Ruimte op rechts

Uit de stofwolken van het fortuynisme verrijst een rechts-radicale beweging. Leefbaar Rotterdam en LPF zijn braaf geworden. NieuwRechts van Michiel Smit wil profiteren van het onbehagen....

Op vrijdagmiddag wordt er nagedacht op het Rotterdamse partijkantoor van Michiel Smit, gemeenteraadslid en partijleider van NieuwRechts, Nederlands nieuwste rechts-radicale partij. Dan komt de Van Oldenbarneveltdenktank bijeen, een groeiende club van enkele tientallen studenten, afkomstig van zowat alle Nederlandse universiteiten. In zeker twee opzichten is deze denktank een hypermodern politiek fenomeen: de deelnemers zijn jong, stuk voor stuk nog geen dertig, en ze kenden elkaar in veel gevallen al van internet, van een van de rechtse discussiefora die na de moord op Pim Fortuyn een ongekende bloeiperiode doormaakten. Pas na die voorzichtige, vaak anonieme, online-ontmoetingen zien ze elkaar hier in Rotterdam nu ook in levenden lijve.

Onder naam van de raadspensionaris ('Een patriot die tot voorbeeld dient van ons allen') tracht de Van Oldenbarneveltdenktank het bondige puntenplan van NieuwRechts om te zetten in een heus beginselprogramma. Dat moet de partij slagvaardiger maken, beter bestand ook 'tegen de aanvallen van de linkse kerk'. Want kan dat wel, een verbod op islamitische scholen? Hoe zou remigratie van vreemdelingen geregeld kunnen worden? Hoe dient verdere machtsoverdracht van Nederland aan Europa voorkomen te worden? En was is de beste manier om 'de nationale trots' in Nederland te stimuleren? Zou het Wilhelmus bijvoorbeeld niet vaker gezongen moeten worden op scholen?

In die laatste categorie mag partijleider Michiel Smit graag zelf een duit in het zakje doen. Hij overweegt uitgave en verspreiding over de Rotterdamse scholen van een boekje met de teksten van 'typisch Nederlandse liedjes'. Smit: 'Ik zat laatst in het vliegtuig boven Nederland, kwam opeens dat deuntje in me op: In een groen, groen, groen, groen knollen-knollenland. Het klinkt gek, maar toen dacht ik: zouden de kinderen dat tegenwoordig nog wel leren op de scholen, in die klassen waar een meerderheid vaak niet eens meer goed Nederlands spreekt? Het is toch jammer als dat allemaal verloren gaat...'

Maar zijn dat geen overpeinzingen die doorgaans eerder in bejaardenhuizen dan in studentenhuizen worden gehoord? Peter (21), student muziekwetenschappen, Smits naaste medewerker én lid van de denktank, denkt te weten wat de jeugd bezielt: 'Deze generatie, die nu studeert, dat zijn de autochtone jongeren die met de derde, meest militante generatie moslimjongeren op school heeft gezeten. Ze weten uit eigen ervaring dat het fout gaat, dat groepen langs elkaar heen leven, dat er niks van die veelgeprezen integratie terecht komt. Dáárop is het een reactie.'

'Ik voel me niet thuis in mijn eigen stad. Kijk om je heen. Zijn we nou in Nederland of in Marokko? Geen Hollandse groenteboer, slager of bakker te bekennen. Het is allemaal Döner, Surigoud, Aboubakr, Amal. Je wordt niet op een ochtend wakker met de gedachte dat er te veel immigranten zijn. Dat gaat geleidelijk. Maar als ik dan toch één moment moet noemen: de dag toen de snackbar op de hoek werd overgenomen door Marokkanen en ik er opeens niet meer in het Nederlands een patatje-met kon bestellen.'

(Michiel Smit, partijleider van Nieuw-Rechts, wandelend over de West-Kruiskade.)

Gerard van Diessen is een gewone Rotterdammer. Dat zegt-ie zelf regelmatig. Zoals in: 'Er wordt op het stadhuis niet geluisterd naar gewone Rotterdammers zoals ik.' In zijn straatje in het Oude Westen waar hij al meer dan 35 jaar woont, is Van Diessen intussen wel wat gewend ('Soms lijkt het net of de Nederlandse Vereniging van Drugsdealers hier s avonds op de stoep vergadert.'), toch kan hij zich nog wel degelijk verbazen. Zoals toen de gemeente onlangs het plan opvatte om in de buurt een mobiele 'gebruikersplaats' voor drugsverslaafden neer te zetten. Van Diessen: 'Pal naast de speeltuin! Wat denken ze nou? Dat ze dat onder controle houden? Dat het hier niet nog een grotere teringzooi wordt?'

En dus, zegt Van Diessen, heeft hij het alle raadsleden gevraagd: 'Kom zelf eens langs, ga die wíjk in, kom kijken hoe de junks hier voor de deur op de stoep liggen.'

En? 'Tja, geen tijd hè! Druk druk druk op het stadhuis. Behalve Michiel Smit van NieuwRechts. Die stapt huppakkee op z'n fietsie en komt even langs.' En daarom mobiliseert Van Diessen nu samen met Michiel Smit het verzet in de buurt tegen de komst van de mobiele spuitbus. Ze gooien huis-aan-huis pamfletten in de bus, beramen protestacties. Van Diessen: 'En dan kunnen ze op het stadhuis honderd keer zeggen dat Michiel en zijn vrienden extreem-rechts zijn en fascisten en dat ik niet met hen moet omgaan: als ik met NieuwRechts iets kan bereiken terwijl de rest van de Raad te beroerd is om zelfs maar even te komen kijken, zal ik het echt niet laten.'

Michiel Smit (27) is sinds februari 2003 gemeenteraadslid voor NieuwRechts. Joop van Heijgen (49) is sinds begin oktober zijn tweede man. Beiden begonnen vorig jaar in de slipstream van Pim Fortuyn als raadslid voor Leefbaar Rotterdam, beiden haakten daar af uit verregaande ontevredenheid met de koers. 'Te braaf', zegt Smit. 'Slappe hap', vult Van Heijgen aan. Smit: 'Er is niks controversieels meer aan.'

Controversieel is Nieuwrechts des te meer. Smit doet alles wat Pim Fortuyn verboden heeft: hij flirt opzichtig met het Vlaams Blok van Filip Dewinter, toont zich gecharmeerd van de Italiaanse Lega Nord en onderhoudt innige contacten met bewegingen zoals de NNP, de Nieuwe Nationale Partij die de oude strijdkreet Eigen Volk Eerst in ere heeft hersteld. Daarmee profileert Smit zich meer en meer als het nieuwe politieke gezicht van radicaal rechts in Nederland. Niet in het minst omdat hij met provocatieve acties voortdurend de grens van de vrijheid van meningsuiting opzoekt en zijn partij daarmee in de schijnwerpers zet. Sprekend voorbeeld is zijn spotje met het partijlied: Sinds wanneer voelt u zich niet meer thuis in Rotterdam? Is dat sinds die imam zei dat u uw vrouw mocht slaan? TV Rijnmond weigerde het eerder dit jaar weliswaar uit te zenden maar bombardeerde het daarmee wel dagenlang tot nieuws.

Bij de linkse anti-fascistische onderzoeksgroep Kafka springen alle seinen op rood als de naam Smit valt. 'Michiel Smit is een typische representant van Fortuyns anti-vreemdelingenretoriek', zeggen ze bij Kafka. 'Smit slaat een brug van het fortuynisme naar extreem-rechts.'

Smit daarentegen ziet zichzelf eerder als een van de weinige overgebleven echte vertegenwoordigers van de ideeën van Pim Fortuyn: 'NieuwRechts is een duidelijke rechts-radicale volkspartij. Een partij voor de gewone man in de straat die wel weer eens iemand wil horen zeggen wat hij denkt. Geloof me, daar is een enorme behoefte aan.'

'Het belangrijkste kenmerk van Leefbaar Rotterdam is dat ze overal te laat mee zijn. De discussie over spreiding van allochtonen hebben ze volledig uit hun handen laten flikkeren. Moesten ze gaan zeggen dat ze het met de PvdA eens waren! Het is precies andersom. Leefbaar heeft nooit de consequenties willen aanvaarden van wat Pim zei, dat de islam een achterlijke cultuur is. Dat kan maar één ding betekenen: een absolute allochtonenstop. Liefst remigratie, maar dat moeten we nog uitwerken. Geen spreiding dus, daarmee verplaats je slechts de onvrede.'

(Joop van Heijgen, ex-Leefbaar Rotterdam, sinds 5 oktober gemeenteraadslid voor NieuwRechts)

Dinsdagmorgen. In de fractiekamer staan Michiel Smit en Joop van Heijgen gebogen over de stadsplattegrond. 'Kijk, dáár moet-ie komen', wijst Van Heijgen. Hij bedoelt de nieuwe mega-moskee in Rotterdam-Zuid die de gemoederen in de stad nu al maanden beroert. Van Heijgen: 'De minaretten worden hoger dan de lichtmasten van De Kuip.'

Een moskee als symbool voor alles wat NieuwRechts verafschuwt. Smit: 'Het gaat ons niet om die moskee an sich. Het gaat om de dominantie ervan. Een godsdienst die de scheiding van kerk en staat niet kent, die de gelijke rechten van mannen en vrouwen niet respecteert, willen wij niet zo nadrukkelijk in het straatbeeld zien.'

De telefoon gaat. Smit praat een paar minuten, hangt op en glimlacht: 'Interessant Joop. Alweer iemand uit de buurt die voorstelt om varkens los te laten op dat bouwperceel. Dan is het niet meer rein hè: totaal ongeschikt om een moskee op te bouwen.' Van Heijgen: 'Mmmm, misschien moeten we het gewoon maar eens doen. Kan een leuke actie worden...'

'Het is zeer interessant wat er in Rotterdam gebeurt. Op sommige terreinen zijn jullie al veel verder met beleid dat recht doet aan de gevoelens van de mensen. Zo'n debat over een allochtonenstop hadden wij in Vlaanderen ook graag aangevat. Maar dat is bij ons een absoluut taboe. Zover zijn wij nog helemaal niet.'

(Filip Dewinter, leider van het Vlaams Blok, op bezoek bij NieuwRechts in Rotterdam)

'Wij kunnen heel veel leren van het Blok', zegt Michiel Smit. 'Vooral qua organisatie. Het Blok zit strak en zeer hiërarchisch in elkaar. Iedereen kent zijn rol. Dat voorkomt problemen en geruzie zoals de LPF heeft gehad. Bovendien werken ze zeer efficiënt.'

Hij legt een tabelletje op tafel met sprekende cijfers: het Vlaams Blok geeft aan propaganda acht maal meer uit dan elke andere partij in België. De personeelskosten van de partij zijn daarentegen verreweg het laagst. Smit: 'Zo wil ik het ook. NieuwRechts als actiepartij, dicht bij de mensen. Een rechtse SP.'

Het begint er al aardig op te lijken. Toen Smit acht maanden geleden voor zichzelf begon stond hij er alleen voor. Inmiddels heeft hij een netwerk van 150 zeer betrokken vrijwilligers om zich heen verzameld. Zij zijn het die de partijpamfletten verspreiden en binnenkort, in een aantal wijken, het eerste exemplaar van de partijkrant (Openingskop: Mosknee!) huis-aan-huis rondbrengen.

Vervolg op pagina 17

NieuwRechts

Vervolg van pagina 13

Gedurende de week is Smits kantoortje een zoete inval van sympathisanten, die allemaal iets willen doen en Smit en passant verse thema's aanreiken: 'Môgge Michiel, heb je al gehoord dat er nou ook heroïnehoertjes in Kralingen lopen..?' Elke steekpartij, elke roofoverval, elke aanranding in Rotterdam, al dan niet toevallig door Antilliaanse of Marokkaanse jongeren, leidt steevast tot een stroom e-mail en telefoontjes naar zijn kantoor: 'Omdat u, mijnheer Smit, dit soort dingen tenminste nog durft te zeggen.'

Iedereen mag tegen Smit aanpraten, hij stuurt geregeld nieuwsbrieven rond én hij beantwoordt al zijn e-mail doorgaans binnen enkele uren. NieuwRechts-lid Marc Bajema (23), student archeologie en coördinator van de Van Oldebarnevelt-denktank: 'Ik durf te zeggen dat Michiel de best bereikbare politicus van Rotterdam is, misschien wel van het hele land.'

'We moeten ons niet laten wegjagen. Voor deze buurt is het te laat. Dit valt niet meer terug te draaien. Ik zoek mijn aanhang in wijken waar het nog niet zover is, waar de mensen bang zijn dat het gebeurt. Onderbuikgevoelens? Wellicht, maar je kunt niet alles rationaliseren. Het is een gevoel dat ik, en velen met mij, niet kunnen wegstoppen. Natuurlijk heeft het alles te maken met je wereldbeeld: een GroenLinkser ziet hier allemaal leuke exotische winkeltjes met oosterse snuisterijen. Ik zie drugsdealers.'

(Michiel Smit, wandelend in het Oude Westen van Rotterdam)

Woensdagavond. Florens van der Kooi staat samen met Michiel Smit in het Rotterdamse café Beukelsbrug, vanavond omgedoopt in NieuwRechts-café - oranje shawls en vlaggen aan de muur en overal campagneposters van Pim Fortuyn. Zo'n dertig aanhangers zijn bijeen voor de Hollandse Hap-avond: zuurkoolstamppot eten met NieuwRechts.

Van der Kooi is voorzitter van de Nieuwe Nationale Partij (NNP), bij de deelraadsverkiezingen in 2002 in Rotterdamse volkswijken als Vreewijk en Katendrecht goed voor respectievelijk 12 en 14 procent van de stemmen. Van der Kooi is trouw bondgenoot van NieuwRechts. Waarom? 'Omdat ik nu anderhalf jaar voor de NNP in de deelraad van het stadsdeel Feijenoord zit en er in al die tijd welgeteld één gemeenteraadslid in de deelraad is komen luisteren wat er speelt in de wijk: Michiel Smit. Dan krijg je dus situaties zoals laatst met burgemeester Opstelten die zegt: 'ik wist niet dat er gedeald werd in de Pauluskerk.' Sorry hoor, maar dat wist héél Rotterdam.'

In 1998 zag Van der Kooi de Centrumdemocraten van Hans Janmaat 'in elkaar donderen'. Dat was het sein om zelf politiek actief te worden. 'De ideeën waren al goed, maar ze werden zo vreemd uitgedragen. Als je van je vaderland houdt, hoef je niet in een zwart pakkie te gaan lopen met van die rare bandjes om. Ik zei tegen de jongens: weet je wel hoeveel mensen je afschrikt als je je zo op straat begeeft? Michiel denkt er net zo over. Michiel en ik, we bundelen de krachten.'

Twee stemmen hebben ze al. Cor en Bea staan een stukje verderop aan de bar. Allebei een baan bij een Rotterdams taxibedrijf, allebei vorig jaar 'natuurlijk op Pimmetje' gestemd, allebei ontdaan omdat hun verwachtingen nog niet zijn ingelost en allebei sinds kort lid van Nieuw-Rechts.

Cor: 'We krijgen hier in Rotterdam wel alle shit over ons heen hè! Ik was laatst bij kennissen in Staphorst. Alles groen en vredig. Ja, als ik dáár woonde zou ik ook lekker GroenLinks stemmen.'

Bea: 'Ik zeg het niet graag, maar ik kan ze niet meer zien, die jongens van de Antillen. Ik durf geeneens meer over straat. 's Avonds zit ik met de gordijnen dicht, driedubbele sloten op de deur.'

Cor: 'Vroeger zei ik ook al wat ik vond. Maar dan voelde je je toch een beetje ongemakkelijk hè, omdat het eigenlijk niet mocht. Al was elke autochtoon naast me in de taxi het roerend met met me eens hoor.'

Bea: 'Je had natuurlijk Janmaat. Maar die spoorde niet.'

Cor: 'Toen kwam Pimmetje. Toen mocht het opeens wel, maar nu zakt het weer weg. Je hoort er niks meer van. Die van de LPF en Leefbaar Rotterdam laten zich volgens mij gewoon onder tafel lullen. Ze kunnen net zo goed fuseren met D66.'

Bea: 'Michiel blijft straight. En het is een beschaafde jongen. Net als Pim. Dat vind ik heel belangrijk. Michiel heeft op de universiteit gezeten.'

Cor: 'Zeggen wat-ie denkt. Zeggen wat de ménsen denken. Als-ie dat nou maar volhoudt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden