Ruimte dankzij doorschuiven AOW-bom

Tot dinsdagavond leek een sociaal akkoord nog ongewis...

Amsterdam/Den Haag ‘Even wachten tot Pauw & Witteman voorbij is. Dan maken we ons nieuws bekend.’ Het is dinsdagavond, half twaalf.

In het Catshuis in Den Haag zijn de crisisonderhandelaars al uren aan het vergaderen. Het kabinet en de sociale partners zijn het zojuist – na weken steggelen – eens geworden over een sociaal akkoord.

Maar om dit nieuws nu meteen aan de kleumende journalisten, fotografen en cameraploegen voor de poort te melden? Daar voelen betrokkenen weinig voor.

‘De hele oppositie zat bij Pauw & Witteman. We wilden hen niet de kans geven meteen hun plasje op de uitkomst te doen’, verklaart een ingewijde. Pas bij de eindtune van het programma openden vakbondsbestuurders en werkgeversvoorzitters de deur met de mededeling ‘we zijn eruit’.

De belangrijkste conclusies: de lonen houden min of meer gelijke tred met de inflatie. Alvorens het kabinet beslist over de verhoging van de AOW-leeftijd, krijgt de Sociaal Economische Raad (SER) de kans alternatieven aan te leveren en noodlijdende pensioenfondsen krijgen meer tijd voor herstel.

De polder is opgelucht. Op een goede uitkomst was lang niet iedereen helemaal gerust. Zondag nog verklaarde FNV-voorvrouw Agnes Jongerius in De Telegraaf het kabinet de oorlog als het niet naar haar wilde luisteren.

De onrust in de polder begon eind januari. Steeds vaker bereikten de vakbonds- en werkgeversvoorzitters geluiden dat het kabinet onconventionele maatregelen niet schuwde om de begroting – die als gevolg van de crisis ernstig leed – op orde te krijgen. De AOW-leeftijd, de hypotheekrenteaftrek, de aanrechtsubsidie; eens zo heilige huisjes stonden opeens allemaal ter discussie.

En daar zat de vakcentrale FNV, fel gekant tegen de verhoging van de AOW-leeftijd, niet op te wachten.

De werkgeversclub VNO-NCW werd eveneens zenuwachtig. Een ontevreden FNV – met 1,4 miljoen leden de grootste vakcentrale – zou wel eens tot sociale onrust kunnen leiden en dat kunnen de bedrijven niet gebruiken. Zeker niet omdat werkgevers in tijden van crisis juist op loonmatiging hopen.

Hoog tijd dus om in te grijpen, besloot de poldertop. ‘Dit kabinet was door en door verdeeld. Daarom besloten wij het voortouw te nemen’, aldus VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes vorige week in een interview in de Volkskrant. Op een verdeeld kabinet kun je immers meer invloed uitoefenen, was de gedachte.

Eind februari leek een akkoord geboren. Althans, in de ogen van de FNV en VNO-NCW. Hun onderlinge uitruil: geen verhoging van de AOW-leeftijd tegen lage looneisen. Op maandag 23 februari gingen ze vol goede moed naar CDA-minister Donner van Sociale Zaken en aten gezamenlijk een broodje. Donner vond het aanbod te mager. Hij wilde minimaal bevriezing van de lonen, maar het voorstel was in zijn ogen goed genoeg voor verder overleg.

‘Werkgevers en vakbonden wilden het kabinet de pas afsnijden door alvast de AOW van tafel te vegen’, stelt een betrokkene. ‘Dat kon Donner echter niet zo maar toezeggen. Op het ene bord schaakte hij met de sociale partners, op het andere met het kabinet. Daardoor zaten de onderhandelingen lange tijd muurvast.’

Wat volgde waren drie lange weken van praten, standpunten herhalen en niets bereiken. Tot vorige week maandag. Terwijl FNV-voorzitter Jongerius op de voorgrond nog oorlogskreten slaakte, begon de zaak achter de schermen langzaam te schuiven. De eer mag volgens ingewijden naar de ‘oliemannetjes’ Bernard Wientjes en Niek Jan van Kesteren, respectievelijk voorzitter en directeur van VNO-NCW.

‘Zij organiseerden het hele circus uit vrees dat de polder buitenspel werd gezet’, stelt een betrokkene. Het geheim was de AOW-truc. Door deze bom te demonteren en naar de SER door te schuiven was er ruimte voor een akkoord.

FNV-voorzitter Jongerius leek zondagochtend in De Telegraaf nog ruzie te zoeken, maar zat diezelfde avond met Donner aan tafel in het Utrechtse hotel Karel V. ‘Toen hebben we alles nog eens rustig doorgenomen. Het enige wat toen nog niet geregeld was, waren de pensioenen’, vertelt een tafelgenoot.

En dat onderwerp maakte het dinsdag dan toch nog spannend. ‘’s Middags spraken we Donner en toen bleek dat hij de pensioenen nog niet had geregeld’, verklaart Wilna Wind, cao-coördinator van FNV. ‘Toen keken Agnes en ik elkaar even aan: oef, gaat dit nog lukken of wordt het actie?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden