Ruimte zat!?

Turkije is uitgegroeid tot de populairste bestemming voor een vliegvakantie. En dus rukt het beton op langs de zuidkust. Schrikbeelden van de Costa Brava doemen op....

Tientallen halfafgebouwde beachclubs liggen eng nauwkeurig naast elkaar aan het langgerekte Lara Beach, vijftien kilometer van badplaats Antalya. Aan de lange, rechte weg waar vrachtauto's af en aan rijden, loopt om de honderd meter een keurig pad naar gloednieuwe strandhuizen. De net geplante palmboompjes staan er ieletjes bij. Zongebruinde jongeren zijn druk bezig de strandhuizen aan te kleden.

Even verderop verrijzen megalomane hotelresorts. Grote appartementencomplexen staan er naakt bij. Maar er wordt ondanks de verzengende hitte hard gewerkt: wat nu nog op een spookdorp lijkt, moet een complete strandstad worden. Hotelressorts met voetbal-en tennisvelden, sauna's, fitnessruimten, complete gezondheidscentra met bubbelbaden, massagedames en modderbehandelingen, en talloze zwembaden en aquaparken en theaters. De 'nieuwe toeristische zone' moet in 2005 dlapper worden van de Turkse zuidkust.

Antalya en Alanya zijn volgebouwd. Maar tussen die twee grote Turkse badplaatsen liggen lange stranden aan voornamelijk onbebouwd terrein. Op de route tussen Antalya en Alanya, zo'n 140 kilometer, ligt rechts de zee. Links zie je in de verte de bergen liggen. Daartussen een kaal gebied, hier en daar een dorpje, een boerderij, enkele tomaten-en bananenkassen. Hier kan worden gebouwd!

Turkije bouwt zich suf om de wassende stroom toeristen op te vangen. In 1990 kwamen er 5,4 miljoen toeristen naar Turkije, vorig jaar bijna veertien miljoen. En het einde van de groei lijkt nog niet in zicht. Dit jaar stoot het land Spanje van de troon als populairste bestemming voor de Nederlandse toerist. Brachten in 1994 nog 180 duizend toeristen een bezoek aan Turkije, dit jaar zullen dat er meer dan een miljoen zijn, zo verwacht brancheorganisatie ANVR.

In Alanya ging het mis. Het dorpje aan de Middellandse Zee werd in de jaren tachtig en negentig in rap tempo omgebouwd tot een flinke stad. Hoog wilde men vanwege de horizonvervuiling niet bouwen, maar aan de groei in aantallen hotels, restaurants en discotheken leek geen einde te komen. Waar de afgelopen decennia korden gebouwd¿is gebouwd.

Tussen de zee en de berghelling ligt slechts beton. Parken kent Alanya nauwelijks, groen valt er niet te ontdekken. Aan de lange boulevard staan lage flatgebouwen.

Alanya is nu vol, erkent burgemeester Hasen Sipahiog.lu. 'Aanvankelijk maakten we dezelfde fouten als Spanje, we bleven maar hotels neerzetten. Daar hebben we van geleerd. We hebben besloten dat we er niks meer bijbouwen. Er is geen plek meer, de huidige 120 duizend bedden zijn het maximum. Laten ze elders maar bouwen.'

'We gaan Alanya opnieuw indelen', zegt directeur planning Sibel Bulut. 'Meer groen, meer plekken om te recren. We moeten van Alanya weer een echte gemeenschap maken. Daarom zijn we ook dol op Duitsers en Nederlanders die hier appartementen kopen. Ze blijven in de winter en ze betalen goed.'

Alanya is verworden tot een schreeuwerige discobadplaats, een soort Benidorm. Lange rijen hotels afgewisseld met disco's bepalen het strandbeeld. Winkeliers klampen toeristen aan, praten hen de winkel in om hun veelal nepmerkartikelen te slijten. Verveelde obers hangen voor hun terrassen en spreken vrouwen aan voor een afspraakje 's avonds in de disco.

De burgemeester zegt het tij te willen keren. Alanya moet een hoogwaardige badplaats worden. En daarom leidt hij de gemeente als directeur van een bedrijf: niets lijkt te gebeuren zonder zijn toestemming. Er worden hoge eisen gesteld aan service. Een winkelier die toeristen lastigvalt, kan een week sluiting van zijn tent verwachten. Tweede klacht? Twee weken sluiting. Derde klacht: een maand! En bij de vierde keer kan hij vertrekken. Andere eis: winkel 's zomers open, dan ook in de winter. 'We laten het hier in de winter niet veranderen in een woestijn.'

De nood is hoog. Toeristen die niet zijn gediend van opdringerig personeel en het lawaaiige Alanya een beetje zat zijn, vluchten naar kleinere plaatsjes verderop. Die beginnen ook al aardig vol te lopen, want de investeerders trekken mee.

De toeristen in Side bijvoorbeeld, een kleine badplaats tussen Alanya en Antalya, blijken vooral vluchtelingen uit de drukkere toeristenoorden. Aanvankelijk waren het vooral Duitsers die naar Side trokken, maar de Nederlanders rukken op. 'Alanya is me te vol', zegt Bregje van de Ven op het strand in Side. 'Dat begint op de Costa Brava te lijken. Hier is alles nog authentiek. Heerlijk voor een vakantie tussendoor. Culturele uitstapjes doen we niet, nee zeg. Je kunt de bergen in, maar als ik dat wil, ga ik wel naar Toscane.'

Het gepensioneerde echtpaar Vinders uit Hoensbroek (halfpension in een bungalowpark) is voor de derde keer in Turkije. 'We komen graag in Side. Het is lekker rustig, mensen zijn vriendelijk, eten is lekker, veel groen, mooie excursies', zegt Annie Vinders.

'We gaan nog wel eens naar Mallorca', vertelt Wil Vinders. 'Maar daar is het veel drukker.' 'En Turkije is veel goedkoper', vult Annie aan. 'We zitten hier drie weken voor 700 euro, vlucht, elke dag ontbijt en avondeten inbegrepen. En lekker! In Mallorca ben je het dubbele kwijt.'

De populariteit liet Side niet onberoerd. 'We groeiden aanvankelijk te hard, en dat veroorzaakte flinke milieuproblemen', zegt Cengiz Haydar Barut van Barut Hotels. 'We kregen het afval niet weg, overal lagen vuilniszakken op straat. We vergaten dat je eerst een goede infrastructuur moet hebben, voordat je flink gaat bouwen. Sinds een jaar of vijf zijn die problemen onder controle. We moeten Side dus niet te groot maken. Maar voorlopig stuiten we nog niet op milieugrenzen. Langs de kust is er nog volop ruimte.'

De burgemeester van Alanlya ziet al het bouwen aan de kust met lede ogen aan. Hij maakt zich vooral zorgen om wer wordt gebouwd: grote all-inclusive hotels, megacomplexen die als enclaves aan de kust liggen. Toeristen komen het terrein niet af, en geven dus ook geen geld uit in de stad.

Turkije is juist geliefd om dergelijke hotels die voor prijs alles bieden. Vooral onder gezinnen met kinderen tot een jaar of tien zijn de megahotels populair. Eten en drinken is vrij verkrijgbaar, geen gezeur meer om geld voor een ijsje, en naast het aquapark met vier glijbanen zijn er ook de rustige zwembaden om een baantje te trekken. Vijf themarestaurants, anders wordt het saai.

De familie Bonnewit uit Berkel en Rodenrijs brengt haar vakantie door in Kremlin Palace. 'We zijn hier voor de derde keer. De service is goed, de mensen zijn aardig, alles is schoon, prachtige zwembaden, het hotel is supermooi. De mensen geven je nog het gevoel dat je welkom bent. In Spanje hadden we ook zo'n zogenaamd alles inclusief arrangement, maar dan kreeg je maar twee drankjes, mocht je slechts in een beperkt aantal restaurants eten. Je werd behandeld als een parasiet.'

'De markt vraagt erom', zegt eigenaar Barut van de Barethotelketen. 'Eerst had ik een halfpension hotel in Side en dat wilde ik zo houden. Halfpension voldeed prima. Maar toen na het uitbreken van de oorlog in Irak de toeristen wegbleven, moest ik wat. Bood ik zowel allinclusive als halfpension aan. Wat bleek? Niemand nam halfpension, zelfs de vaste gasten niet.'

De concurrentie is groot, merkt Barut.

Dus hij moet wel, zegt hij. 'Aanvankelijk had je de investering in een nieuw hotel na zeven jaar er wel uit. Nu duurt het langer dan tien jaar. Iedereen schraapt om maar zo goedkoop mogelijk te kunnen blijven. Zolang de lonen laag zijn en het voedsel weinig kost, kan Turkije ook goedkoop blijven. Een gast in een all-inclusive hotel van duizend bedden kost zes euro per dag.'

Om de bouwwoede in goede banen te leiden, is in de badplaats Belek een investeerdersgroep gevormd, Betuyab, onder auspicivan de overheid. 'We letten scherp op de natuur. Komen de investeerders een kolonie schildpadden tegen, bouwen ze verderop verder,' zegt directeur Nihat Gvan Betuyab. 'Nog 8500 bedden kan Belek hebben. Over drie jaar stoppen we hier met bouwen, anders moeten we bossen gaan kappen. Aan de lange stranden is nog plek genoeg, hier niet meer.'

Er is nog een trend die ruimte vreet: het bouwen van sportcomplexen. De grote investeerders hebben hun blik laten vallen op overwinterende sportploegen. Surfers, hockeyers, basketballers, ze zijn allemaal welkom, zegt G Vooral golfbanen zijn populair als investeringsobject. Vijf golfbanen van achttien holes gaat Belek aanleggen, en dan heeft het dorpje er elf.

'De overheid heeft ons gevraagd in Zuid-Turkije honderd golfbanen te bouwen', zegt Ali S¿ ahin van Gloria Golf Ressort. 'Technisch kan dat wel, maar daar hebben we het personeel niet voor. Het kost me een jaar om iemand op te leiden die het gras kan maaien.' Maar hij voorziet voorlopig geen einde aan de groei. 'Bijna de helft van de Duitsers heeft een slecht beeld van Turkije. Als dat beeld wordt bijgesteld. . . dan gaat het dak eraf.'

En golfbanen zijn goed voor de natuur, meent hij. 'Wij conserveren de bomen, nummeren ze zelfs en we zijn verplicht te goed te onderhouden. Aanvankelijk was er een verbod bos te kappen om zo hotels te kunnen bouwen. Heel gek, maar plots brandde dat bos af en kon er toch een hotel worden neergezet. Dan kun je er beter een golfbaan van maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden