nieuws

Ruime meerderheid voor parlementaire enquête toeslagenaffaire

De Tweede Kamer stemt donderdag toch over een parlementaire enquête over de toeslagenaffaire en het bredere functioneren van overheidsdiensten. Het voorstel is een beetje aangepast, waardoor ook het CDA kan instemmen. Daarmee steunt een ruime meerderheid het voorstel om het overheidsschandaal uitgebreider te onderzoeken.

Pieter Omtzigt (CDA) en Eppo Bruins (ChristenUnie) tijdens een algemeen overleg over de toeslagenaffaire.  Beeld ANP
Pieter Omtzigt (CDA) en Eppo Bruins (ChristenUnie) tijdens een algemeen overleg over de toeslagenaffaire.Beeld ANP

Naast het CDA stemmen ook D66, GroenLinks, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie, DENK, 50PLUS, Forum voor Democratie en de eenpitters Henk Krol en Femke Merel Van Kooten-Arissen in met het voorstel van de SP. Of de VVD voor zal stemmen, is nog niet duidelijk.

Het CDA wilde meer duidelijkheid over de timing van de enquête, voordat de partij ermee in kon stemmen. De christen-democraten vreesden overbelasting van de Tweede Kamer, omdat er al twee andere parlementaire enquêtes in de wachtrij staan: één over de aardgaswinning in Groningen en één over het coronabeleid van dit (nu demissionaire) kabinet. Ook de PvdA was bevreesd dat het onderzoek naar de toeslagenaffaire de parlementaire enquête naar de aardgaswinning en de afhandeling van de bevingsschade in Groningen in de weg zou zitten.

De SP, die in een motie opriep tot de parlementaire enquête, heeft daarom in zijn nieuwe voorstel opgenomen dat de toeslagenverhoren bij voorkeur vóór de zomer van 2022 gehouden moeten worden. Deze nieuwe enquête over de toeslagenaffaire zou dan dus plaatsvinden vlak voor de aardgasenquête, waarvan de verhoren in de zomer van 2022 gepland zijn. De Kamer stemde dinsdag in met het inhoudelijke voorstel voor de Groningen-enquête. Daarvan is de voorbereiding al begonnen.

Een belangrijke vraag is met welke onderzoeksopdracht de parlementaire enquêtecommissie op pad wordt gestuurd. De motie van de SP formuleert het doel van de enquête als volgt: ‘het onderzoeken van de dienstverlening, handhaving en fraudebestrijding bij overheidsdiensten’. Als dat ook de uiteindelijke onderzoeksopdracht wordt, versmalt de enquête zich tot het functioneren van uitvoeringsdiensten als de Belastingdienst en het UWV. Dit terwijl een aantal oud-bewindslieden, topambtenaren, de Raad van State en ook de adviescommissie-Donner de Tweede Kamer - in diens rol als wetgever - als misschien wel de hoofdschuldige in de affaire hebben aangewezen. Als de motie van de SP naar de letter wordt uitgevoerd, dreigt dat aspect grotendeels buiten beeld te raken.

Ook in de Kamerdebatten van de afgelopen twee weken richt de Tweede Kamer al zijn pijlen op de fouten die de Belastingdienst heeft gemaakt, en kijkt zij nauwelijks naar haar eigen rol. Onder anderen oud-minister Donner concludeerde eerder juist dat de Tweede Kamer de ontspoorde fraudejacht en hoge terugvorderingen bij ouders grotendeels zelf veroorzaakt heeft. Volgens Donner en anderen drong de Tweede Kamer tussen 2003 en 2013 overhaaste, slecht in elkaar zittende wetgeving op aan een toen al overbelaste Belastingdienst.

De parlementaire enquête is het zwaarste instrument dat het parlement heeft. De enquêtecommissie bestaat uit Kamerleden en kan informatie opeisen van ministeries. Ook kunnen ambtenaren, politici en andere betrokkenen onder ede worden gehoord. Dit gebeurde al tijdens de parlementaire ondervraging naar het toeslagenschandaal, maar voor zo’n enquête krijgt de commissie langer de tijd. Daardoor kan het onderwerp beter worden uitgezocht.

Het rapport van de ondervragingscommissie, dat in december werd gepubliceerd, leidde al tot het aftreden van het kabinet. Maar de SP zegt dat die commissie ‘lang niet alles heeft onderzocht’ en wil een uitgebreider onderzoek om lessen te trekken. De commissie-Van Dam heeft bijvoorbeeld geen onderzoek gedaan naar het selecteren op nationaliteit en de omgang met persoonsgegevens door de Belastingdienst.

Lees ook:

Opvallend veel gedupeerden in de affaire rondom de kinderopvangtoeslag waren van niet-Nederlandse afkomst, zo laat ook een feitenoverzicht zien. Speelden racistische mechanismen mee bij de Belastingdienst?

Niemand weet hoeveel mensen onterecht op zwarte lijsten van de overheid staan.

De overheid gebruikt meer risicoprofielen om na de toeslagenaffaire scherp op te letten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden