Ruime Kamermeerderheid wil af van geheime belastingdeal Oranjes

Als koning Willem-Alexander via een geheime afspraak compensatie krijgt voor het betalen van vermogensbelasting, moet die deal van tafel. Dat zegt een meerderheid van PvdA, SP, PVV, D66, ChristenUnie en GroenLinks in de Tweede Kamer, na berichtgeving door RTL Nieuws.

Koning Willem-Alexander en Máxima. Beeld anp
Koning Willem-Alexander en Máxima.Beeld anp

'Een heel gekke situatie', zegt PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt. 'Het is de zoveelste keer dat ik denk: waarom weten wij niet hoe zaken geregeld zijn?' vraagt D66-leider Alexander Pechtold. 'Ik wil opheldering van de minister-president', eist SP-Kamerlid Ronald van Raak.

Het salaris van en belasting betalen door de koning zijn vanouds heikele politieke punten. In de jaren zestig van de vorige eeuw bleek dat koningin Juliana met de 2,5 miljoen gulden die zij van staatswege ontving, niet uitkwam. Om haar hofhouding te bekostigen, sprak zij particuliere reserves aan. Niet wenselijk, vond het toenmalige kabinet. Want een staatshoofd dat boven de partijen dient te staan, moet financieel onkwetsbaar zijn.

Maatschappelijk klimaat

Maar: zowel de uitkering aan als de belastingvrijdom voor de koning(in) lagen in de Grondwet vast. De constitutie wijzigen gaat niet zomaar en het maatschappelijke klimaat rond het koningshuis was ongunstig: prinses Irene werd katholiek en prinses Beatrix trouwde met een Duitser - acties die niet in alle lagen van de bevolking op prijs werden gesteld.

Na jaren politiek geharrewar kwam onder het kabinet-De Jong (1967-1971) een regeling tot stand die tot op de dag van vandaag de Wet financieel statuut Koninklijk Huis heet. Het hofpersoneel kwam ten laste van het rijk, de belastingvrijdom bleef, met uitzondering van voortaan te betalen belasting over privévermogen, en het salaris werd bij wet (niet langer in de Grondwet) vastgelegd op 2,7 miljoen gulden, jaarlijks te indexeren - dus zonder discussie in de Kamer.

De voor 2017 begrote 5.548.000 euro voor Willem-Alexander zijn daarop terug te voeren. De Jong werd aanvankelijk geprezen om zijn 'depolitisering' van het gevoelige dossier. Maar sinds begin deze eeuw is er weer volop politieke discussie. In 2008 onderzocht oud-minister van Financiën Zalm het huishoudboekje, waarna er een aparte begroting 'De Koning' kwam.

Lockheed

En nu dan rumoer over een mogelijke compensatie voor het betalen van vermogensbelasting sinds 1973. Volgens de RTL-documenten moet die tegemoetkoming zijn verdisconteerd in de hoogte van de uitkering die indertijd met Juliana is afgesproken. Vooral haar echtgenoot, prins Bernhard, was volgens toenmalige topambtenaren uit op meer geld. Pikant detail: de prins was toen al actief voor Lockheed. Later bleek dat hij steekpenningen aannam van de vliegtuigfabrikant. 'Financiële onafhankelijkheid' is sindsdien een van de argumenten die opeenvolgende premiers met nog meer kracht gebruiken om de hoogte van de koninklijke uitkeringen te verdedigen.

Ook in een discussie die sinds vorig jaar speelt, zij het nu openlijk, gaat het om meer of minder geld. In de Kamer ligt een aangenomen motie die verlangt dat de koning inkomstenbelasting gaat betalen. Premier Rutte voert die motie niet uit. Het inkomen van de koning verdubbelen, compensatie dus, om er vervolgens 50 procent belasting over te heffen mag dan misschien principieel juist zijn, maar deze vestzak-broekzak is hem praktisch te bewerkelijk.

Later deze maand debatteert de Kamer met Rutte. Dan zal, als het aan PvdA-leider Diederik Samsom ligt, ook de voor prinses Amalia begrote 1,5 miljoen euro vanaf 2022 ter sprake komen. 'Dat kan wel wat minder riant', aldus Samsom. Naar verwachting zal premier Rutte opnieuw geen krimp geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden