontwikkelen is vooral managen.’

Bedachtzaam

Bedachtzaam
Jan staat bekend als bedachtzaam. ‘Wat hij doet, doet hij niet zomaar’, weet een makelaar. ‘Hij is slim en heeft een eindeloos geduld’, vertelt een vastgoedhandelaar. ‘Hij weet dat je bij een deal moet wachten om een nog betere deal te krijgen. Hij wacht als een echte heer kalm op zijn prooi.’

Bedachtzaam
Met zijn vastgoedbedrijf raakte hij al snel betrokken bij grote deals en bij omvangrijke projecten, zoals de bouw van het nieuwe kantoor van verzekeringsmaatschappij Marsh & McLennan in 1993. Dat deed hij samen met aannemer Van Wijnen, met wie hij vervolgens in Duitsland aan de slag ging.

Bedachtzaam
Een belangrijke rol in het zakelijke verkeer is er altijd geweest voor zijn ‘ome Nico’ V., inmiddels ook verdachte in de vastgoedfraude. V. was eerder directeur van het advertentiebedrijf van de Dagbladunie. Vanaf het eerste moment dat Van V. voor zichzelf begon als projectontwikkelaar, was zijn oom erbij.

Bedachtzaam
Nico is een flamboyante verschijning met zijn bruine huid en zonnebril, de mooie jonge vrouwen in zijn kielzog en zijn paardenstaart in de nek. De Hagenaar staat Jan overal bij, en laat iedereen weten dat ‘hij een Jood is die niet vergast is omdat hij in de oorlog in een Jappenkamp in Indonesië zat’.

Bedachtzaam
Toen Van V. in 1995 zijn eigen bedrijf voor veel geld verkocht aan het Bouwfonds om daar directeur vastgoedontwikkeling te worden, nam hij Nico mee als adviseur. ‘Als onzichtbare spin in een onzichtbaar web’, zo omschreef V. zelf zijn functie. Hij geldt als ‘een rommelaar en ritselaar’ en vormt een curieuze combinatie met de als serieus bekend staande Van V.

Bedachtzaam
Een andere oom van Van V., het voormalige CDA-Tweede Kamer-lid Thijs van Vlijmen, had zo zijn bedenkingen bij dit samenwerkingsverband. Nico V. genoot weinig vertrouwen in de familie, vooral door zijn onnavolgbare levenswandel.

Bedachtzaam
De komst van Jan van V. en ome Nico bij het Bouwfonds wekte verbazing in de vastgoedwereld. Het Bouwfonds Nederlandse Gemeenten gold als een rustige, ietwat archaïsche organisatie, en werd nu geconfronteerd met ‘meer wilde methoden’ van het nieuwe duo.

Bedachtzaam
Ook nieuw was de spirituele inbreng, en de wijze waarop de klanten daarmee in aanraking kwamen. Nico V. had workshops bedacht over het heelal, liet (potentiële) klanten met limousines ophalen. Bij relatie-evemenenten kookte Cas Spijkers. Ook werden de brochures groter en glimmender, met enorme kleurenfoto’s.

Bedachtzaam
Buurman Hans Braam houdt van zijn uitzicht, zegt hij, en trekt aan zijn sigaartje. Hij is nog in onderhandeling met Van V. over de verkoop van de bollengronden. Wat hij niet wil: dat er op zijn grond een kantoor komt, zoals Van V. misschien wel wil. En van zijn huis moet de overbuurman ook afblijven. ‘Maar ik heb geen haast, hoor. Ik zie wel wat er van komt met Jan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden