Run op nieuw kankermedicijn

Een keer in de drie weken een half uur een infuus en de kankercellen worden kleiner of verdwijnen. Het lijkt een wondermiddel voor uitbehandelde patiënten met Hodgkinlymfoom, een vorm van lymfklierkanker. Een half jaar geleden maakte de producent de werking van het middel op een congres bekend en sindsdien wordt het bedrijf overspoeld met aanvragen.

AMSTERDAM - SGN-35 (officiële naam Brentuximab Vedotin) bestaat uit een antistof waaraan een gif is gekoppeld, zegt de Nijmeegse hematoloog John Raemaekers, gespecialiseerd in de behandeling van lymfomen. De antistof bindt zich aan een eiwit (CD30) op de tumorcel, dringt naar binnen en ontkoppelt daar het gif. Dat zorgt ervoor dat de celdeling wordt stopgezet en de tumorcel sterft. Omdat het CD30-eiwit nauwelijks op gezonde cellen voorkomt, pakt het middel gericht de tumoren aan.


De eerste studie, vorig jaar gepubliceerd in het New England Journal of Medicine, was alleen bedoeld om de dosering en de veiligheid vast te stellen, maar de resultaten waren zo opmerkelijk dat meteen een wereldwijde tweede studie werd opgezet. Daaraan deden 102 patiënten mee bij wie op termijn geen enkele behandeling had geholpen. Bij 75 procent nam de tumorgrootte met de helft af, bij eenderde verdween de tumor helemaal.


Er zijn bijwerkingen, waarschuwt Raemaekers. De belangrijkste is neuropathie, slapende vingers en voeten. Dat kan zo ernstig zijn dat het gevoel erin verdwijnt. Ook kan het medicijn een aanslag betekenen op het beenmerg, wat bij verzwakte patiënten tot infecties kan leiden. 'Toch zijn de resultaten spectaculair te noemen', zegt Raemaekers.


Een derde studie gaat binnenkort van start. De Amerikaanse producent Seattle Genetics en het biofarmaceutische bedrijf Millennium Takeda proberen een snelle registratie voor elkaar te krijgen. Tot die tijd stellen ze het medicijn wereldwijd gratis beschikbaar aan patiënten in een zogeheten patient named programma. Omdat de succesvolle studies tot nu toe zijn verricht bij uitbehandelde patiënten komt alleen die groep in aanmerking. Patiënten moeten minstens drie behandelingen hebben ondergaan óf een stamceltransplantatie. Artsen moeten het middel per patiënt aanvragen, het bedrijf beoordeelt ieder geval apart. In de toekomst moet blijken of het medicijn ook werkt bij onbehandelde patiënten, vlak na de diagnose.


Een handvol Nederlandse patiënten is of wordt behandeld, van wie vier op de afdeling hematologie van het UMC St Radboud. Een aantal is in afwachting van levering van het medicijn. In die laatste groep groeit de onrust, merkt Raemaekers. Het bedrijf moet een stuwmeer van aanvragen wegwerken waardoor het weken kan duren voordat de infuusvloeistof arriveert. 'In die tijd kan hun situatie verslechteren.'


Daar komt bij dat niet alle aanvragen worden gehonoreerd en dat vergt onderhandelingen. Een paar dagen geleden heeft de producent de eisen aangescherpt: patiënten moeten in elk geval een stamceltransplantatie hebben gehad waarna de ziekte moet zijn terug gekeerd. De reden is onbekend, zegt Raemaekers 'Mogelijk heeft het te maken met de bulk van aanvragen, misschien wil het bedrijf de groep homogeen houden. Ook in de studies hadden de patiënten een transplantatie gehad.'


Het komt erop neer dat van de kleine groep uitbehandelde patiënten alleen de groep mag meedoen met de minst slechte prognose. Want patiënten krijgen pas een stamceltransplantatie als ze goed hebben gereageerd op eerdere behandelingen. Sommige patiënten grijpen door het besluit alsnog mis. Samen met collega's in andere academische ziekenhuizen staat Raemaekers in nauw contact met het Amerikaanse bedrijf. 'Het is fantastisch dat wij dit medicijn nu al mogen gebruiken en we hebben de plicht dat heel zorgvuldig te doen. Ik zeg niet meteen dat het een wondermiddel is maar ik begrijp dat het voor patiënten wel zo voelt.


Het lijkt een wondermiddel tegen Hodgkinlymfoom. Tumoren worden kleiner, of verdwijnen. Ook in Nederland wordt er al een handvol patiënten mee behandeld.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden