Ruimtevaartstad

De Russen zijn weer trots op hun ruimtehelden. In Moskou zijn kosmonauten bijgezet naast Lenin, liefhebbers kunnen zich in een oude Sojoez proppen....

Een wirwar van houten schrootjes, gipsplaten en oude stoelen blokkeert de ingang van het Russische ruimteveer de Boeran in het Moskouse Gorkipark. De afgebladderde kermisattractie tot voor kort het symbool van de teloorgang van de Russische ruimtevaart krijgt een grondige onderhoudsbeurt. Want hier aan de oevers van de Moskva moet een heus Kosmospark verrijzen, te vergelijken met La Cite l'Espace in het Franse Toulouse.

In de Boeran zal een ruimtevluchtsimulatie te zien zijn; bewegende stoelen moeten de ervaring nog levensechter maken. Er komt een expositie met foto's en ruimteparafernalia, een educatief programma en 'als het allemaal goed gaat' een model van het ruimtestation Mir, vertelt commercieel manager Tamara Zjoekova.

In 1988 maakte de Boeran geslaagde onbemande ruimtevlucht. Sindsdien viel de Sovjet-Unie uiteen, werd de geldkraan voor het kostbare ruimteprogramma dichtgedraaid, en bleven de Russen naar de kosmos vliegen met de in de jaren zestig ontworpen, veel goedkopere ruimtecapsule Sojoez.

Voor de Russen resteerde slechts de heimwee naar vervlogen tijden, de tijden dat de Sovjets de Amerikanen op alle fronten versloegen met de lancering van de eerste satelliet (de Spoetnik in 1957), het eerste ruimtehondje (Laika in 1958), de eerste mens (Joeri Gagarin in 1961), de eerste vrouw (Valentina Teresjkova in 1963), de eerste ruimtewandeling (Aleksej Leonov in 1965) en de duurterecords in de ruimtestations Saljoet en Mir (jaren tachtig en negentig).

Het afgelopen decennium ontdekten de Russen de marketingwaarde van deze ruimtevaartnostalgie. Zelfs buitenlanders zijn tegenwoordig welkom in de ooit supergeheime ontwerpfabriek RKKEnergia in de Moskouse voorstad Koroljov. Ze mogen er, als ze een fax aan de directeur hebben gestuurd en 35 dollar per persoon hebben betaald, de donkerbruin geschroeide Vostok aanraken waarmee Joeri Gagarin ruim veertig jaar geleden als eerste door de kosmos vloog. En wie zich in foetushoudingpropt in de Sojoez T-3, die in 1980 op aarde terugkeerde, mag zich even de Nederlandse astronaut Andruipers wanen. Die zal op 19 april in een vergelijkbare capsule naar het Internationaal Ruimtestation ISS afreizen.Het opleidingscentrum voor kosmonauten in Sterrenstad, waar ook Kuipers tweealf jaar trainde, is eveneens op afspraak en tegen betaling te bezichtigen. In het museum daar veel ruimtepakken, medailles en Gagarins werkkamer, evenals zijn halfvertenbrande portemonnee en een brokstukje van de straaljager waarin Volksheld Nummer 1 in 1968 verongelukte. Voor 250 dollar kun je er een ruimtevluchtsimulatie meemaken.

Ook zonder veel geld is Moskou een paradijs voor ruimtevaartliefhebbers. Op het Gagarin-plein is Ruslands goedlachse eerste ruimtevaarder vereeuwigd in titanium op een torenhoge zuil, als een net gelanceerde raket. De urnen van de eerste kosmonauten en van ontwerper Koroljov zijn bijgezet in de Kremlinmuur aan het Rode Plein, te bezichtigen in combinatie met het buitenaards ogende gebalsemde lichaam van Lenin.

Iets ten noorden van het centrum ligt het Herdenkings Museum voor de Kosmonauten, onder een hoge zilverkleurige raket. Dit kleine sovjetmuseum lijkt verdacht veel op een kerk: achterin de donkere ruimte staat voor een glas-in-loodraam een drie meter hoog bronzen beeld van een kosmonaut met gespreide armen. Hier kun je je vergapen aan de eerste wezens die levend uit de ruimte terugkeerden: de opgezette kosmoshondjes Belka en Strelka. Een paar maanden na hun ruimtereis in 1960 baarde Strelka zes gezonde puppies.

Tegenover de hondjes staat een maanpak naast een zelfrijdend zilverkleurig maanlaboratorium dat regelrecht uit een van de eerste Star Wars-films lijkt te komen. Beide attributen zijn nimmer gebruikt. Nadat Neil Armstrong in 1969 als eerste een voet op de maan zetten, staakten de Sovjetautoriteiten het maanprogramma.

Sinds 1 februari vorig jaar is er sprake van een kleine kentering in het imago van de Russische ruimtevaart. Op die dag spatte de Amerikaanse spaceshuttle Columbia in duizenden stukken uiteen en staakte de NASA tijdelijk het shuttleprogramma. De Russische Sojoez was in klap de laatste levenslijn met het prestigieuze ruimtestation ISS.

De heimwee naar vervlogen tijden maakt in Rusland plaats voor voorzichtige trots. Volgens manager Zjoekova in het Gorki-park staakten de Russen hun ruimteveerprogramma in 1988 dan ook niet zozeer uit geldgebrek, maar uit realiteitszin. 'De Boeran was niet rendabel en te gevaarlijk, net als de Amerikaanse spaceshuttle. Hoeveel Amerikaanse astronauzijn de afgelopen jaren wel niet om het leven gekomen? De Russen voorzagen dat, en gebruikten de techniek voor nieuwe ruimtevaartprogramma's.'

Een knap staaltje geschiedvervalsing, dat het vast goed zal doen in het educatief programma van het nieuwe Kosmos-park. Als dat er ooit komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden